رفتار زبیر و همسرانش

یا نمونه ای از عدالت صحابه

زندگی زناشویی زبیر، به سبب تندخویی شدید وی با همسرانش دوام نمی‌آورد. از همین رو همسران او با وجود داشتن فرزند از او طلاق می‌گرفتند و کار به جایی رسید که ام‌‌ّ کلثوم دختر عقبه برای رهایی یافتن از ضرب و شتم زبیر با ترفندی از او جدا شد(1) و اسماء دختر ابوبکر، پس از این که زبیر در یکی از این نزاع‌ها دستش را شکست، به پدرش شکوه کرد.(2) برخی مفسران، این رفتار زبیر را تأییدی برای جواز کتک زدن شدید به زنان دانسته‌اند.(3)

پس از مرگ زبیر 4 همسرش، هر یک بیش از 1 میلیون درهم ارث برد.(4)

این زنان عبارت بودند از اسماء دختر ابوبکر (به روایتی)، عاتکه دختر زید، ام خالد دختر خالد بن سعید و ام مصعب کلبی.(5)

بنا به گزارش‌هایی، زبیر ابتدا اسماء را به ازدواج موقت خود در آورده بود و عبدالله بن زبیر ثمره این ازدواج بود،(6) هر چند ابن زبیر، با توجه به مخالفت شدید با مشروعیت ازدواج موقت، در صدد پنهان کردن این ماجرا بود،(7) البته گزارش‌های دیگری از طلاق اسماء در حیات زبیر با دخالت پسرش عبدالله سخن گفته‌اند.(8)

عاتکه دختر زید بن نقیل، بیوه عمر خطاب بود، که پس از عمر با زبیر ازدواج کرد و به رغم میل زبیر و بنا به شرطی که گذاشته بود، در نمازهای جماعت شرکت می‌کرد، تا اینکه در صبحگاهی، زبیر ناشناس در میانه راه آزارش داد و عاتکه از آن به بعد در خانه نماز گزارد (9).(10)

-----------------------------------------------------------------------------------

(1) الطبقات، ابن سعد، ج 8 ، ص 184؛ تاریخ المدینه، ج 2، ص 493 – 494 ؛ تاریخ دمشق، ج 18، ص 400 .

(2) الطبقات، ابن سعد، ج 8 ، ص 197 .

(3) کشف الاسرار، ج 2، ص 494؛ الکشاف، ج 1 ، ص 507 ؛ احکام القرآن، ابن عربی، ج 1 ، ص 418 .

(4) صفة الصفوه، ج 1، ص 147؛ البدایة و النهایه، ج 7، ص 249 .

(5) تاریخ دمشق، ج 18 ، ص 429 .

(6) انساب الاشراف، ج 4 ، ص 55 ؛ الفتوح ، ج 6 ، ص 346 ؛ اخبار مکه ، ج 3 ، ص 21 .

(7) انساب الاشراف، ج 4 ، ص 55 ؛ الفتوح ، ج 6 ، ص 346 .

(8) الاوائل، عسکری، ص 156 ؛ اسد الغابه، ج 6 ، ص 10 ؛ البغایة و النهایة، ج 8 ، ص 346 .

(9) انساب الاشراف، ج 9 ، ص 434 ؛ الاغالی، ج 18 ، ص 30 ؛ الاستیعاب ، ج 4 ، ص 1879 .

(10) اعلام قرآن ج 6 ص 216.