مطالب دیگری در ارتباط معاویه با روم

مطالب دیگری در ارتباط معاویه با روم

یعقوبی بیش از این ننوشته است که : «چون در سال 41 معاویه به شام بازگشت به او گزارش‌هایی از تحرّک‌های نظامی روم رسید که نگرانش کرد...».

در سفیدی‌های لای همین سیاهی‌ها، نکته‌هایی است نانوشته که در آن ـ بر پایه آن‌چه گذشت ـ جای هیچ تردیدی نیست . اینک این نکته‌ها را باهم می‌خوانیم :

 روزی که خبر شهادت حضرت علی علیه السلام به دمشق رسیده است ، با حضور 30000 نیروی جان برکف در مرز شام ـ به فرماندهی قیس بن سعد بن عباده ـ همزمان بوده است ؛ همانها که همقسم شده بودند که از میدان جنگ با معاویه بیرون نیایند مگر با پیروزی یا شهادت !

 این در حالی بود که معاویه از پیکار صفّین چنان آسیبی دیده بود که به هیچ روی برای جنگ آمادگی نداشت . شرح چنان آسیبپذیری را در جلد 4 و 5 از این مجموعه ، با چندین زبان آوردهام و از تکرارش میپرهیزم .

 در چنان شرایطی با خاطری آسوده! شام را به مقصد عراق وامینهد. این در حالی است که ـ بنا به روایت یعقوبی ـ پس از آنکه او پیروز از عراق بازگشته است ، از رومیان چنان هراس داشته است که در برابر باجخواهیشان تسلیم شده است !

 جز این چه میتوان گفت که : اگر رومیان در اوج پیروزی معاویه و به روزگار یکهتازیاش میتوانستهاند برای او تهدیدی باشند، در شرایط درگیریاش با عراق ، بیتردیدی تهدید جدّیتر بودهاند!

 ناگزیر باید منابع تاریخ و حدیثی را در جستوجوی پاسخ به این پرسش بررسی کنیم که : روم چنان چراغ سبزی را چگونه داده است و با کدام انگیزه ؟

 با اندیشه در آنچه گذشت ، پرده از رازی ناشناخته فرو میافتد: اینکه داستان محرمهای اسرار او چه بوده است ؟ فراموش نکردهایم که مسعودی در همان گزارشی که از برنامههای روزانه او آورده بود، پیش از وزیران ، از گروه ناشناختهای یاد میکرد که «هر روز سه نوبت و در هر نوبت پیش از وزیران!» با معاویه دیدار داشتند.

 تاکنون کسی نپرسیده است که این مشاوران رازدار او چه کسانی بودهاند و موضوع و قلمرو کارشان چه بوده است ؟ چنین میپندارم که اینک فرصت خوبی است تا نیمنگاهی به چنان همکاران ناشناختهای داشته باشیم :

 اگر فرض کنیم که برای حرکت معاویه از شام به سوی عراق ـ در سال 40 هجری ـ او به چراغ سبز روم نیاز داشته است ، چه کسانی میتوانستهاند با او در چنین زمینههایی به رایزنی بنشینند؟

 گویی همینجا نگاهمان به بنبست میرسد! چه ؛ تاریکخانهای را در کاخ سبز به روشنی! میبینیم ؛ بیآنکه بتوانیم از درونش خبری بیاوریم . گاه در این یا آن روایت سخن از همبزمهایی نصرانی است که معاویه ساعتهایی را با آنان میگذرانده است . شاید بهتر آن باشد که شتاب نکنیم ؛ تا روزی که یزید بر جای پدر بنشیند! او را توان رازداری چون پدر نیست ؛ چنانکه بسا رازهایی را افشا کند!

 به هر روی رازداران معاویه با قیصر روم گفتوگوهایی داشتهاند که برای راه یافتن به محتوای آن نیاز به تلاشهایی است نفسگیر! اینک ناگزیر به همین باید بس کنیم که : پیش از آغاز جنگی که به یکهتازی معاویه انجامید، او وعدههایی به قیصر روم داده است ؛ چنانکه اگر بگویم برخی از رمز و رازهای آن را جز خودش هیچیک از رازدارترین محارماش هم نمیدانستهاند! قلم را به گزافه نیالودهام . چه ؛ از اصل رازداری در سیاست او، روایتهایی را در منابع معتبر تاریخ و حدیث دیدهام که نمونههایی از این همه را در جای جای جلدهای 4، 5 و 6 یادآور شدهام .

 در جمعبندی آنچه گذشت ، میتوان نتیجه گرفت که : در بازگشت او مطالبات روم ، جز پرداختن همان وعدههایی نبوده است که از پیش چون شرط همکاری روم پذیرفته شده بود. از این رو که معاویه نمیتوانسته است در انجام وعدههای خود ـ به رومیان ـ بیپرده سخن بگوید و آشکارا اقدامی کند، روایتهایی زبانزد شده است که نمونهاش را در تاریخ یعقوبی دیدیم . (1)

---------------------

(1) تاريخ اسلام : 427.