برخورد حجّاج با پير دير و آگاهى از آينده
************************************************
12 صفر هلاکت يزيد بن مهلب عامل حجاج ثقفی در خراسان ، سال ۱۰۲ هـ ق
************************************************
مفضّل بن محمّد گويد: حجّاج پيش عبدالملك بن مروان رفت، هنگام بازگشت به ديرى رسيد و آنجا فرود آمد، به او گفتند: پيرى دانشور از اهل كتب در اين ديرهست.
گويد: حجّاج پير را پيش خواند و گفت: اى پير؛ احوال خودتان و ما را در كتاب هاى خويش مى يابيد؟
گفت: آرى؛ گذشته و حال و آينده را مى يابيم.
گفت: به نام يا به وصف؟
گفت: همه چيز به وصف هست و بى نام، يا به نام هست و بى وصف.
گفت: وصف امير مؤمنان! را چگونه مى يابيد؟
گفت: وى را در اين روزگار كه هستيم چنان مى يابيم كه شاهى است فيروزمند وهر كه در راه وى بايستد از پاى درآيد.
گفت: پس از وى از آن كيست؟
گفت: نام يكى هست كه او را وليد گويند.
گفت: پس از آن كى؟
گفت: همنام پيمبريست كه به وسيله وى براى مردم فتح رخ نمايد.
گفت: مرا مى شناسى؟
گفت: خبر تو را به من داده اند.
گفت: مى دانى ولايتدار كجايم؟
گفت: آرى.
گفت: پس از من كى ولايتدار آن مى شود؟
گفت: يكى به نام يزيد.
گفت: در زندگى من يا پس از مرگم؟
گفت: نمى دانم.
گفت: وصف وى را مى دانى؟
گفت: خيانتى خواهد كرد و جز اين نمى دانم.
گويد: يزيد بن مهلب در دل وى افتاد، آنگاه حركت كرد و هفت منزل برفت و از گفتار پير بيمناك بود و چون به مقصد رسيد به عبدالملك نامه نوشت كه او را از كارعراق معاف دارد.
عبدالملك به او نوشت: اى پسر مادر حجّاج؛ مى دانم چه منظور دارى، مى خواهى رأى مرا درباره خويش بدانى، به خدا من جايگاه نافع بن علقمه را مى دانم، از اين سخن درگذر تا خدا هر چه را خواهد بيارد.
فرزدق درباره رهسپارى وى شعرى دارد به اين مضمون: «اگر پرنده را به چنين رهسپارى وا مى داشتند كه از واسط تا ايليا رود، وامانده مى شد. وقتى سايه به آفتاب روز نزديك شد و برفت با شتران تندرو از فلسطين روان شد، و روز ديگر آن را در ميسان بخوابانيد كه شتران از رفتار وامانده بود».
گويد: روزى حجّاج به خلوت بود و عبيد بن موهب را پيش خواند كه بيامد. حجّاج انديشناك بود. سر برداشت و گفت: اى عبيد؛ واى تو اهل كتب مى گويند: يكى به نام يزيد ولايتمدار قلمرو من مى شود، يزيد بن ابى كبشه، يزيد بن حصين ويزيد بن دينار را به ياد آوردم كه در خور اين كار نيستند، اگر باشد به جز يزيد بن مهلب كسى نيست.
عبيد گفت: آنها را معتبر كردى و ولايت بزرگ دادى، جماعت دارند و دليرى وسلطه و بخت و در خور اين است.
حجّاج مصمّم شد كه يزيد را معزول كند و دستاويزى نيافت تا خيار بن سبره كه ازيكّه سواران مهلب بوده بود و از ياران يزيد بود بيامد. حجّاج به او گفت: مرا از كار يزيد خبر ده.
گفت: مطيع است و نيك رفتار.
گفت: دروغ گفتى با من راست بگوى.
گفت: خدا بزرگ است و والا، بر زين نشسته امّا لگام ندارد.
گفت: راست گفتى، و بعد از آن خيار را عامل عمان كرد.
گويد: آنگاه حجّاج به عبدالملك نامه نوشت و يزيد و خاندان مهلب را نكوهش كرد كه زبيرى بوده اند.
عبدالملك به او نوشت: اطاعت خاندان زبير را مايه نقص خاندان مهلب نمى دانم بلكه به آنها وفا كرده اند و وفاداريشان با خاندان زبير سبب مى شود كه به من نيز وفادار باشند.
گويد: باز حجّاج به عبدالملك نامه نوشت و وى را از خيانت آنها بيم داد به سبب خيرى كه پير گفته بود.
عبدالملك به او نوشت: درباره يزيد و آل مهلب بسيار سخن كردى يكى را براى من نام ببر كه شايسته خراسان باشد.
گويد: حجّاج، مجاعة بن عسر سعدى را نام برد و عبدالملك به او نوشت: انديشه اى كه براى تباه كردن خاندان مهلب دارى سبب شده كه از مجاعة بن سعر سخن آرى. يكى را بجوى كه سرسخت باشد و دستور تو را به كار بندد.
حجّاج، قتيبة بن مسلم را نام برد، و عبدالملك نوشت كه: وى را ولايتمدار كن.
گويد: يزيد خبر يافت كه حجّاج او را معزول كرده و به كسان خانواده خويش گفت: به نظر شما حجّاج كى را ولايتدار خراسان مى كند؟
گفتند: يكى از مردم ثقيف را.
گفت: نه، فرمان خويش را به نام يكى از شما مى نويسد، و چون من پيش وى رفتم او را معزول مى كند و يكى از مردم قيس را ولايتدار مى كند، قتيبه در خور اين است.
گويد: وقتى عبدالملك به حجّاج اجازه داد كه يزيد را عزل كند نخواست معزولى را به او بنويسد، نوشت كه مفضّل را جانشين كن و بيا. يزيد با حصين بن منذر مشورت كرد كه به او گفت: بمان و تعلّل كن، كه امير مؤمنان! با تو نظر خوب دارد و اين، كار حجّاج است، اگر بمانى و شتاب نيارى اميدوارم به او بنويسد كه يزيد را به جاى نگهدارد.
گفت: ما خاندان، از اطاعت بركت يافتهايم و من نافرمانى و مخالفت را خوش ندارم، و براى رفتن آماده مىشد، و چون رفتن وى تأخير شد حجّاج به مفضّل نوشت كه تو را ولايتدار خراسان كردم و مفضّل بنا كرد يزيد را به شتاب ترغيب كند.
يزيد به او گفت: حجّاج تو را پس از من به جاى نمى گذارد، اين كار را از آن رو كرده كه بيم دارد من مقاومت كنم.
مفضل گفت: به من حسادت مى كنى؟
يزيد گفت: اى پسر بهله؛ من به تو حسادت مى كنم؟ خواهى دانست.
گويد: يزيد در ربيع الآخر سال هشتاد و پنجم حركت كرد و شاعر خطاب به مفضل و عبدالملك كه با وى از يك مادر بود شعرى به اين مضمون گفت: «اى پسران بهله؛ روزى كه دلير والا برفت، پروردگارم شما را خوار كرد. براى برادرتان حفره كنديد و در قعر گودال تاريك افتاديد. صادقانه توبه كنيد كه هر كه از توبه كردن دريغ دارد و خوددارى كند بيشتر خسارت بيند».
حصين نيز شعرى خطاب به يزيد گفت به اين مضمون: «چيزى خردمندانه به تو گفتم امّا فرمان نبردى، امارت از دست برفت و پشيمان شدى. من از اشتياق تو نمى گريم و دعا نمى كنم كه سالم بازآيى».
گويد: و چون قتيبه به خراسان رسيد به حصين گفت: به يزيد چه گفتى؟
گفت: گفتمش: به تو چيزى خردمندانه گفتم امّا فرمان من نبردى، اگر ملامت گويى خويشتن را گوى. اگر حجّاج بداند كه عصيان وى كرده اى دستور وى را سخت خواهى ديد.
گفت: چه گفته بودى كه فرمان تو را نبرد.
گفت: گفتمش هر چه طلا و نقره هست براى امير بردارد.
گويد: يكى به عيّاض بن حصين گفته بود: وقتى پدرت از پيش قتيبه گريخت، قتيبه عمل وى را مخالف سخنش دانست كه گفته بود: به يزيد گفتم: هر چه طلا و نقره هست براى امير بردارد.(1)
_________________________________
1) تاريخ طبرى: 3764/9.
منبع: معاویه ج ... ص ...
Pengunjung hari ini : 107937
Total Pengunjung : 242836
Total Pengunjung : 124917174
|