مساوات عرب و عجم

در حکومت حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود:

بدانید هر بخشش و تیولی که عثمان به انجام رسانده و هر چه از مال خدا به مردم داده است به بیت‌ المال برمی‌گردد. زیرا حقّ قدیم را هیچ چیز باطل نمی‌کند. حتّی اگر من ببینم با این پول‌ها کسی زن گرفته و یا آن را در شهرهای مختلف هزینه کرده است، آن را به جای خود برمی‌گردانم ؛ زیرا عدالت مایۀ گشایش کارهاست و برای هر کس که عدالت سخت و دشوار است ستم بر او سخت‌تر خواهد بود.

دو زن نزد آن حضرت آمدند و (از بیت المال) به هر دوی آن‌ها به یک اندازه داد، یکی از آن دو گفت : من یک زن عرب هستم و این زن ، عجمی است!

فرمود: من فرزندان اسماعیل را سزاوارتر از فرزندان اسحاق نمی‌دانم .

برخی ، از این شیوه امیرالمؤمنین علیه السلام به خشم آمدند. عمرو عاص به معاویه نوشت : اگر کاری می‌کنی بکن ... .

و بعضی در نهان ، دیگران را به اعتراض به مساوات بین عرب و عجم دعوت کردند. وقتی به گوش حضرت رسید، شمشیر به کمر بست و بر فراز منبر رفت و فرمود:

هیچ‌کس پیش ما برتری ندارد مگر با فرمانبرداری از خدا و رسول...

خدای سبحان می‌فرماید:

(یا أیها الناس إنّا خلقناکم من ذکر واُنثی وجعلناکم شُعوبآ وقبائل لتعارفوا إنّ أکرمکم عند الله اتقاکم)(1) .

ای مردم ؛ ما شما را از جنس مرد و زن آفریدیم و برای این که یکدیگر را بشناسید، شما را گروه قرار دادیم ، گرامی‌ترین فرد شما نزد خداوند، پرهیزکارترین شماست.

سپس با صدای بلند فریاد زد:

(قل أطیعوا الله وأطیعوا الرّسول فإن تولّوا فإنّ الله لایحبّ الکافرین)(2).

بگو: از خدا و رسولش فرمان برید و اگر روی گردان شوند، خدای سبحان ، کافران را دوست ندارد.

امام  علیه السلام از همان روزهای نخست ، قانون اساسی خود را روشن ساخت : برابری در حقوق و عدالتِ میان مردم . مکتب اقتصادی او برابری در بیت المال میان همه گروه های مردم و شیوه اجتماعی او این بود که در اسلام کهتر و مهتر و سرخ و سیاه و عرب و عجم مطرح نیست . گرامی‌ترین مردم ، پرهیزکارترین آن‌هاست.(3)

------------------------------------------------------------------

(1) سورۀ حجرات ، آيۀ 13.

(2) سورۀ آل عمران ، آيۀ 32.

(3) پيشواى علم و معرفت : 428.