رفتن حضرت امام رضا عليه السلام
براى خواندن نماز عيد فطر
علىّ بن ابراهيم گفت: ياسرِ خادم هنگامى كه بعد از وفات حضرت امام رضا عليه السلام از خراسان بازگشت، همه اخبارش را بازگو كرد.
و نيز علىّ بن ابراهيم گفت: ريّان بن صلت - كه از اطرافيان حسن بن سهل بود -برايم حديث كرد و گفت: پدرم از محمّد بن عرفه و صالح بن سعيد حديث كرد كه تمامى اينها اخبار حضرت امام رضا عليه السلام را بازگو نموده اند و گفته اند:
هنگامى كه آن خلع شده (يعنى امين) بركنار شد و مأمون زمام قدرت و رياست رادر دست گرفت، به حضرت امام رضا عليه السلام نامه نوشت و آن حضرت را به خراسان دعوت كرد.
امام براى او عذر مى آورد و از رفتن خوددارى مى نمود، ولى مأمون به درخواست خويش ادامه مى داد و پيوسته مكاتبه مى كرد تا آنكه حضرت امام رضا عليه السلام دانست كه او دست بردار نيست، به ناچار از مدينه خارج شد در حالى كه فرزندش ابوجعفر عليه السلام سنّ مباركش هفت سال بود.
مأمون نوشت كه از راه كوفه و قم حركت نكن، لذا آن حضرت را از راه بصره و اهواز و فارس عبور دادند تا به مرو رسيد، پس چون امام عليه السلام به مرو رسيد مأمون امر خلافت و امارت را به امام عليه السلام پيشنهاد كرد، و امام عليه السلام نپذيرفت، و گفتگوهاى فراوانى در مورد آن شد و تا دو ماه اين گفتگوها جريان داشت و مأمون اصرار مى ورزيد و امام عليه السلام از پذيرفتن خوددارى مى نمود، لذا يك مرحله پائين آمد و ولايتعهدى را پيشنهاد كرد و امام عليه السلام فرمود:
با شروطى كه از تو مى خواهم آن را مى پذيرم.
مأمون عرض كرد: هر شرطى كه مى خواهى بخواه، امام عليه السلام نوشت:
من در امر ولايتعهدى وارد مى شوم به شرط آنكه هيچگونه امر و نهى نداشته باشم، قضاوت نكنم، و چيزى را تغيير ندهم و از همه اين امور اجرائى معاف باشم.
مأمون شروط امام عليه السلام را پذيرفت، آنگاه كارگزاران و قضات و فرماندهان و سران لشكر و همه فرزندان عبّاس را دعوت كرد كه با آن حضرت به ولايتعهدى بيعت كنند، آنها بر او خروشيدند و اختلاف كلمه در ميان آنان پيدا شد.
مأمون اموال فراوانى به سران و فرماندهان بخشيد و همه آنان را راضى نمود جز سه نفر به نام هاى عيسى جلودى، علىّ بن عمران، و ابو يونس كه از بيعت با حضرت امام رضا عليه السلام سرباز زدند، لذا آنها را در زندان انداخت و بيعت صورت گرفت و اين خبر را به همه شهرها اعلام كردند و بر درهم و دينار به نام آن حضرت سكّه زدند و در منبرها خطبه بنام او خواندند، و مأمون در اين راه - براى انجام هدف شوم و پشت پرده اى كه قصد انجام آن را در آينده داشت - خرج فراوان و مال بسيارى مصرف كرد.
چون هنگام عيد فرا رسيد، مأمون كسى را نزد حضرت امام رضا عليه السلام فرستاد و از اوخواست كه براى نماز عيد حضور پيدا كند و خطبه بخواند تا دلهاى مردم مطمئن گردد و فضل و دانش او را همگان بشناسند و دلهاى آنان بر اين دولت مبارك قرار گيرد. امام عليه السلام پيغام داد:
از قراردادى كه ميان من و تو در هنگام پذيرش ولايتعهدى صورت گرفته باخبرى و هنوز آن شروط را از ياد نبرده اى.
مأمون پاسخ داد: با اين كار مى خواهم اين مطلب در دلهاى عموم مردم و همه مأموران لشكرى و كشورى رسوخ پيدا كند و دلهاى آنها مطمئن گردد و به آنچه خداوند از فضيلت و برترى به شما داده اقرار كنند.
و چون مدّتى بين آنها كلمات رد و بدل شد و مأمون بر آن اصرار ورزيد، امام عليه السلام فرمود:
... اگر مرا از اين كار معاف دارى بيشتر مايلم، ولى اگر نمى پذيرى من با همان هيئتى كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم و علىّ بن ابى طالب عليه السلام براى نماز بيرون مى رفتند خارج مى شوم.
مأمون عرض كرد: آنگونه كه دوست دارى انجام بده.
از آن طرف، مأمون به همه سران لشكر و مردم دستور داد كه بامداد عيد، درب خانه حضرت امام رضا عليه السلام اجتماع كنند، زن و مرد و كودك همگى بر سر راه ها نشستند و كوچه ها پر از جمعيّت گرديد و سران و فرماندهان لشكر اطراف خانه حضرت امام رضا عليه السلام گرد آمدند.
همينكه خورشيد طلوع كرد، حضرت امام رضا عليه السلام غسل كرد و عمّامه سفيد رنگى كه از پنبه بود بر سر مبارك نهاد و يك طرف آن را روى سينه و طرف ديگر آن را برشانه اش رها كرد و آماده گرديد، سپس به همه مواليانش دستور داد: آنچه من انجام دادم شما هم انجام دهيد.
آنگاه عصائى بدست گرفت و خارج شد و ما پيشاپيش آن حضرت بوديم درحالى كه با پاى برهنه راه مى رفت، پاچه هاى شلوار را تا نيمى از زانو بالا زده، و جامه را از روى پاها نيز بالا زده بود، پس چون حركت كرد و ما پيشاپيش او براه افتاديم سر مبارك خود را به سوى آسمان بالا برد و چهار تكبير گفت، بگونه اى كه ما خيال كرديم همه هوا و فضا و ديوارها با او هم صدا شدند.
سران لشكر و مأموران همگى خود را آراسته و سلاح پوشيده با زيباترين هيئت دركنار در ايستاده بودند، ما با اين هيئت پاى برهنه، دامن به كمر بسته بر آنان ظاهر شديم و حضرت امام رضا عليه السلام بيرون آمد كنار درب خانه توقّف كوتاهى كرد و فرمود:
اَللَّهُ أَكْبَرُ، اَللَّهُ أَكْبَرُ، اَللَّهُ أَكْبَرُ عَلى ما هَدانا، اَللَّهُ أَكْبَرُ عَلى ما رَزَقَنا مِنْ بَهيمَةِ الْأَنْعامِ، وَالْحَمْدُ للَّهِِ عَلى ما أَبْلانا.
خدا بزرگتر است، خدا بزرگتر است، خدا را به بزرگى مى ستايم كه ما را هدايت كرد، خدا را به بزرگى مى ستايم كه ما را از گوشت چهارپايان روزى داد، ستايش سزاوار خداوند است بر نعمتهائى كه به ما بخشيد.
و صداى مبارك خود را به آن جملات بلند كرد و ما صداى خود را بلند كرديم، ناگهان مرو از صداى ناله و گريه به لرزه درآمد، امام رضا عليه السلام سه مرتبه اين جملات راتكرار كرد، فرماندهان و سران لشكر با ديدن حضرت امام رضا عليه السلام همگى خود را از مركبها بر زمين انداختند و كفشها را از پاهاى خود بيرون آوردند، و مرو يكپارچه ضجّه و ناله گرديد بگونه اى كه مردم نمى توانستند از گريه و ناله خوددارى كنند.
حضرت امام رضا عليه السلام راه مى رفت و در هر ده قدمى كه بر مى داشت توقّف كوتاهى مى نمود و چهار مرتبه تكبير مى گفت، ما مى پنداشتيم كه آسمان و زمين و همه در وديوارها با او هم صدا مى شوند.
اين خبر به مأمون رسيد، فضل بن سهل به او گفت: اى اميرالمؤمنين! اگر امام رضا به مصلّى و جايگاه آماده شده براى نماز با اين كيفيّت برسد مردم همه شيفته او مى گردند و از تو برمى گردند، نظر من اين است كه از او بخواهى بازگردد.
مأمون فوراً كسى را نزد امام عليه السلام فرستاد و از او درخواست رجوع كرد، حضرت امام رضا عليه السلام كفش هاى خود را خواست و پوشيد و از آنجا بازگشت.(20)
* * *
محمّد بن فضيل گويد: حضرت امام رضا عليه السلام به بعضى از غلامان خود در روز فطر - در حالى كه برايش دعا مى كرد - فرمود:
يا فُلان؛ تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنْكَ وَمِنَّا.
فلانى؛ خداوند از تو و از ما قبول فرمايد.
سپس ماند تا روز عيد قربان شد، به او فرمود:
يا فُلان؛ تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنَّا وَمِنْكَ.
فلانى؛ خداوند از ما و از تو قبول فرمايد.
محمّد بن فضيل گويد: به آن حضرت، عرض كردم: اى پسر رسول خدا؛ در فطر چيزى فرمودى و در قربان چيزى غير از آن مى فرمائى. فرمود:
آرى؛ در فطر به او گفتم: خداوند از تو و از ما قبول فرمايد؛ زيرا او همانند كار من انجام داد و من و او در انجام كار مساوى بوديم، و در عيد قربان گفتم: خداوند ازما و از تو قبول فرمايد؛ چون براى ما ممكن است قربانى كنيم و براى او امكان ندارد كه قربانى كند، پس ما كارى غير از كار او كرديم.(21)
19) جامع أحاديث الشيعة: 181/7، وسائل الشيعة: 105/5، بحار الأنوار: 362/90.
20) عيون اخبار الرضا عليه السلام: 147/2، وسائل الشيعة: 120/5، بحار الأنوار: 133/49 و 360/90.
21) جامع أحاديث الشيعة: 191/7، وسائل الشيعة: 138/5، بحار الأنوار: 105/49.
بازديد امروز : 75006
بازديد ديروز : 239476
بازديد کل : 122503962
|