با قدرت اراده، بر طبيعت خود غالب شويد
طبيعت انسان به گونه اى است كه، رفتار و كردار او با مرور زمان جزء خلق و خوى او قرار مى گيرد؛ به صورتى كه به آنها معتاد مى شود و قدرت جدايى از آنها را ندارد. امام صادق عليه السلام مى فرمايند:
اَلْخُلْقُ خُلْقان اَحَدُهُما نِيَّةٌ وَالاخِرُ سَجِيَّةٌ، قيلَ: فَأَيُّهُما اَفْضَلٌ؟ قالَ عليه السلام: اَلْنِيَّةُ؛ لِاَنَّ صاحِبَ السَّجِيَّةِ مَجْبُولٌ عَلى اَمْرٍ لايَسْتَطيعُ غَيْرَهُ، وَصاحِبَ النِّيَّةِ يَتَصَبَّرُ عَلَى الطّاعَةِ تَصَبُّراً فَهذا اَفْضَلٌ(9)
خلق و خوى به دو دسته تقسيم مى شود:
1- اخلاقى كه انسان بوسيله تصميم و نيّت داراى آن شده است.
2- اخلاقى كه طبيعى و ذاتى انسان است. از امام صادق عليه السلام سئوال كردند: كدام يك از اين دو گونه اخلاق، برتر است؟
امام صادق عليه السلام فرمودند: اخلاقى كه به وسيله نيّت و تصميم بدست آيد ارزنده تر است؛ زيرا كسى كه اخلاق وى از طبيعت او سرچشمه مى گيرد، خلقت او به گونه اى است كه بر انجام غير آن قدرت ندارد؛ ولى كسى كه با نيّت و تصميم داراى اخلاق پسنديده مى شود، خود را به صبر بر اطاعت خداوند وامى دارد؛ پس اين شخص برتر است.
مردان بزرگ با تصميمهاى جدّى، اخلاق پسنديده و نيكو را جزء طبيعت خود قرار مى دهند و با نيّتهاى محكم، اخلاق ناپسندى كه با طبيعت آنان آميخته است، از خود دور مى كنند.
ذوالقرنين شرق و غرب عالم را طى كرد و اقوام مختلف جهان را از نزديك ديد و رفتار و كردار آنان را مشاهده نمود. در ميان تمام مردم، با گروهى از مردم روبرو شد كه سبك زندگى آنان براى او سخت شگفت آور بود. آنان از عالى ترين نوع زندگى و زيباترين شيوه ارتباطات اجتماعى برخوردار بودند.
در ميان آنها اثرى از قتل و خونريزى، چپاولگرى و خيانت ديده نمى شد وزورگويانِ زراندوز، به تزوير زيردستان نمى پرداختند!.
از اين رو ذوالقرنين بسيار تعجّب كرد و از آنان سئوالات زيادى نمود وپاسخهاى قانع كننده اى دريافت كرد. او از آنها پرسيد:
فَمالَكُمْ لاتَسُبُّونَ وَلاتَقْتَتِلُونَ؟ قالوُا: مِنْ قِبَلِ اَنَّا غَلَبْنا طَبائِعَنا بِالْعَزْمِ وَسَنَّنا اَنْفُسَنا بِالْحِلْمِ.(10)
ذوالقرنين از آنان پرسيد: چگونه و چرا فحش، دشنام، قتل و كشتار در اجتماع شما وجود ندارد؟! آنها در پاسخ گفتند: زيرا ما بوسيله تصميم بر طبيعت خود غالب شده ايم و با اراده قوى، طبيعتهاى زشت را از ميان برداشته ايم و حلم وبردبارى را روش نفسانى خود قرار داده ايم.
بنابراين اگر انسان طبيعتاً ظالم و جنايتكار، يا دروغگو و رياكار، و يا سست و بيحال و يا داراى هر گونه صفت زشت ديگرى باشد، مى تواند با تصميم و عزم مردانه، آنها را برطرف سازد و خود را با صفتهاى نيك و پسنديده زينت دهد.
كوه نتوان شدن سدّ ره مقصود مرد
همّت مردان برآرد از نهاد كوه گرد
اگر خصلتهاى زشت و ناپسند را در خود همچون كوه، ثابت و استوار مى بينيد؛ نه تنها مى توانيد با قدرت اراده و همّت مردانه، آنها را نابود كنيد؛ بلكه قدرت داريد آنها را به صفات پسنديده تبديل كنيد.
9) بحار الأنوار: 257/78.
10) إكمال الدين: 227، به نقل بحار الأنوار: 192/12.
بازديد امروز : 151742
بازديد ديروز : 242836
بازديد کل : 125004784
|