قطره ای از دریا (10)

معاویه و پیروی از هرقل و قیصر

11
فهرست فصل‌ها 55

متن فصل

معاویه و پیروی از هرقل و قیصر

بر اثر همنشینی معاویه با اهل کتاب ، آنچنان از آنان رنگ گرفت و آن‌ گونه افکار و رفتار آن‌ها در او تأثیر گذارد که یزید را که مادرش مسیحی بود به عنوان جانشین خود برگزید و همچون هرقل و قیصر حکومت خود را موروثی قرار داد.
بدیهی است انتخاب فرد ناشایسته‌ای مانند یزید را برای جانشینی و حکومت ، همان راه ناپسندی بوده است که هرقل و قیصرها انجام می‌دادند. و به همین جهت وقتی که معاویه ، یزید را به عنوان جانشینی خود برگزید و به مردم معرّفی کرد، او را پیرو راه هرقل و قیصر نامیدند.
این واقعیت را علمای اهل تسنّن در کتاب‌های خود آورده‌اند.
سیوطی از بخاری و نسائی و از ابن ابی حاتم در تفسیرش نقل کرده است :
مروان از طرف معاویه امیر حجاز بود در مدینه خطبه‌ای خواند و گفت : خداوند رأی نیکویی را به امیرالمؤمنین! دربارۀ یزید به او نشان داده است که او را جانشین خود قرار دهد؛ همان‌گونه که ابوبکر و عمر برای خود جانشین تعیین کردند.
و در عبارتی دیگر گفت : او به سنّت ابوبکر و عمر عمل نمود.
عبدالرحمن بن ابی بکر گفت : او به روش هِرقَل و قیصر عمل نمود؛ زیرا ابوبکر خلافت را در یکی از فرزندانش قرار نداد و نه در یکی از اهل بیت خود. و معاویه این کار را انجام نداد مگر برای رحمت و بزرگداشت فرزندش .
مروان گفت : تو همان کسی نیستی که به پدر و مادر خود گفت : «اُفٍّ لکما»؛ افّ بر شما دو نفر باد.
عبدالرحمن گفت : تو فرزند همان ملعونی نیستی که پیامبر علیه الصلاة والسّلام پدرت را لعن کرد؟... (1)
بدیهی است این روش هرقلی و قیصری معاویه ، سبب بیشتر فاصله افتادن میان حکومت معاویه و واقعیات احکام دین بود. مخالفت عبدالرحمن بن ابی‌بکر با این انتخاب به این جهت بوده است که اگر بناست خلافت مانند حکومت هرقل و قیصر موروثی شود پس او که فرزند ابوبکر است نیز باید به حکومت برسد و چون چنین نشده پس یزید هم قابلیت جانشینی و خلافت را ندارد.
پیروی معاویه از هرقل و قیصر نه‌تنها در جانشینی ، بلکه تا ساختن قبرها و گورستان‌ها نیز ادامه یافت به‌ گونه‌ای که بنی‌ امیّه قبرهای خود را همچون قبرهای امپراطوری‌های روم می‌ساختند.
----------------------
(1) تاريخ الخلفاء: 203.