(767) حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام - ورد

 

 

حضرت امیرالمؤمنین

علی علیه السلام

 

 

 

 

 

تألیف

سید مرتضی مجتهدی سیستانی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست موضوعی

کتاب امیرالمؤمنین علی علیه السلام   (767)

 

أَیمَا أَفْضَلُ زِیارَةُ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُوْمِنِینَ أَوْ زِیارَةُ الْحُسَینِ ع  15

منام فیه فضیلة و معجزة لأبی عبد اللّه علیه السلام  16

و منام فیه معجزة لأبی الأئمة الکرام علیهم السلام  16

زحر بن قَیس الجُعْفِی  18

اعتراف مأمون دربارهء امیرالمومنین علیه السلام و اهل بیت علیهم السلام  20

نامه امیرالمومنین علیه السلام به معاویه  24

آیا حضرت امیرالمومنین علیه السلام با ابوبکر و عمر همکاری مینمودند؟  26

آیا امیرالمومنین علیه السلام به خلافت آن دو راضی بودند؟  27

چرا حضرت امیر مومنان علیه السلام در دوران حکومت خویش حکومت جهانی را برپا نساخت؟  29

علی صراطه مُسکن حقٍّ  31

نوشته شدن نام على علیه السلام بر گل درختى در چین  34

مدیحة الکفعمى لمولینا امیرالمومنین علیه السلام:  36

سئل بعض الوعاظ وهو على المنبر  38

آیا ... تو خلیفه پیغمبر این امّتى  39

ردّ الشمس  42

ضرار بن ضمرة در نزد معاویه توصیف آن حضرت کرد  45

الدهر أَنْزَلَنِی أَنْزَلَنِی حَتَّى قَیلَ مُعَاویةُ وَعلی  47

پیرامون سیاست مالى امام علیه السلام  48

گواهی پیک های معاویه به انصاف أمیرالمومنین علیه السّلام  62

امیرالمومنین علیه السلام از نظر عمروعاص  67

ذوالفقار  81

لواء حمد براى من است و پرچم‌دار او على است  83

در نجف بود که همان ماجرای دیدارش  85

ولایت در زبر و بینات قرآن  87

الصحیفة المبارکة المهدیة  90

حضور در حرم یا زیارت؟!  91

چرا حضرت امیرمومنان علیه السلام در دوران حکومت خویش حکومت جهانى را برپا نساخت؟  93

معجزه امیرمومنان علی علیه السلام زنده نمودن ام فروه  95

تقدم آن حضرت در علم فصاحت و بلاغت  98

پیشگوئى حضرت امیرالمومنین علیه السلام در مورد حکومت بنی عباس  102

اخبار آن حضرت ازطولانی شدن عمر ابوالدنیا  106

سانسور خبرى یا حقیقت پوشى  152

 راز ارادت جرداق مسیحی به امام على علیه السلام  168

چرا نام امیرالمومنین علیه السلام در قرآن نیامده است؟  171

نقش معاویه در کشته شدن عثمان  180

حجرالاسود  183

در روایات متعدّد در یک تشبیه  184

علّامه بزرگ سید محمّد طباطبایى/حجرالاسود  185

مقاله عالمانه حجت الاسلام دهقانی در بسط مقاله حجت الاسلام سوزنچى  188

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست الفبایى کتاب امیرالمؤمنین علی علیه السلام   (767)

 

آیا امیرالمومنین علیه السلام به خلافت آن دو راضی بودند؟  27     (767)

آیا ... تو خلیفه پیغمبر این امّتى  39     (767)

آیا حضرت امیرالمومنین علیه السلام با ابوبکر و عمر همکاری مینمودند؟  26     (767)

اخبار آن حضرت از طولانی شدن عمر ابوالدنیا  106     (767)

اعتراف مأمون دربارهء امیرالمومنین علیه السلام و اهل بیت علیهم السلام  20     (767)

الدهر أَنْزَلَنِی أَنْزَلَنِی حَتَّى قَیلَ مُعَاویةُ وَعلی  47     (767)

الصحیفة المبارکة المهدیة  90     (767)

امیرالمومنین علیه السلام از نظر عمروعاص  67     (767)

أَیمَا أَفْضَلُ زِیارَةُ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُوْمِنِینَ أَوْ زِیارَةُ الْحُسَینِ ع  15     (767)

پیرامون سیاست مالى امام علیه السلام  48     (767)

پیشگوئى حضرت امیرالمومنین علیه السلام در مورد حکومت بنی عباس  102     (767)

تقدم آن حضرت در علم فصاحت و بلاغت  98     (767)

چرا حضرت امیر مومنان علیه السلام در دوران حکومت خویش حکومت جهانی را برپا نساخت؟  29     (767)

چرا حضرت امیرمومنان علیه السلام در دوران حکومت خویش حکومت جهانى را برپا نساخت؟  93     (767)

چرا نام امیرالمومنین علیه السلام در قرآن نیامده است؟  171     (767)

حجرالاسود  183     (767)

حضور در حرم یا زیارت؟!  91     (767)

در روایات متعدّد در یک تشبیه  184     (767)

در نجف بود که همان ماجرای دیدارش  85     (767)

ذوالفقار  81     (767)

راز ارادت جرداق مسیحی به امام على علیه السلام  168     (767)

ردّ الشمس  42     (767)

زحر بن قَیس الجُعْفِی  18     (767)

سئل بعض الوعاظ وهو على المنبر  38     (767)

سانسور خبرى یا حقیقت پوشى  152     (767)

ضرار بن ضمرة در نزد معاویه توصیف آن حضرت کرد  45     (767)

علّامه بزرگ سید محمّد طباطبایى/حجرالاسود  185     (767)

علی صراطه مُسکن حقٍّ  31     (767)

گواهی پیک های معاویه به انصاف أمیرالمومنین علیه السّلام  62     (767)

 لواء حمد براى من است و پرچم‌دار او على است  83     (767)

مدیحة الکفعمى لمولینا امیرالمومنین علیه السلام:  36     (767)

معجزه امیرمومنان علی علیه السلام زنده نمودن ام فروه  95     (767)

مقاله عالمانه حجت الاسلام دهقانی در بسط مقاله حجت الاسلام سوزنچى  188     (767)

منام فیه فضیلة و معجزة لأبی عبد اللّه علیه السلام  16     (767)

نامه امیرالمومنین علیه السلام به معاویه  24     (767)

نقش معاویه در کشته شدن عثمان  180     (767)

نوشته شدن نام على علیه السلام بر گل درختى در چین  34     (767)

ولایت در زبر و بینات قرآن  87     (767)

و منام فیه معجزة لأبی الأئمة الکرام علیهم السلام  16     (767)

 

 

 

 

 

 

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

 

أَیمَا أَفْضَلُ زِیارَةُ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ أَوْ زِیارَةُ الْحُسَینِ علیه السلام

لطُّوسِی عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَکرَانَ النَّقَّاشُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَینُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَالِکی قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ هِلَالٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو شُعَیبٍ الْخُرَاسَانِی قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَیمَا أَفْضَلُ زِیارَةُ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ أَوْ زِیارَةُ الْحُسَینِ ع قَالَ إِنَّ الْحُسَینَ قُتِلَ مَکرُوباً فَحَقٌّ عَلَى اللَّهِ جَلَّ ذِکرُهُ أَنْ لَا یأْتِیهُ مَکرُوبٌ إِلَّا فَرَّجَ اللَّهُ کرْبَهُ وَ فَضْلُ زِیارَةِ قَبْرِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَى زِیارَةِ قَبْرِ الْحُسَینِ کفَضْلِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَى الْحُسَینِ ع قَالَ ثُمَّ قَالَ أَینَ تَسْکنُ قُلْتُ الْکوفَةَ قَالَ إِنَّ مَسْجِدَ الْکوفَةِ بَیتُ نُوحٍ ع‏

 

منبع: فرحة الغری فی تعیین قبر أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام فی النجف، ص: 105

 

 

 

 

 

منام فیه فضیلة و معجزة لأبی عبد اللّه (ع)

و منام فیه معجزة لأبی الأئمة الکرام (ع)

و فیه عنه قال: ان رجلا من أهل السنّة کان لصا یقطع الطریق على الناس، فأتى جمع إلى زیارة أبی عبد اللّه (ع)، فذهب الرجل إلیهم لیأخذ من متاعهم شیئا؛ فلما قطع مسافة أتعب و أخذه النوم؛ فجاء الزوار و مضوا عنه، فرأى اللص فی المنام کأن القیامة قد قامت و یریدون أن یذهبوا به إلى جهنم، و إذا بشخص قد أقبل و قال: کفوا عنه فقد قعد علیه غبار أقدام زوار الحسین (ع) فکفوا عنه، فانتبه و کسر سلاحه و توجه إلى کربلاء؛ فلما وصل إلى باب الروضة المبارکة أنشأ قصیدة کان قد أنشدها فی حقه (ع)، و فی أثناء القصیدة وقع على ظهره سترا من الباب و لذا سمی بالخلیعی، و کان هناک شاعر یقال له: ابن حماد فقال له الخلیعی أنت تنشد فیهم کل یوم قصیدة و لم یخلعوا علیک و أنا أنشدت قصیدة واحدة و قد ألبسونی خلعة؟ فأنا أعز منک؟ فتفاخرا فکتبا شیئا وضعاه على شباک أمیر المؤمنین (ع) و جعلاه (ع) حکما، فکتب (ع) فی مدح الخلیعی شیئا فاغتم الآخر، فلما نام رأى أمیر المؤمنین (ع) فقال (ع) له: لا تغتم فانه جدید الإسلام و لذا کتبت ما کتبت، و غدا تأتی بقصیدة و تنشدها حتى أجیبک، فلما کان الغد عمل بما أمره (ع) به فلما بلغ فی قوله ما معناه: من الذی قتل عمرو بن عبد ود إذا بصوت من الصندوق: أنا أنا.

منبع: دار السلام فی ما یتعلق بالرؤیا و المنام، ج‏2، ص: 79

 

 

 

 

 

زحر بن قَیس الجُعْفِی‏

- بالزَّاء المعجمة ثُمَّ الحاء المهملة ثُمَّ الرَّاء المهملة- بعثه أمیر المؤمنین علیه السلام رسولًا إلى جَرِیر، و أنزله المَدائِن فی جَماعة جعلهم هناک رابطة.

و نقل الطَّبری: أنَّه فی من شهد على حُجْر و أصحابه، و ذکره فی أصحاب ابن مطیع فی خروج المختار، ثُمَّ فی أصحاب شمر بن ذی الجوشن، ثُمَّ فی أصحاب مُصْعَب على المختار، ثُمَّ فی جند المروانیة على مُصْعَب‏ ، و حاملًا لرأس الحسین علیه السلام، و على أهله و أصحابه أناخوا ببابه، و القائل عند یزید ما قال.

هذا و لکن من المحتمل أن یکون الصَّحابی حامل لکتاب أمیر المؤمنین علیه السلام، غیر الَّذی شهد على حُجْر و أصحابه و شهد کربلاء و حمل الرُّءوس الشَّریفة.

______________________________

(1) راجع: شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید: ج 3 ص 70- 87 و راجع: الطبقات الکبرى‏: ج 1 ص 347، تاریخ الطبری: ج 4 ص 561، أسد الغابة: ج 1 ص 529 الرقم 730، الاستیعاب: ج 1 ص 308، الفتوح: ج 2 ص 516؛ وقعة صفّین: ص 27- 60، تاریخ الیعقوبی: ج 2 ص 184، بحار الأنوار: ج 32 ص 392 ح 363.

(2). تاریخ الطبری: ج 5 ص 459 و ج 6 ص 45 و ص 153 و ص 156، الإرشاد: ج 2 ص 118.

(3). العقد الفرید: ج 3 ص 367.

قال العلّامة التُّستری رحمه الله: ... إلا أنَّ اتّحاده غیر مقطوع.

فالظَّاهر، أنَّ حامل کتاب أمیر المؤمنین علیه السلام إلى جَرِیر، و حامل کتابه علیه السلام من البصرة إلى الکوفة، و الخطیب عند جَرِیر، و الشَّاعر یوم الجمل، هو زحر بن قَیس شهد على حجر، و الشَّاهد فی معرکة کربلاء، و حامل الرُّءوس المبارکة، و القائل عند یزید ما قال من الفریة و الأباطیل.  أعاذنا اللَّه من الخذلان و سوء المآب و غلبة الشَّقاء.

94 کتابه علیه السلام إلى جَرِیر بن عبْد اللَّه‏

 

منبع: مکاتیب الأئمة علیهم السلام، ج‏1، ص: 344

 

 

 

اعتراف مأمون دربارهء امیرالمؤمنین علیه السلام

و اهل بیت علیهم السلام

767- و به: قال: أخبرنا القاضی أبو الحسین أحمد بن علی بن الحسین بن التوزی بقراءتی علیه، قال: أخبرنا أبو عبید اللّه محمد بن عمران المرزبانی، قال:

حدّثنی أحمد بن کامل، قال: أخبرنی الحسین بن عبد الحمید النحوی، عن إبراهیم بن اللیث الدهقان عن عمرو بن مسعدة قال: دخلت على المأمون و بین یدیه کتاب ینظر فیه‏

______________________________

(1) إسناده ضعیف.

و عیناه تجریان بالدموع، قال عمرو: فقلت یا أمیر المؤمنین ما فی هذا الکتاب الذی أبکاک لا أبکى اللّه عینک؟ فقال یا عمرو: هذا مقتل أمیر المؤمنین علی و الحسین بن علی علیهما السلام، فقلت یا أمیر المؤمنین: إن الخاصة و العامة قد کثرت فی أمرهما، فما یقول أمیر المؤمنین فی أهل الکساء؟ قال فتنفس الصعداء ثم قال: هیه یا عمرو، هم و اللّه آل اللّه و عترة المرسل الأواه- یعنی إبراهیم علیه السلام، و سفینة النجا، و بدر ظلام الدجى، و بحر بغاه الندی، و غیث کل الورى، و أشبال لیث الدین، و مبید المشرکین، و قاصم المعتدین، و أمیر المؤمنین، و أخو رسول رب العالمین، صلوات اللّه علیه و علیهم أجمعین. هم و اللّه المعلنو التقى، و المعلمو الجدوى، و الناکبون عن الردى، لا لحظ و لا جحظ، و لا فظظ غلظ، و فی کل موطن یعظ، هامات، و سادات، غیوث جارات، و لیوث غابات، أولوا الأحساب الوافرة، و الوجوه الناضرة، لا فی عودهم خور، و لا فی زبدهم قصر، و لا صفوهم کدر، ثم ذکر الحسن و الحسین علیهما السلام، فهمل منه دمع العین فی حالیة الخدین کفیض الغربین و نظم السبطین و هى‏  من القرطین.

ثم قال: هما و اللّه کبدری دجى، و شمس ضحى، و سیفی لقى، و رمحی لواء، و طودی حجى، و کهفی تقى، و بحری ندى، و هما ریحانتا رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و ثمرتا فؤاده، و الناصران لدین اللّه تعالى، ولدا بین التحلیل و التحریم، و درجا بین التأویل و التنزیل، و رضعا لبان الدین و الإیمان، و الفقه و البرهان و حکمة الرحمن، سیدا شباب أهل الجنة، ولدتهما البتول الصادقة، بنت خیر الشبان و الکهول، و سماهما الجلیل و رباهما الرسول، و ناغاهما جبریل، فهل هؤلاء من عدیل، بررة أتقیاء، ورثة الأنبیاء، و خزنة الأوصیاء، قتلتهم الأدعیاء، و خذلهم الأشقیاء، و لم ترعو الأمة من قتل الأئمة، و لم تحفظ الحرمة، و لم تحذر النقمة، ویل لها بما ذا أتت، و لسخط من تعرضت، و فی رضى من سمعت، طلبت دنیا قلیل عظیمها، حقیر جسیمها، و زاد المعاد أغلقت، إذا الجنة أزلفت و إذا الجحیم سعرت، و إذا القبور بعثرت، و لحسابها جمعت، ویل لها ما ذا حرمت، عن روح الجنان و نعیمها صدفت، و عن الولدان و الحور غیبت، و إلى الجحیم صیرت و من الضریع و الزقوم أطعمت، و من المهل و الصدید و الغسلین سقیت، و مع الشیاطین و المنافقین قرنت، و فی الأغلال و الحدید صعدت، ویل لها ما أتت، ثم هملت عیناه و کثر نحیبه و شهیقه، فقلت یا أمیر المؤمنین یشفیک ما إلیه صار القوم، فقال نعم، إنه لشفاء و لکنی أبکی لأشجان أحزان تحرکها الأرحام و قال: [المتقارب‏]

لا تقبل التوبة من تائب‏                       إلا بحبّ ابن أبی طالب‏

                               

حب علی لازم واجب‏                       فی عنق الشاهد و الغائب‏

 

 

______________________________

(1) و هى: أی سقط.

أخو رسول اللّه حلف الهدى‏              و الأخ لا یعدل بالصاحب‏

لو جمعا فی الفضل یوما لقد                               نال أخوه رغبة الراغب‏

بعد علی حب أولاده‏                          ما أنا بالمزرى و لا العائب‏

إن مال عنه الناس فی جانب‏                             ملت إلیه الدهر فی جانب‏

جاءت به السنة مقبولة                        فلعنة اللّه على الناصب‏

حبهم فرض علینا لهم‏                         کمثل حج لازم واجب‏

منبع: الأمالی الخمیسیة، شجرى جرجانى، ج‏1، ص: 207

 

 

 

 

نامهء امیرالمؤمنین علیه السلام به معاویه

لمَّا بلَغَ أمیرَالمؤمِنِین علیه السلام أمْرُ معاوِیةَ، وأنَّه فی مئة ألف، قال: مِن أی القوْمِ؟ قالوا: مِن أهْل الشَّام، قال علیه السلام:

لا تَقولوا: من أهلِ الشَّامِ، ولکن قُولُوا: مِن أهْلِ الشُّؤمِ، هُم مِن أبْناء مُضر، لُعِنوا على لِسانِ داوودَ، فجَعَل اللَّهُ مِنهُمُ القِرَدَةَ والخَنازِیرَ»،

ثُمَّ کتَب علیه السلام إلى معاویة:

«لا تَقْتُلِ النَّاسَ بَینِی وبَینَک، و (لکن) هَلمَّ إلى‏ المُبارَزَةِ، فإنْ أنَا قَتلتُک فإلى‏ النَّار أنْتَ، وتَسْتَریحُ النَّاسُ منْک ومِن ضَلالَتِک، وإن قَتَلتَنِی فأَنَا إلى‏ الْجَنَّة، ویغْمدُ عَنْک السَّیفُ الَّذِی لا یسعنِی غَمدَهُ حَتَّى أردَّ مَکرَک وبِدعَتک.

وأَنَا الَّذِی ذَکر اللَّهُ اسْمَهُ فی التَّوْرَاةِ والإنْجِیلِ بِمُوازَنَةِ رَسُوُلِ اللَّهِ صلى الله علیه و آله، وأنَا أوَّلُ مَن بایعَ رَسوُلَ اللَّهِ صلى الله علیه و آله تَحْتَ الشَّجَرَةِ فِی قولِهِ: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یبَایعُونَک تَحْتَ الشَّجَرَةِ» ».

______________________________

(1). نهج البلاغة: الکتاب 39 و راجع: الاحتجاج: ج 1 ص 268، الغدیر: ج 2 ص 130، جمهرة رسائل العرب:

ج 1 ص 486.

(2) الفتح: 18.

(3). تفسیر القمّى: ج 2 ص 268 و راجع: الاحتجاج: ص 269، وقعة صفِّین: ص 132، بحار الأنوار: ج 33 ص 133؛ المحاسن و المساوی للبیهقی: ص 52، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید: ج 3 ص 188، مروج الذهب: ج 3 ص 21، أنساب الأشراف: ج 2 ص 398.

83 کتابه علیه السلام إلى معاویة

 

منبع: مکاتیب الأئمة علیهم السلام، ج‏1، ص: 306

 

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

آیا حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام با ابوبکر و عمر همکاری می‌نمودند؟

ج :

هیچگاه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام با آن دو همکاری و همیاری نداشتند و یکی از بهترین ادله بر عدم همکاری حضرت با آن دو این است که آن حضرت در هیچ یک از جنگ‌هایی که در زمان آن آن دو واقع شد شرکت نکردند ـ جز هنگامی که اهل ارتداد می‌خواستند به مدینه حمله کنند ـ در آن زمان حضرت شمشیر بدست گرفتند تا مدینه را از شرّ آنان نجات دهند و به همین مقدار اکتفا کرده و هیچگاه شمشیر را به کار نگرفتند و نجنگیدند.

روز جمعه اول محرّم روز نجات یونس از شکم ماهی نیست، روز فرود کشتی نوح نیست روز قبولی توبه آدم نیست. روایت امالی شیخ صدوق مجلس 27 ص 126.

علت حرمت تریاک تخدیر است یا چیز دیگر؟ تریاک، سرطان، دیابت

 

 

 

آیا امیرالمؤمنین علیه السلام به خلافت آن دو راضی بودند؟

برخی از عوام و یا افرادی که معترضانه قضاوت می‌کنند، می‌گویند امیرالمؤمنین علیه السلام به خلافت ابوبکر و عمر راضی بودند و در حکومت آنان به آنها کمک می‌نمودند.

در صورتی که واقعیت کاملاً روشن است و با دلیل‌های زیاد می‌توان ثابت نمود که امیرالمؤمنین 7 با ابوبکر و عمر همکاری نداشته و از اولین روز تا آخرین روز حکومت آنها، خلافت آنان را غاصبانه و غیر شرعی می‌دانستند.

 یکی از دلیل‌های بسیار روشن بر همکاری نکردن امیرالمؤمنین 7 با ابوبکر و عمر شرکت نکردن آن حضرت در جنگ‌های ردّه است. با اینکه ابوبکر نیاز شدید به شرکت حضرت امیرالمؤمنین7 احساس می‌کرد، ولی با مشورت با افرادی مانند عمر و عمروعاص.. با مخالفت آنان روبرو شده و به او می‌گفتند هیچگاه چنین خواسته‌ای را علی مخواه که او سخن تو را نمی‌پذیرد.

 و به خاطر شرکت نکردن حضرت امیرالمؤمنین 7 در جنگ‌های ردّه با اینکه آن حضرت مرد میدان همه جنگها در زمان رسول خدا6 بودند، جنگ‌های ردّه «از سال  11 تا 13 هجری» طول کشید، یعنی ابوبکر نزدیک به تمام زمان حکومتش را به جنگ و کشتار با آنان پرداخت و بدیهی است اگر امیرالمؤمنین 7 در آن جنگ‌ها شرکت می‌کردند نه تنها آنقدر طولانی نمی‌شد بلکه بسیاری از آنان دست از جنگیدن با امیرالمؤمنین7 دست بر می‌داشتند زیرا طرفداران آن حضرت بودند.

 

 

 

 

چرا حضرت امیر مؤمنان علیه السلام در دوران حکومت خویش حکومت جهانی را برپا نساخت؟

 جواب :

 لازمه همه چیز مقتضی و رفع مانع: مقتضی وجود حاکم عالم عادل وجود داشته است ولی موانع که افراد حرام زاده و نالایق بودند وجود داشتند.

 آیا حضرت امیرالمؤمنین 7 در خلافت ظاهریه خودشان دستشان باز بوده و آنچه را که با؟؟؟؟ بودند انجام می‌دادند یا شرایط محیط اجتماع آن زمان محدودیتهائی برای آن بزرگوار داشته است؟

 1ـ آن بزرگوار مسلماً محدودیتهای زیادی داشتند که مانع بود آنچه را آن بزرگوار مایل هستند انجام دهند، عملی کنند و این مسئله دلایل بسیار زیادی دارد که بعضی از آنها را ذکر می‌کنیم.

 1ـ آن حضرت در زمان خلافت ظاهریه فدک را که از آن اولاد حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها بود و در زمان ابی بکر غصب شده بود به ورثه حضرت زهراء سلام الله علیها برنگرداندند و...

 2ـ از ضاربین حضرت فاطمه زهراء سلام الله علیها قصاص نگرفته و بر آنان که تا آن زمان زنده مانده بودند حدّ جاری نساختند.

 

 

 

3ـ از فرمایشات آن بزرگوار است که لو ثنیت لی الوسادة لاحکمت بین أهل التوراة بتوراتهم... و در زمان خلافت ظاهریه این جریان عملی نشد. این خود دلیل بر عدم اطمینان آن بزرگوار نسبت به مردم بوده است.

 

 

 

 

 

علی صراطه مُسکن حقٍّ

 

17ـ علی صراطه مُسکن حقٍّ؛ راه علی مسکن دهنده حق و عدالت است.

 18ـ علی صراطّ مُسْکنُهُ حقّ؛ علی راهیست دعوت کننده به سوی حق...

 19ـ سکن صراط علی محقّه؛ کسی ساکن راه علی است که احقاق حق او کند.

 20ـ هُمّ علی حقّ صراطُ نُسک؛ هم علی حق است زیار که راه پرهیزکاری است.

 21ـ صراطُ نسک حقّ همّ علی؛ راه پرهیزکاری حق است که همّ امیرالمؤمنین است.

 

22ـ مه صراط علی نسک حقٍّ؛ ساکت باش صراط علی پرهیزکاری حق و تقوای الهی است.

 23ـ همُّ علی صراطَ حقٍّ نسک؛ همّ امیرالمؤمنین علیه السلام راه حق خدا است که پیمودن آن را.

 24ـ مه علی نسک صراطُ حقٍّ؛ ساکت باش علی راه حق را پیمود.

 

25ـ علی مسکنه صراط حقٍّ؛

26ـ مه علی سَکنَ صراطَ حقٍّ؛

 27ـ نسک صراطُ علی محقّه؛

28ـ سکن صراطً علی محقُّه؛

29ـ محقّ علی نسک صراطه؛

 30ـ طهرُ ماسِک حقٍّ علی نصٌّ؛

 31ـ علی حقّ سرّ طه کما نصّ؛

32ـ علی سرّ طه کما نصّ حقّ؛

33ـ طراط علی منسکه حقّ؛

34ـ صراط علی منسک حقّه؛

35ـ منسک حقّ علی صراطه؛

 36ـ سرُّ علی حقّ کما نصّ طه؛

 37ـ حقّ علی سرّ کما نصّ طه؛

 38ـ کما نصّ حقٌّ علی سرّ طه؛

39ـ کما نصّ علی سرّ طه حقٌّ؛

 40ـ مسکن طه صار حقٌّ علی؛

 41ـ حقّ علی صار مسکن طه؛

 42ـ صار علی مسکن حقّ طه؛

 43ـ نصُّ علی حقٌّ کما سرّ طه؛

 

44ـ کما حقٌّ نصّ علی سرّ طه؛

 45ـ کما نصّ طه، علی حقّ؛

46ـ حقّ طه کما نصَّ، علی سرٌّ؛

 47 ـ طه علی نصکما سرّ حقٌّ؛

 48ـ طه علی نصّکما سرّ حقٌّ؛

49ـ حقّ علی سرٌّ کما نصّ طه؛

 50ـ حقٌّ، طه، علی کما نصّ سرّ؛

 51ـ طهر ماسک حقٍّ علی نصٌّ؛

52ـ علی مُنسک صراطِهِ حقٌّ؛

 53ـ علی سرّ کما نصّ طه حقّ؛

 54ـ مه سراط علی حقٌّ سکنٌ؛

 55ـ حقّ علی صراطه مسکن؛

56ـ ما سرّک طه، نصٌّ علی حقٌّ؛

 57ـ کما نصّ طه....

 

 

 

 

نوشته شدن نام على علیه السلام بر گل درختى در چین

در مجموع سال هر روز دو مرتبه گل مى دهد یکى در اول روز و یکى در آخر روز، بر گلى که در اول روز شکفته مى شود نوشته شده لااله الا اللّه و در گلى که در آخر روز شکفته مى شود، نوشته شده است على خلیفة رسول اللّه.

به گزارش سرویس دینی جام نیوز؛ در کتاب مفتاح الجنة به سند صحیح از محمد بن سنان منقول است که گفت :

روزى به خدمت امام جعفر صادق علیه السلام رفتم ، چون نشستم خبر آوردند، که یابن رسول اللّه شخصى از اهل چین در جلوى در ایستاده ، فرمود:

اذن دخول دهید چون داخل شد به آن حضرت سلام کرد آنحضرت از او استعلام کرد که مگر تو و اهل تو مرا مى شناسید؟

عرض کرد:

بلى ! یابن رسول اللّه در شهر ما درختى است که در مجموع سال هر روز دو مرتبه گل مى دهد یکى در اول روز و یکى در آخر روز، بر گلى که در اول روز شکفته مى شود نوشته شده (لااله الا اللّه) و در گلى که در آخر روز شکفته مى شود، نوشته شده است (على خلیفة رسول اللّه) و ما از این علامت علم به حال رسول خدا صلى الله علیه و آله و وصىّ و فرزندان او علیهم السلام داریم .

و دوستان شما در آنجا بسیار است و مرا آرزوى زیارت و پا بوسى شما به اینجا آورده است .

 

منبع: کشکول النور: ج 2، ص 20 به نقل از کتاب مفتاح الجنة .

 

 

 

مدیحة الکفعمى لمولینا امیرالمؤمنین‏علیه السلام:

أبیات فی مدح مولینا أمیرالمؤمنین‏علیه السلام وهی هذه:

زکىّ سرىّ سنىّ وفىّ

ولىّ بهىّ علىّ خبیر

شفیع سمیع سنیع مطیع

ربیع منیع رفیع وقور

شهید سدید سعید شدید

رشید حمید فرید هصور(199)

حبیب لبیب حسیب نسیب

أدیبُ أریبُ نجیب ذکور

عظیم علیم حکیم حلیم

کریم صمیم رحیم شکور

جلیل جمیل کفیل نبیل

أثیل أصیل دلیل صبور

حلیف شریف لطیف ظریف

حصیف منیف عفیف غیور

اعلم: أنّ هذه الأبیات السبعة یتّفق فی کلّ بیت منها بحسب التقدیم والتأخیر أربعون ألف بیت وثلاثمائة وعشرون بیتاً، وذلک لأنّ اللّفظین الأوّلین لهماصورتان وهما فی مخرج الثالث ستّة وهی فی الرابع أربعة وعشرون وهکذا إلى الأخر وقد أوضحه الوالد المحقّق العلاّمةرحمه الله فی مشکلات العلوم،ثمّ لا یخفى أنّ هذا بحسب التقدیم والتأخیر فی جمیع الأبیات السبعة ینتهى إلى ما یتعسّر حصره کما لا یخفى ومن هذا یعلم أنّ صور النکس فی‏وضع الوضوء مائة وعشرون وإن اعتبرنا الرجلین فسبعمائة وعشرون.(200)

 

(199)الاشعار الکفعمی ذکرها فی المصباح، ص 710.

(200) خزائن: 153.

 

 

 

 

 

 

سئل بعض الوعاظ وهو على المنبر

سئل بعض الوعاظ وهو على المنبر کیف شعر على‏علیه السلام بالسائل مع کونه مستغرقاً فی الإقبال بکلیته على اللَّه فأنشد:

یسقى ویشرب لاتلهیه سکرته      عن الندیم ولایلهو عن الکأس

أطاعه سکره حتى تمکن من        فعل الصحاة فهذا أفضل الناس

أقول: قد شعر على‏علیه السلام بالسائل ولم یشعر بالسهم الذی اخرج من رجله المبارکة فی الصلاة مع ما فیه من الوجع والألم الشدید وذلک لأجل أن‏الاول کان من متعلقات المقصود ومن طاعة من توجه إلیه فی الصلاة فأقباله إلیه لا ینافى اقباله بکل ما یتعلق به بخلاف الثانی فإنه من متعلقات بدنه‏الشریف وقد غفل عنه بالمرة ویمکن أن یکون ذلک لأجل اختلاف الحالات.(203)

---------------------

(203) خزائن: 530.

 

 

 

 

 

آیا ... توخلیفه پیغمبر این امّتى

و نیز نقل شده که بعضى از علماء یهود در زمان خلافت ابى بکر نزد وى آمده گفتند توخلیفه پیغمبر این امّتى؟ گفت: آرى. یهودى گفت: ما در تورات‏خوانده‏ایم که خلفاء انبیاء اعلم امم مى‏باشند، پس خبر ده مرا که خداى تعالى در کجاست: در آسمان است یا در زمین. ابوبکر گفت در آسمان است‏بر عرش. یهودى گفت: پس زمین خالى است از او، و او در مکانى دون مکان باشد. ابوبکر گفت: این کلام زنادقه است دور شو از من و الاّ گردنت‏بزنم. پس یهودى استهزاء کنان بر اسلام روان شد. ناگاه على بن ابى‏طالب‏علیه السلام به او رسید و گفت: یا یهودى دانستم آنچه پرسیدى، و جوابى که‏شنیدى آن سخن اهل اسلام نیست. بلکه اعتقاد اهل اسلام این است که من مى‏گویم: »إنَّ اللَّهَ - عَزَّوَجَلَّ - أَینَ الأینَ فَلاَ أَینَ لَهُ، وَجَلَّ أَنْ‏یحْوِیهِ مَکانٌ وهو فی کلِّ مکانٍ بِغَیرِ مُمَاسَّةٍ وَلاَ مُجَاوَرَةٍ یحیطُ عِلْماً بِما فِیها وَلاَ یخْلُو شَی‏ءٌ مِنْها مِنْ تَدْبِیرِةِ تَعالى« یعنى‏خداى تعالى آفریده است مکان را پس او را مکان نتواند بود، و او أعظم است از اینکه احاطه تواند کرد مکان به او. و او در هر مکان حاضر است‏بى آنکه مماسّ به مکان کند یا مجاور مکان باشد. و هیچ چیز از چیزها که در مکان مى‏باشند از علم و تدبیر او خالى نیستند. پس گفت: اى یهودى من‏خبر دهم تو را به چیزى که در کتاب شماست و مصدّق سخن شماست. آیا نیست در کتاب شما که روزى موسى‏علیه السلام نشسته بود که آمد ملکى نزداو از جانب مشرق، و موسى به او گفت از کجا آمدى؟ گفت: از نزد خداى تعالى. و دیگرى از زیر زمین برآمد و چنین گفت. و دیگرى از فوق السماءآمده همین گفت. پس موسى گفت: »سُبْحَانَ مَن لا یخْلُو مِنْهُ مکانٌ وَلا یکونُ إلى مکانٍ أقربُ مِنْ مَکانٍ«. پس یهودى گفت: »أَشْهَدُأَنَّ هَذا هُوَ الْحَقّ وَأنّک أَحَقُّ بِمَکانِ نَبِیک مِمَّنْ إسْتَولىَ عَلَیهِ« یعنى گواهى مى‏دهم که حقّ گفتى و تو سزاوارترى به مکان پیغمبر خود ازاین متقلّب.

و نیز روایت کرده‏اند که مردى نزد امیرالمؤمنین‏علیه السلام آمد و گفت: خبر ده مرا که تو دیده‏اى خدائى را که پرستش مى‏کنى. حضرت فرمود: که من‏پرستش نکنم خدائى را که ندیده باشم. مرد گفت: چگونه دیده‏اى خداى را؟ حضرت فرمود: »وَیحَک لَمْ تَرَهُ العُیونُ بِمُشَاهَدَةِ الأبْصَارِوَلکن رَأَتْهُ القُلُوبُ بِحَقائِق الإیمانِ مَعْرُوفٌ بِالدِّلالاتِ مَنْعوتٌ بِالعَلاَماتِ لاَیقاسُ بِالنَّاسِ وَلایدْرِکهُ الحَوَاسُّ« یعنى: »واى برتو، خداى تعالى را چشم نتواند دید، بلکه دلهاى مؤمنان وى را تواند شناخت، شناختى که در ظهور مانند دیدن باشد. چه خداى تعالى به دلیل‏شناخته مى‏شود: به آثار و علامات راه به او توان برد و دلیل در افاده یقین بالاتر است از دیدن. چه دیدن به ظاهر تعلّق گیرد و دلیل به حقیقت راه‏نماید. و خداى رابه مردم قیاس نتوان کرد که هر چه عظمت و شوکت داشته باشند البتّه دیده شود. چه عظمت الهى نه از جنس عظمت مردم است،چه عظمت مردم را حواسّ ادراک کند به خلاف عظمت الهى که حواسّ ادراک نتواند کرد«. پس مرد برگردید و مى‏گفت: »اللَّه أعلمُ حَیثُ یجْعَلُ‏رسالتَه« یعنى: »خداى داناتر است که رسالت خود را به کدام خاندان باید داد«.(205)

-----------------------

(205) سرمایه ایمان: 128.

 

 

 

 

 

 

 

ردّ الشمس

نقل کرده‏اند جمعى کثیر - مانند اسماء بنت عمیس و امّ سلمة و جابر بن عبداللَّه انصارى و ابو سعید خدرى و غیر ایشان از صحابه - که: روزى رسول‏خداصلى الله علیه وآله وسلم در خانه خود بود و حضرت على ‏علیه السلام در نزد او که وحى بر آن حضرت نازل شد. ى‏ن حضرت تکیه بر ران مبارک على نموده وغشیه وحى منجلى نشد و حضرت سر بر نداشت تا آنکه آفتاب غروب کرد و على نماز عصر نگذارده بود، در آخر وقت نشسته به إیماء گذارد، وآنگاه حضرت را افاقه دست داد به على گفت: »أَفَاتَتْک صَلَوة العَصْر« یعنى فوت شد تو را نماز عصر. على گفت: نخواستم که حائل شوم میان‏تو و استماع وحى و نماز را به إیماء گذاردم. حضرت به على‏علیه السلام گفت: »دعا کن تا خداى تعالى آفتاب را برگرداند تا تو نماز را ایستاده کنى، وبدرستیکه خداى اجابت تو کند. چون تو در اطاعت خداى و رسول وى بودى«. پس على‏علیه السلام دعا کرد آفتاب به جاى عصر بازگشت تا على نمازگذارده آنگاه غروب کرد.(209)

-------------------------------

(209) سرمایه ایمان: 136.

 

 

 

ثعلبى در »قصص الأنبیاء« ص 340 ؛ »ریاض النضره« ج 297/6؛ »مشکل الآثار« ج 8/2؛ »الصواعق المحرقة« ص / 76.

»صواعق« بعد از نقل روایت خود گفته: »این روایت را طحاوى و قاضى در »شفاء« و شیخ الاسلام ابو زرعة و جمعى دیگر صحیح ندانسته‏اند.«

و نیز مى‏گوید: سبط بن جوزى در این باب حکایت عجیبى آورده: که جمعى از مشایخ در عراق برایم حدیث کردند که »ابا منصور مظفر بن اردشیر قباوى واعظ« بعد از عصر، اینحدیث را به عین الفاظش نقل کرده، بطوریکه همه پنداشتند آفتاب غروب کرد؛ »قباوى« روى میز ایستاد و به آفتاب ‏اشاره کرد و این اشعار را سرود:

لا تغربى یا شمس! حتى نیتهى

مدحى لآل المصطفى ولنجله

واثنى عنانک ان أردت ثناءهم

انسیت اذ کان الوقوف لاجله

ان کان للمولى وقوفک فلیکن

هذا الوقوف لخیله ولرجله

اى آفتاب! غروب مکن تا مدح من درباره آل مصطفى و نواده‏اش تمام شود.

عنان خود بر گردان، اگر با مدح و ثناى ایشان موافقى، مگر فراموشت شده، آنروز را که بخاطر او ایستادى و غروب نکردى، تا نماز عصرش راخواند.

اگر آنروز بخاطر او ایستادى، امروز هم به خاطر سربازان او بایست و غروب مکن.

مشایخ نامبرده گفتند: »آن پاره ابر فورى کنار رفت و آفتاب درآمد.«

- شیخ شبلنجى هم این داستان را با مختصر اختلافى آورده است.(210)

--------------------------------

(210)سرمایه ایمان : 137.

 

 

 

 

 

 

ضرار بن ضمرة در نزد معاویه توصیف آن حضرت کرد

ضرار بن ضمرة در نزد معاویه توصیف آن حضرت کرد و گفت: »لَقَدْ رَأَیتُهُ فی بَعْضِ مَوَاقِفِه وَقَدْ أَرْخَى اللَّیلُ سُدُولَه وَهُوَ قَائِمٌ فِی‏مِحْرابِهِ قَابِضٌ عَلَى لِحْیتِهِ یتَمَلْمَلُ تَمَلْمُلَ السلیم ویبکی بُکاءَ الحَزینِ وَیقُولُ یا دُنیا إلَیک عَنّی. أَبی تَعَرَّضْتِ أَمْ إِلَی‏تَشوَّقْتِ لاحَانَ حِینُک هَیهَات غَرِّى غَیری لاَحَاجَةَ لِی فِیک قَدْ طَلَّقْتُک ثَلاثاً لاَرَجْعَةَ فِیهَا. فَعَیشُک قَصیرٌ وَخَطَرُک یسیرٌوَأَمَلُک حَقِیرٌ. آه مِنْ قِلَّةِ الزَّادِ وَطُولِ الطَّریق وَبُعْدِ السَفَرِ وَعِظَمِ المَوْرِدِ« وَفی بعض الرّوایات: »وَخُشُونَةِ المَضْجِعْ«.

یعنى: بتحقیق که دیدم على‏علیه السلام را در بعضى از مواقف او براى عبادت، در وقتى که فرو گذاشته بود شب پرده‏هاى ظلمت را، و آن حضرت درمحراب ایستاده بود، لحیه مبارک بدست گرفته بى‏قرارى مى‏کرد: بى‏قرارى  مارگزیده، و مى‏گریست گریه‏اى در غایت حزن و مى‏گفت: اى دنیا دورشو از من. آیا خود را زینت کرده‏اى مانند زنان و در معرض خریدارى من درآمده‏اى و اظهار اشتیاق به سوى من مى‏کنى فرصت آن نیابى، و چه دورآرزویى است که تو کرده‏اى. مغرور ساز دیگرى را که من محتاج تو نیستم. تو را طلاقى گفته‏ام که هرگز رجوع ندارد. و این زینت تو زینتى نیست‏کهفریب من تواند داد بنابر آنکه عیش تو به غایت کوتاه است و قدر تو به غایت قلیل و مرادهایى کهاز تو برآید به غایت حقیر. و بعد از آن اعراض کرداز مخاطبه دنیا و گفت: آه از کمى زاد و درازاى راه و دورى سفر و عظمت مورد - یعنى قیامت و ایستادن در پیش خداى تعالى - و درشتى خوابگاه‏یعنى قبر.(211)

------------------------------

(211) سرمایه ایمان: 140.

 

 

 

 

 

الدهر أَنْزَلَنِی أَنْزَلَنِی حَتَّى قَیلَ مُعَاویةُ وَعلی

منقول است که آن حضرت مى‏فرمود: »الدهر أَنْزَلَنِی أَنْزَلَنِی حَتَّى قَیلَ مُعَاویةُ وَعلی« یعنى روزگار و مغرور شدن اهل روزگار به او واعراض کردن ایشان از قبول حق فرود آورد مرتبه مرا و فرود آورد و فرود آورد تا مشتبه شدم به معاویه، و گفتگو شد که آیا معاویه حقّ است یا على.

و چه خوب ادا کرده شیخ ابو على سینا مزیت آن حضرت را بر سائر صحابه حیث قال: »وَامَّا عَلی بن أبی طالب‏علیه السلام فَکانَ شَمْسَ فَلَک‏الحَقیقةِ وَقطبَ سَمَاءِ المعرفةِ وَکانَ‏علیه السلام فیما بَینَ أصحابه‏صلى الله علیه وآله وسلم کالمعقولِ فیما بَینَ المحسوس.«

رساله‏ى »معراج« یا »معراج نامه«: »ونِعْمَ مَا قال اشرف الناس، وأعز الأنبیاء، وخاتم الرّسل‏صلى الله علیه وآله وسلم قال: لَمَرْکزُ الحِکمَة، وفَلَک اَلحقیقة وَخَزَانَهُ الْعَقْلِ‏أمیرالمؤمنین، علی بْن أبی طالب صلوات اللَّه وسلامه علیه وآله - ألّذی کانَ بَینَ الصَّحابَة کالْمَعْقُولِ بَینَ الْمَحسُوسِ...« بنقل از حاشیه کتاب »شفاء«قسم الهیات ص / 564، چاپ سنگى.(212)

 

(212)سرمایه ایمان : 142.

 

 

                        فصل بیست و هشتم پیرامون سیاست مالى امام (علیه السلام) 1

بعضى از کاوشگران تاریخ معتقدند که از جمله عوامل دست نیافتن امام (ع) به ثبات داخلى در زمان حکومت‏خود،سیاست مالى وى بود که قصد داشت‏سران و دیگر پیروان را در مقررى از بیت المال یکسان قرار دهد،و اگر امام (ع) افرادى مانند طلحه و زبیر را که در زمان عمر و عثمان برترى داده شده بودند،مقررى بیشترى مى‏داد،بهتر بود،تا این که آن دو صحابى، مخالف او نشوند.و شایسته بود که جنگ بصره اتفاق نیفتد،براستى از جمله عوامل آن جنگ این بود که طلحه و زبیر با سیاست امام (ع) در تقسیم مساوى اموال موافق نبودند.این دو صحابى و تعداد دیگرى از اصحاب،بطور مداوم از سیاست تبعیضى که عمر اجرا مى‏کرد، برخوردار شده بودند،و معتقد بودند که هدف سیاست امام (ع) محروم ساختن ایشان از امتیازهایى است که به دست آورده‏اند.گذشته از آن،طلحه،زبیر و دیگر صاحبان امتیاز مى‏ترسیدند که اگر امام (ع) بر اوضاع مسلط شود،بیشتر اموال ایشان را به بیت المال برگرداند.پس قیام آن دو صحابى بر ضد امام حمایت از ثروت و املاکى بود که در زمان عمر و عثمان به دست آورده بودند.

اگر امام (ع) براى سران قبایل امتیاز قائل مى‏شد و به آنها از مرحمتیها-چنان که معاویه براى کسب دوستى بسیارى از ایشان چنین مى‏کرد-بسیار مى‏بخشید،بدان وسیله مى‏توانست‏بین پیروان خود ایجاد وحدت کند و بر دشمنانش غالب گردد.

و این انتقاد گران مى‏گویند که اگر امام چنان عمل مى‏کرد،نه تنها کارش مخالف تعلیمات اسلامى نبود،بلکه موافق قرآن و سنت نبوى نیز بوده است.زیرا قرآن بطورصریح مى‏گوید که زکات بین هشت صنف تقسیم مى‏شود،از آن جمله است مؤلفة قلوبهم (کسانى که براى جلب محبت آنها به اسلام زکات داده مى‏شوند) .چنان که پیامبر (ص) به هر یک از ابو سفیان،اقرع بن حابس و عیینة بن حصن فزارى از غنایم جنگى قبیله هوازن دو برابر آنچه که به مسلمانان صالح مى‏پرداخت،مرحمت کرد.براى بررسى درباره درستى و نادرستى این انتقاد شایسته است که نگرشى به وضع رهبران جنگ بصره و بعد از آنها در کار سران قبایل مسلمان،داشته باشیم.

رهبران سه گانه

آنچه راجع به ام المؤمنین عایشه و طلحه و زبیر از تاریخ به دست مى‏آید نه تنها گفته این انتقادگران را تایید نمى‏کند،بلکه آن را مردود مى‏شمارد.زیرا ام المؤمنین هنگامى خالفت‏خود را با امام (ع) اعلان کرد که از بیعت‏با وى اطلاع یافت در حالى که بین راه مدینه از سفر حج‏برمى‏گشت،به آن کسى که خبر از بیعت‏با امام را داد گفت:کاش آسمان بر زمین واژگون مى‏شد،اگر امر خلافت‏به نفع دوست تو[على (ع) ]پایان پذیرفته است.و بعد مرکب خود را به طرف مکه برگرداند و پیش از رسیدن به مکه شروع به مطالبه خون عثمان کرد،و تمام این کارها را کرد در صورتى که از سیاست امام (ع) در تقسیم اموال هیچ چیز نمى‏دانست.

و از مسلمات تاریخ است که عثمان،براى عایشه،طلحه و زبیر در بخشش از بیت المال امتیاز قائل شد و نسبت‏به دیگران،از بخشایش زیادى برخوردار ساخت،تاریخ مى‏گوید که وى به زبیر ششصد هزار درهم و به طلحه دویست هزار درهم بخشید.و لیکن برترى دادن ایشان و به وفور دادن بخشیده‏ها،مانع از این نبود که ایشان اولین افرادى باشند که بر ضد او تحریک و به قتل او دعوت کنند.پس چگونه انتظار مى‏رفت اگر امام براى آنها امتیاز در مقررى قائل مى‏شد،با او از در صلح و سازش در آیند،در حالى که ام المؤمنین و طلحه از امام (ع) بیشتر ناراضى بودند تا عثمان.و زبیر نیز در اواخر عمرش پس از این که زمام اختیار را به فرزندش عبد الله داد،که نسبت‏به امام عداوت بیشترى‏در دل داشت،فاصله‏اش از امام کمتر از آن دو تن نبود.

البته طلحه و زبیر معتقد بودند که بیعت‏با امام (ع) میان او و رسیدن هر یک از آن دو به خلافت،-که هر یک خود را بیش از حد نزدیک به آن مى‏دید-فاصله ایجاد کرده است.و ام المؤمنین علاوه بر موضع غیر دوستانه ریشه‏دار خود در مقابل امام،معتقد بود که اگر خلافت او پا برجا شود سدى خواهد شد،در برابر بازگشت‏خلافت‏به فامیل او یعنى آل تیم،که ریاست آنها را پدرش خلیفه اول عهده دار بود.در زمان عثمان بارها پرده از روى آرزوى خود-بازگرداندن خلافت‏به خاندان تیم در قالب شخصى از فامیل خود یعنى طلحه-برداشت، و در همان حال زبیر را جانشین طلحه مى‏دانست زیرا طلحه همسر خواهرش اسماء بود،و فرزند او عبد الله را به منزله فرزند خود مى‏پنداشت.

آرى از طلحه و زبیر نقل کرده‏اند که ایشان از روش امام (ع) در تقسیم بیت المال به طور مساوى انتقاد مى‏کردند و از این که امام آنها را در بخشش با افراد پایین‏تر از ایشان برابر قرار داده شکایت داشتند.و لیکن انتقاد ایشان در این مورد از امام (ع) چیزى جز انگیزه‏اى به منظور برانگیختن طبقه ممتاز بر ضد امام (ع) نبود.البته به روش تقسیم مساوى بیت المال انتقاد مى‏کردند در حالى که مى‏دانستند امام (ع) این کار را به پیروى از پیامبر (ص) انجام مى‏داد.و او را به خون عثمان متهم کردند در صورتى که از براءت وى از خون عثمان و مسؤول بودن خود نسبت‏به آن آگاه بودند.و انگیزه این انتقاد همان انگیزه متهم ساختن امام (ع) بود، و این که آن دو،چشم طمع به خلافت داشتند.البته دیگ طمع آنها موقعى به جوش آمد که عمر آنها را عضو شورا قرار داد.به همان سبب به تحریک بر ضد عثمان پرداختند،و سعى در کشتن او کردند،و به همان خاطر از امام انتقاد مى‏کردند و او را متهم به خون عثمان ساختند و بیعت‏با او را شکستند و با او به مبارزه برخاستند.

سران قبایل مسلمان

در مورد سران قبایل مسلمان،به اعتقاد انتقادگران،امام (ع) مى‏توانست‏با افزودن‏بخشیده‏ها نسبت‏به ایشان،دوستى آنها را جلب کند.اما من اعتقاد ندارم که از جنبه دینى امام (ع) مى‏توانست،همانند مؤلفة قلوبهم رفتار کند.البته این سران،دهها سال پیش از خلافت امام (ع) اسلام آورده بودند و در زندگى خود در طول بیست و پنج‏سال بعد از وفات پیامبر (ص) بر طبق قوانین شرع عمل مى‏کردند.در حالى که عمر،ده سال یا کمتر،پس از وفات پیامبر (ص) سهم مؤلفة قلوبهم،را حذف کرده بود.

از جمله مطالبى که قابل ذکر است،هر چند اثرى در موضوع بحث ما ندارد،این است که مشکوک به نظر مى‏رسد که پیامبر (ص) به ابو سفیان،اقرع بن حابس و عیینة بن حصن فزارى در جنگ حنین-چنان که انتقادگران مى‏گویند-سیصد شتر از سهم مؤلفة قلوبهم،داده باشد.زیرا سهم گروه مؤلفة،از زکات است،در صورتى که پیامبر (ص) (بنابراین ادعا) به این افراد از غنایم جنگى داده است و غنیمت زکات ندارد بلکه خمس به آن تعلق مى‏گیرد.

به نظر مى‏رسد که پیامبر (ص) به این سه نفر از خمس غنایم پرداخته است،یعنى آن بخش از غنایم که خود حق تصرف در نیمى از آن را داشت (که سهم خدا،پیامبر و خویشاوندان پیامبر (ص) است) تا متناسب با مصلحت عمومى،مصرف کند.

ما معتقدیم که امام على (ع) داراى همان حقى است که براى پیامبر (ص) در تصرف نیمى از خمس بوده است.و لیکن خلفاى سه گانه در طول ایام خلافت‏خود این حق را نادیده گرفتند،و تصور نمى‏کنم که امام علیه السلام مى‏توانسته است،بدون این که مشکلى به مشکلات فراوانى که در برابرش قرار گرفته بودند،بیفزاید،از این حق استفاده کند.حتى اگر فرض کنیم که امام (ع) حق داشته است که از سهم مؤلفة قلوبهم به صاحبان نفوذ،بپردازد و بى‏اشکال مى‏توانسته است نیمى از خمس غنایم را به ایشان ببخشد،باز مشکل است‏بپذیریم که سهم مؤلفه و نصف خمس در جلب محبت‏سران قبایل نسبت‏به او،کفایت مى‏کرد!زیرا که زمان امام قابل مقایسه با زمان پیامبر (ص) نمى‏باشد.

شمار کسانى که پیامبر (ص) آنان را تالیف قلوب مى‏کرد اندک بود.کسانى که درتاریخ، اسمشان ذکر شده است‏به تعداد انگشتان دو دست نمى‏رسند.ممکن بود این عده را مبلغى کمتر از هشت‏یک زکات و یا نصف خمس بس شود.هنوز آتش حرص و آز مردم نسبت‏به مال دنیا شعله‏ور نشده بود.البته پیامبر (ص) به ابو سفیان یک صد شتر مرحمت کرد و آن سبت‏به زمان پیامبر (ص) بخششى زیاد بود.بهاى صد شتر بالغ بر حدود دو هزار دینار مى‏شد،و آن مبلغى است که بسیار زیاد به حساب مى‏آمد.

اما در زمان خلافت امام (ع) قلمرو دولت اسلامى گسترده‏تر شده بود.و مسلمانان به میلیونها نفر مى‏رسیدند.و آن سرانى که احتمالا امام (ع) نیاز به جلب محبت آنها داشت-اگر براى خودش،باب راضى ساختن آنان را با پول مى‏گشود-به صدها بلکه هزارها مى‏رسیدند.و دادن پول به یک رئیس قبیله موجب اشتهاى سران دیگر مى‏شد.و بهاى دوستى،بالغ بر چندین برابر مى‏شد.و جایزه یک رئیس به صد هزار درهم،و گاهى به صدها هزار مى‏رسید.

در فصل بیست و یکم نقل کردیم که خالد بن اسید اموى،در راس گروهى به دیدار عثمان آمد، و خلیفه دستور داد سیصد هزار درهم به او،و صد هزار درهم به هر یک از اعضاى گروه او بدهند.این عمل موقعى بود که خلیفه سوم آن روز حاکمى بود،با قدرتى گسترده در سراسر جهان اسلام،بدون این که کسى رقیب حکومت او و یا در بذل و بخشش و جلب دوستى،در صدد پیشى گرفتن بر او باشد.و اگر آن سرانى که این بخششها به آنها مى‏رسید،تنها هزار نفر مى‏بودند،هر آینه مجموع بخششها به یک صد میلیون بالغ مى‏شد.پس اگر امام (ع) باب چنین بخششها را به روى خود باز مى‏کرد،یک هشتم زکات و نصف خمس نیز آن را کفایت نمى‏کرد;بلکه تمام خمس هم بس نبود،و نباید فراموش کنیم که غنایم جنگى در زمان خلافت امام (ع) بسیار اندک بود،زیرا که به دلیل جنگهاى داخلى که در سالهاى خلافت او بالا گرفته بود،فتوحات اسلامى متوقف شده بود.

و نیز نباید فراموش کنیم که اگر امام (ع) باب بخششها را باز مى‏کرد،مجبور بود که با معاویه نسبت‏به جلب دوستى سران قبایل مسابقه دهد و در افزایش مبلغ از اوپیشى گیرد،و معناى آن بذل و بخشش بیشترین اموال دولت‏به صورت رشوه به سران،و محروم کردن توده مردم از پرداخت‏سهم مورد استحقاق آنها بوده است.و آن امرى است که اسلام اجازه نمى‏دهد و کسى مانند على بن ابى طالب،مرتکب آن نمى‏شود.

-2چرا امام (ع) اهم را بر مهم مقدم نداشت؟

ممکن است کسى بگوید که حتى اگر مجوز شرعى هم از قرآن و یا سنت نبوى به حکم عناوین اولیه وجود نداشت امام (ع) باید آن کار را مى‏کرد.بر امام (ع) به حکم اضطرار لازم بود آن کار را بکند،زیرا که احکام ثانوى،براى موارد اضطرارى است.و به عبارت دیگر:امام (ع) در برابر دو تکلیف قرار گرفته بود که آن دو با هم تزاحم داشتند در حالى که اهمیت‏یکى بیش از دیگرى بود،و راه سومى هم وجود نداشت تا به آن رو آورد.در حقیقت او یا باید در تقسیم اموال عدالت را رعایت مى‏کرد و خلافت را از دست مى‏داد و در نتیجه مسلمانها تا ابد خلافت هدایتگر را از دست مى‏دادند،و یا خلافت‏خود را حفظ مى‏کرد و عدالت تقسیم اموال را چند سالى زیر پا مى‏گذاشت تا وقتى که بر دشمنانش پیروز و بر اوضاع مسلط مى‏شد.و بدان وسیله آینده‏اى شایسته براى اسلام و خلافتى مترقى براى مسلمانان تا زمانهاى طولانى حفظ مى‏شد.این دو تکلیف با هم تزاحم داشتند،اما یکى از آنها یعنى پاسدارى از آینده اسلام مهمتر از دیگرى یعنى حفظ عدالت در تقسیم بود.و مقدم داشتن مهم بر مهمتر جایز نبوده بلکه عکس آن ضرورت داشته است پس چرا امام مهم را بر مهمتر مقدم داشت؟

البته بر کسى که نگرشى دقیق به رویدادهاى تاریخ و عوامل و انگیزه‏هاى آنها ندارد و با دیده عبرت آن چیزى را که شرایط محیط و اصول اعتقادى امام (ع) ایجاب مى‏کرد بررسى نمى‏کند،انتقاد از سیاست آن حضرت سهل و آسان است.و لیکن انتقاد از چنین موضوعى،به چیزى فراتر از این نگرش سطحى نیاز دارد.براى درک رویدادهایى که تمام مدت خلافت امام را فرا گرفته است،لازم است تمام شرایطى که امام (ع) در آن زندگى مى‏کرد و همه اصولى که امام به خاطر آنها زندگى مى‏کرد،و آنچه،که به مقدار زیادى آزادى عمل امام را محدود مى‏ساخت،با بینش عمیق بنگریم.و نیز شرایط مشکلى را که قبل از بیعت وجود داشت و همزمان با خلافت وى روند تصاعدى یافت،مورد توجه قرار دهیم علاوه بر همه اینها لازم است، توجه کنیم که آن آزادى عمل که دشمن امام (ع) از آن برخوردار بود،نتیجه عدم پایبندى او به اصول بود،که با آن روش خو گرفته بود،و همچنین نتیجه شرایط مناسبى بود که به او اجازه مى‏داد تا در برابر قانون سر تسلیم فرود نیاورد و بى بند و بار و افسار گسیخته باشد.

به دنبال آن شورش سخت که زندگانى خلیفه سوم را در هم پیچاند،با امام (ع) بیعت‏به عمل آمد.ریشه مخالفت‏شدید مردم با خلیفه سوم،سیاست نابخردانه مالى او بود که بر مبناى امتیاز خویشاوندان و یاران و دادن بخشهاى بزرگى از اراضى و بخشش صدها هزار و بعضى اوقات میلیونها درهم به دست آمده از بیت المال به آنها نهاده شده بود.و نهضت کنندگان به دنبال نهضتشان مایل بودند اوضاع بهبود یابد و حق به صاحبانش برگردد،و از سودجویى‏هاى اقلیت رفاه طلب،لا ابالى در دین به حساب توده مسلمانان،جلوگیرى شود.

این شورشگران و تمام مسلمانانى که با ایشان همعقیده بودند با امام (ع) بیعت کردند.این مخالفان سرسخت‏حکومت،با دیدگاه امام (ع) نسبت‏به عدالت اسلامى و سیاست مالیش، موافق بودند.و بیعت آنها با امام (ع) بر اساس عمل به کتاب خدا و سنت پیامبر (ص) بود،و امام هم جز بر این اساس بیعت را پذیرا نبوده است.اینان مسلمانان شایسته بودند.و هم ایشان یاوران حق و نمایندگان جبهه اصلاح طلب در جهان اسلام بودند.پس اگر امام (ع) مى‏خواست از مبدا و آنچه که مقتضى طبع او بود،یعنى علاقه شدید به عدالت،دست‏بردارد و از سیاست راضى کردن دیگران و جلب دوستى افراد به وسیله پول پیروى کند-که هرگز چنان کارى را نمى‏کرد-بهره سیاسى از آن نمى‏برد.بلکه اگر آن کار را کرده بود،جبهه امام در همان آغاز خلافتش،از هم مى‏پاشید و یاران او موضعى همچون موضعگیریشان در مورد عثمان نسبت‏به او مى‏گرفتند.تاریخ به ما مى‏گوید که مالک اشتر-على رغم ایمان زیاد و اخلاص بى‏نظیرش نسبت‏به امام-موقعى که امام عبد الله بن عباس را استاندار بصره،و برادرش را والى یمن کرد،عرض کرد:«براى چه دیروز آن پیرمرد را به قتل رساندیم؟»مقصودش از آن حرف این بود که نهضتى که عثمان را از پاى در آورد ناشى از امتیاز دادن او به خویشاوندانش بود.پس اگر امام (ع) قصد خریدن محبت‏سران قبایل با پول مسلمانان را داشت،موضعگیرى اشتر و امثال او چگونه مى‏بود؟

بیشتر کسانى که پس از جنگ صفین به مخالفت‏با او برخاستند از طالبان مال و سودجویان نبودند.زیرا خوارج که بعد از جنگ صفین با او مخالفت کردند نه تنها مبراترین افراد از پول پرستى بودند،بلکه در فاصله گیرى از مادیات افراط مى‏کردند.آنان دشمنان سیاست مسامحه کارى و سازش و راضى کردن اشخاص بودند،و همین افراط آنها بود که ایشان را به جنگ و مبارزه با امام (ع) کشاند.

طبیعى است که میان پیروان امام (ع) مردان منافقى همچون اشعث نیز پیدا مى‏شدند.و لیکن وجود او دلیل نمى‏شود که کناره گیرى ایشان از امام و تبانى با دشمن بر ضد امام (ع) نتیجه پول پرستى آنها بوده است.و نیز دلیل آن نیست که امام (ع) مى‏توانسته است،با بخششهایى آنها را بخرد.پس حقیقت مطلب این است که گروهى از آنها از امام ناراضى بودند و بر ضد او کار مى‏کردند،نه به خاطر مال و یا مقام،بلکه به سبب گرایش باطنى آنها به دشمن امام (ع) .بطور مثال ابو موسى اشعرى را در نظر بگیریم که امام (ع) او را استاندار کوفه-بزرگترین شهر اسلامى-کرده بود،و کسى بود که اگر با امام همکارى مى‏کرد،و از او پیروى مى‏کرد،مى‏توانست مقام خود را در تمام مدت خلافت امام (ع) حفظ کند.و لیکن او راه مخالفت‏با امام (ع) و تحریک مردم بر یارى نکردن امام (ع) را انتخاب کرد،با علم به این که آن کار براى مقامش خطرناک است.آن کار براى خاطر مال یا مقام نبود بلکه تنها به خاطر آن بود که گرایش قلبى او به سوى دشمنان امام (ع) بوده است.

من تصور نمى‏کنم که موضع اشعث و امثال او نسبت‏به امام (ع) بى‏شباهت‏به‏موضعگیرى ابو موسى بوده،و یا این که انگیزه‏هایش همانند انگیزه‏هاى او نبوده است.حتى اگر اشعث و امثال او طالبان مال دنیا بودند،امام (ع) نمى‏توانست،به عنوان شخصى معتقد به اصول و یا همچون سیاستمدارى ورزیده،نظر آنها را با پول جلب کند.اگر آن کار را کرده بود،دوستى جمعى از اصحاب،و تابعان را که نسبت‏به اسلام صمیمى بودند،از دست مى‏داد.و زمان دشمنى کسانى را که در اجتناب از گناه افراط داشتند مانند قاریانى که بعد از آن جزء خوارج شدند،به دلیل کوچکى که قابل مقایسه با سوء استفاده از مال نیست،جلو مى‏انداخت.اشعث-اگر چه موضعش در مورد تعیین حکمیت‏با موضع قاریان (که بعدها به خوارج مشهور شدند) هماهنگ نبود-تاثیر زیادى در وصول به پایان غم انگیز نبرد صفین نداشت،على رغم این که موضع او با موضع خوارج داراى دو نوع انگیزه با اختلاف زیادى بود.جبهه‏گیرى این افراد که از روى نادانى طرفدار شدت عمل در دین بودند و ناپسند شمردن آنها پاسخ نگفتن دعوت به قرآن را،همان چیزى است که براى موضعگیرى اشعث‏بمنزله دندانهاى تیزى شده بود و تاثیر زیادى بر جریان جنگ داشت.

همچنین نگرشى ژرف به اوضاع پیش از بیعت‏با امام (ع) و اصولى که بیعت‏بر آن اصول پى ریزى شد و عناصرى که مجموعه یاران او را تشکیل مى‏دادند،براى ما ثابت مى‏کند،سیاستى که در تقسیم اموال عمومى جریان داشته است‏سیاست‏سالمى که مطابق قوانین شرع اسلام باشد نبوده است،اما سیاستى که شرایط محیط بر امام-در آن حدى که اصول زندگى او و اصولى که به خاطر آنها مبارزه مى‏کرد-به او اجازه مى‏داد،حکیمانه بوده است.

و اگر امام (ع) چنان کارى را کرده بود-و هرگز نمى‏کرد-که انتقادگران پیشنهاد مى‏کردند، خود زیان سیاسى و نظامى مى‏دید،و تاریخ اسلام نیز تنها الگوى رهبرى نمونه‏اى را از دست داده بود که در شخصیت امام (ع) مجسم شده است.

 

 

 

امیرالمؤمنین علیه السلام از نظر یاران معاویه

گواهی‌ پیک‌ های‌ معاویه به‌ انصاف‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌

سلیم مى‏گوید: ابو درداء و ابو هریره ساکت‏شدند و گفتند: حقا سخن منصفانه‏اى راندى! و از در انصاف درآمدى!

على علیه السلام گفت: اگر معاویه بر گفتار خود استوار باشد و در مسئلتى که با من در میان گذاشته صادق باشد، سوگند به جان خودم که او نیز انصاف خواهد داد و مرا ذى حق خواهد شمرد.آخر، اینک این جماعت، پسران عثمان هستند که همه عاقل و بالغ‏اند و طفل و صغیر نیستند و بنده و عبد نیستند که نیاز به ولى داشته باشند، همگى بیایند تا بین ایشان و بین‏کشندگان پدرشان محاکمه شود.آنگاه اگر در بیان دعواى خود و از اقامه مدعاى خود فرو ماندند و نتوانستند اقامه دلیل کنند، گواهى دهند که معاویه وکیل آنها و ولى آنها و مدافع حقوق آنها از مخالفان و دشمنان آنهاست.و در این صورت آنها با وکیلشان و ولیشان و با گروه مدعى علیهم که کشندگان پدرشان هستند باید در مقابل من بنشینند همانند نشستن کسانى که براى اقامه دعوا و اخذ حق خود در برابر امام و والى مى‏نشینند و به حکم او اقرار و اعتراف نموده و قضاوت و حکم او را نافذ مى‏دانند.

و در آنوقت من در حجت و دلیلى که مى‏آورند و در حجت و دلیلى که مخالفان و خصمانشان نیز بیاورند نظر مى‏کنم، اگر پدرشان ظالمانه کشته شده بودو خونش حلال بود در این صورت حرمت‏خونش باطل مى‏شود. (و در روایتى است که خونش هدر مى‏رود) . و اگر مظلومانه کشته شده بود و خونش احترام داشت من از قاتل پدرشان فدیه مى‏گیرم و حکم به جزا مى‏نمایم، و آنها اگر بخواهند قاتل را مى‏کشند و اگر بخواهند عفو مى‏کنند و اگر بخواهند دیه مالى مى‏ستانند.

و این جماعت کشندگان عثمان در لشکر من هستند و اقرار و اعتراف به کشتن عثمان را دارند و به حکمى که من براى آنها صادر کنم راضى هستند.بنابراین فرزندان عثمان با معاویه - اگر معاویه ولى آنها و یا وکیل آنهاست - باید به نزد من بیایند و اقامه دعوا بر علیه قاتلان عثمان کنند و آنها را به محاکمه بکشانند تا من به کتاب خدا و سنت پیغمبرش صلى الله علیه و آله در میان آنها حکم کنم.

و اگر معاویه بدون گناه و خطائى که از قاتلان عثمان سرزده باشد ایشان را به گناه متهم مى‏کند و دنبال علت‏هاى واهى و اباطیل مى‏گردد پس به هر گناهى که مى‏خواهد آنها را متهم کند، بکند که بزودى خداوند قواى خود را بر علیه او به کار مى‏بندد.

ابو درداء و ابو هریره گفتند: سوگند به خدا که انصاف را تمام کردى بلکه از انصاف هم پیشتر رفتى و علت و اشکال مطلب را برطرف کردى و حجت او را شکستى و چنان دلیل و برهان قوى و روشن و صادقى اقامه کردى که بر آن هیچگونه اشکال و ایرادى نیست!

ابو هریره و ابو درداء از نزد على علیه السلام خارج شدند.سلیم مى‏گوید: در اینحال قریب به بیست هزار نفر مرد زره‏پوش که با کلاه‏هاى خود سر و صورتشان مجهز بود در مقابل آنها آمدند و گفتند: ما کشندگان عثمان مى‏باشیم، به کشتن او اقرار و اعتراف داریم و به حکم على علیه السلام راضى هستیم چه بر له ما و چه بر علیه ما، پس لازم است اولیاء و صاحبان خون عثمان بیایند و ما را براى گرفتن خون پدرشان به نزد على علیه السلام به جهت تحکیم و قضاء او بخوانند.و اگر على علیه السلام حکم به قصاص و یا دیه را بکند، ما در برابر حکم او شکیبا و تسلیم هستیم.

ابو درداء و ابو هریره گفتند: شما نیز حقا سخن منصفانه‏اى گفتید، و براى على جائز نیست که شما را به معاویه بسپارد و یا شما را بکشد تا اینکه اولیاء دم عثمان، شما را براى محاکمه به نزد على بخوانند و او بین شما و بین صف مقابلتان به کتاب خدا و سنت پیامبرش صلى الله علیه و آله حکم کند!

ابو درداء و ابو هریره حرکت کردند و آمدند تا بر معاویه وارد شدند و آنچه را که على علیه السلام و آنچه را که قاتلان عثمان و آنچه را که ابو النعمان بن ضمان گفته بودند، به معاویه خبر دادند.

معاویه گفت: على پاسخ شما را در ترحمش بر ابو بکر و عمر و خوددارى از ترحمش بر عثمان و برائتش از او در پنهانى، و نیز در ادعائى که مى‏کند: او خلیفه رسول الله است و از هنگامى که جان رسول الله قبض شده است پیوسته مظلوم و مورد ستم قرار گرفته است، چه داد؟ !

آن دو نفر گفتند: آرى در نزد ما ترحم بر ابو بکر و عمر و عثمان کرد و ما مى‏شنیدیم، و على در بین گفتارش به ما گفت که: اگر اختیار انتخاب خلیفه براى امت‏باشد و ایشانند که باید نظر کنند و براى خودشان کسى را اختیار کنند، و اختیارشان براى خودشان و نظرشان در امورشان بهتر و به صواب نزدیکتر است از اختیار خدا و رسول خدا، پس این امت مرا اختیار کردند و با من بیعت نمودند بیعت هدایت، و من امام بر مردم هستم که نصرت من واجب است چون ایشان درباره من مشورت کردند و سپس مرا انتخاب نمودند.

و اگر اختیار انتخاب خلیفه براى خدا و براى رسول خدا صلى الله علیه و آله براى آنها بهتر و به صواب نزدیکتر است از اختیار امت و نظر آنها، پس خدا و رسول خدا مرا براى امت اختیار کردند و مرا به عنوان جانشین و خلیفه در میان آنها قرار دادند، و خدا و رسول خدا در کتاب الله منزل بر زبان پیامبر مرسل امر به اطاعت از من و نصرت مرا نمودند، و این دلیل حجت مرا قوى‏تر مى‏کند و لزوم رعایت‏حق مرا ثابت‏تر و استوارتر مى‏سازد.

 

 

 

امیرالمؤمنین علیه السلام از نظر عمروعاص

گفت و گوى معاویه با عمروعاص

پس معاویه ، عمروعاص را طلبید و درباره جواب دادن به جریر بن عبدالله مشورت کرد.

عمرو گفت : بیعت نکردن با على علیه السلام کارى بس خطرناک و گناهى بزرگ است . دشمنى با على علیه السلام دشمنى با پیامبر صلى الله علیه و آله و دشمنى با پیامبر دشمنى با پروردگار است . و چون تو را اعتقاد بر این است که على بن ابى طالب علیه السلام بیعت نکنى ، راى من اینست شرحبیل بن سمط الکندى را که از رؤ سا و اشراف اهل شام است به حضور طلبى ، و به او بگوى که على بن ابى طالب عثمان را کشته و قصد دارد فتنه و آشوب به پا کند، و جریر بن عبدالله را نزد ما فرستاده تا از ما بیعت بگیرد، و ما منتظر راءى و نظر تو هستیم که مصلحت چه مى بینى . آیا با على علیه السلام بیعت کنیم یا با او مقابله کنیم .

و قبل از این که او حاضر شود، چند نفر از اشراف را دعوت کن تا در پیش او گواهى دهند، على بن ابى طالب عثمان را کشته است . البته گواهان از معتمدان او باشند تا گواهى آنان در دل او جاى گیرد.

معاویه راءى عمروعاص را پسندید از یک طرف به شرحبیل نامه نوشت تا به نزد او آید، و از طرف دیگر کسانى که با على علیه السلام عداوت و دشمنى داشتند، مثل یزید بن انس ، بُسر بن ارطاة ، حمزة بن مالک ، حابس ‍ بن سعد طائى ، ابو الاعور سلمى و ده نفر دیگر را گفت براى شرحبیل گواهى دهند، عثمان را على بن ابى طالب علیه السلام کشته است .

شرحبیل در حمص بود وقتى نامه معاویه را خواند به نزد عبدالرحمن بن غنم ازدى رفت ، این عبدالرحمن مردى فقیه و عالم و پارسا بود، با او مشورت کرد آیا به نزد معاویه برود یا نه .؟

عبدالرحمن گفت : اى شرحبیل ! تو مردى بزرگ از اخیار قبیله کنده هستى ، در افواه و عوام و الناس انداخته اند که على بن ابى طالب علیه السلام ، عثمان را کشته است ، اگر این سخنى درست بود، هرگز مهاجر و انصار و اصحاب رسول خدا صلى الله علیه و آله با او بیعت نمى کردند. معاویه مى خواهد تو را بفریبد و از دین دارى تو براى کسب دنیاى خویش بهره بگیرد، کما این که با عمروعاص همین گونه معامله کرد.

اگر دنیا و آخرت را طالبى به سوى على بن ابى طالب بشتاب تا هم نام نیکو و هم ثواب آخرت یابى .

شرحبیل گفت : اى عبدالرحمن ! هر چه گفتى از روى صدق و نیکى بود، اما دوست دارم کلام معاویه را هم استماع کنم تا ببینم چه مى گوید آن گاه تصمیم خود را بگیرم . سپس به جانب شام روانه شد و به نزد معاویه رسید. معاویه او را گرامى داشت و در کنار خویش نشانید و گفت :

على بن ابى طالب جریر بن عبدالله را نزد ما فرستاده و نامه نوشته و مرا به بیعت خویش خوانده است ، گرچه على بن ابى طالب مردى بزرگ ، فاضل و بزرگوارى است ، اما عثمان بن عفان خلیفه وقت را کشته است . هنوز جواب نامه على علیه السلام را نداده ام و منتظر ماندم تا راءى نظر تو را که مردى بزرگ و از رؤ ساى قبیله کنده هستى بدانم مصلحت در چه مى بینى ؟ هر کارى را مصلحت بدانى همان را عمل کنیم .

شرحبیل گفت : سخنان تو را شنیدم و به مقصود تو پى بردم ، یک شب مهلت ده تا از دیگران در این بار تحقیق کنم ، اگر دو نفر از بزرگان و سادات شام در پیش من گواهى دهند که على بن ابى طالب عثمان را کشته است ، برایم یقین حاصل مى شود که راست مى گویى ، آن گاه با همه خویشان و اقربا و دوستانم در رکاب تو با على علیه السلام جنگ مى کنیم .

روز دیگر معاویه آن گواهان دروغین که کینه على علیه السلام را در دل داشتند، مخفیانه به نزد شرحبیل فرستاد تا در پیش او گواهى دادند، شرحبیل به نزد معاویه آمد و گفت :

به سبب گواهى بزرگان و معتمدان یقین پیدا کردم که على علیه السلام عثمان را مظلومانه کشت . اى معاویه ! به خدا سوگند اگر با على بن ابى طالب علیه السلام بیعت کرده بودى تو را از شام اخراج مى کردیم . عبدالله بن جریر به به کوفه باز گردان . به خدا سوگند، مجازات على علیه السلام جز شمشیر چیز دیگرى نیست .

شرحبیل خواهر زاده اى داشت ، وقتى راءى و نظرش را شنید او را مذمت کرد معاویه چون از سخنان خواهر زاده شرحبیل آگاهى یافت ، قصد جان او را کرد، آن مرد از شام فرار کرده به نزد امیرالمؤ منین على علیه السلام رفت و همه اخبار و حیله هاى معاویه را براى : حضرت آشکار ساخت ، على علیه السلام او را گرامى داشت و در ردیف ملازمان و همراهان خویش قرار داد.

شرحبیل به نزد عبدالله رفت و گفت :

اى جریر! عجب کارى در پیش روى ما قرار دادى و ما را در شبه افکندى ، مى خواستى ما را در دهان شیر اندازى ، و مى خواهى شام را با عراق در آمیزى و مشوش و آشفته گردانى و هرگز گمان نمى کردم على بن ابى طالب علیه السلام به کشتن عثمان اقدام کرده باشد تا این که بر من آشکار شد که على علیه السلام عثمان را کشته است . جریر از گفتن او خندید و گفت :

این که گفتى کارى عجیب سخت در پیش روى شما قرار دادم اگر چنین بود مهاجر و انصار رسول خدا صلى الله علیه و آله بر آن اتحاد و اتفاق نمى کردند و بر علیه طلحه و زبیر نمى جنگیدند و این که گفتى ، شام و عراق را به هم مى آمیزم ، اگر اختلاط عراق و شام بر حق استوار باشد بهتر از آن دو در باطل است .

اما اینکه مى گویى امیرالمؤ منین على علیه السلام عمان را کشت ، به خدا سوگند این سخن باطل و تهمتى آشکار است که بدون آگاهى بدان اطلاع پیدا کردى ، و در روز قیامت باید پاسخگو باشى ، از خدا بترس ، و براى مال و جاه دنیا، آخرت را از دست مده .

شرحبیل با عصبانیت و خشم از نزد جریر خارج شد، به مجلس معاویه وارد شد، و به معاویه گفت :

ما باور کرده بودیم که تو نماینده ، نایب و پسر عم امیرالمومنین عثمان هستى . اگر از مردانى هستى که با على علیه السلام به نبرد و جنگ بپردازى تا خون عثمان را از على علیه السلام باز ستانیم ولى اگر در این کار اهمال و غفلت روا دارى ، تو را عزل و کسى دیگر را به جاى تو انتخاب مى کنیم ، سپس با على علیه السلام تا آخرین نفر محاربه و جنگ مى کنیم .

معاویه گفت : من یکى از شما هستم با هر کسى بجنگید مى جنگم و با هر کسى صلح کنید صلح مى کنم .

پس معاویه ! جریر بن عبدالله را به حضور خواند و گفت :

سخن اهل شام را شنیده اى و به نیات و احوال آنان واقف شدى ، برخیز و نزد على بن ابى طالب علیه السلام برو و آنچه را دیدى باز گو.

جریر بن عبدالله بعد از اینکه صد و بیست روز در شام نزد معاویه اقامت کرده بود به خدمت امیرالمؤ منین على علیه السلام رسید و آنچه میان او و معاویه و دیگران اتفاق افتاده بود شرح داد.

مالک اشتر گفت : اى امیرالمومنین ! اگر به جاى جریر مرا نزد معاویه مى فرستادى بهتر بود، این سست اراده چهار ماه در شام توقف کرد و فرصت را ضایع کرد.

جریر گفت : به خدا سوگند اگر به جاى من رفته بودى ، همان روز اول تو را مى کشتند چون آنان تو را از جمله کشندگان عثمان مى دانند.

سپس رو کرد به امیرالمؤ منین علیه السلام گفت : شامیان هر زور بر مالک اشتر، عمار یاسر، حکیم بن جبل و مکشوح مردادى دسترسى پیدا کنند آنان را مى کشند.

مالک گفت : اى جریر! از این سخنهاى کودکانه دست بردار، به خدا سوگند اگر جاى تو بودم این ماءمویت را به وجه نیکو به پایان مى بردم و معاویه و اطرافیانش را وادار مى کردم تا جواب نامه امیرالمومنین علیه السلام را زودتر بدهند نه مثل تو چهار ماه روزگار سپرى کرده و فرصت را ضایع نمودى .

معاویه شرحبیل را به جمع آورى لشکر مى فرستد

معاویه وقتى جریر نماینده على علیه السلام به کوفه را باز گردانید به شرحبیل گفت :

حالا که حق بر تو روشن گردید و دعوت ما را اجابت کردى بدان این کار که در پیش گرفتیم جز به حمایت و موافقت عوام الناس مقدور و میسر نیست ، مصلحت این است که به شهرهاى شام نامه بنویسى و آنان را از ماجراى کشتن خلیفه مظلوم به دست على بن ابى طالب علیه السلام با خبر کنى و به یارى ما بطلبى .

شرحبیل گفت : اى مار مهم با نامه حل نمى شود، خود شخصا به شهرها مى روم و مردم را به همراهى تو ترغیب و تشویق مى کنم .

ابتدا به شهر حمص رفت وقتى مردم در مسجد اجتماع کردند، بر منبر نشست و گفت : بدانید على بن ابى طالب علیه السلام عثمان را کشته و میان امت محمد صلى الله علیه و آله تفرقه انداخته ، با مردم بصره به جنگ و منازعه پرداخته ، و تمام بلاد را مسخر خود کرده است مگر سرزمین شام را و اکنون لشکر فراهم کرده و در فکر حمله به شام است تا شما را از خانه کاشانه خود آواره کند، هر چه فکر کردیم جز معاویة بن ابى سفیان کسى را قوى در مقابل او ندیدیم پس برخیزید و با شمشیرهایتان او را یارى دهید.

مردم حمص یکپارچه دعوت او را اجابت کردند، شرحبیل به هر شهر از بلاد شام وارد مى شد، مردم را به نصرت معاویه و دشمنى و عداوت با على بن ابى طالب علیه السلام ترغیب مى کرد و مى گفت : برایم یقین حاصل شد که على بن ابى طالب علیه السلام عثمان را کشته و اکنون فتنه و آشوب به پا مى کند، معاویه خون عثمان را از او مطالبه مى کند، او را یارى کنید.

مردم به سخنان شرحبیل که مردى سرشناس بود اعتماد مى کردند، تا این که لشکرى انبوه از شهرهاى شام گرد او جمع شدند. شرحبیل آن لشکر را پیش  معاویه آورده ، همگى بر دشمنى با على بن ابى طالب علیه السلام اقرار و با معاویه بیعت کردند آنان نیز عهد کردند تا پاى جان در رکاب معاویه بر ضد امیرالمؤ منین على علیه السلام بجنگند.

در اثناى آن بیعت ، مردى فاضل و دانشمند از اهالى سکاسک که نام او اسودبن عرفجه بود شعرى مشتمل بر وقایع روزگار و تلاش شرحبیل و جمع شدن لشکر سرود. وقتى در ذکر امیرالمؤ منین على علیه السلام این بیت را خواند:

فاحذر الیوم صولة الاسد الورد      

                اذا جال فى رجا الهیجا

 

معاویه پرسید: این شیر سرخ که ما را از او مى ترسانى کیست ؟

گفت : على بن ابى طالب علیه السلام بردار رسول خدا صلى الله علیه و آله و پسر عم او و شوهر دختر او و پدر دو سبط او و وصى و وارث علم او که جد و خال و برادر تو را کشته است .

معاویه گفت : او را بگیرید.

غلامان خواستند او را بگیرند، شرحبیل گفت :

اى معاویه ! او را رها کنید، او مردى فاضل و از سادات قوم خویش است ، اگر او را برنجانى ، به خدا سوگند بیعت با تو را نقض مى کنم.

معاویه به ناچار از تصمیم خود دست کشید و گفت :

او را به تو بخشیدم اگر شفاعت تو نبود او را سخت مجازات مى کردم.

آن مرد از شام گریخت و به خدمت امیرالمؤ منین على علیه السلام رسید و آنچه اتفاق افتاد براى آن حضرت باز گفت .

سعید بن قیس همدانى به امیرالمؤ منین على علیه السلام گفت : شرحبیل مردى است کور دل و سلیم ، معاویه او را فریفته و به شهرهاى شام فرستاده تا لشکر جمع آورى کند، اگر مصلحت بدانى نامه اى برایش بنویسم و او را در اعتقاد و باورش نسبت به ما به شک و شبهه اندازم .

امیرالمومنین فرمود: هر چه صلاح مى دانى برایش بنویس .

سعید بن قیس نامه اى مشروح مشتمل بر نصیحت و بیان واقعیت براى شرحبیل نوشت . اما اثرى نبخشید و همچنان در کوردلى خویش باقى ماند و از معاویه فاصله نگرفت .

پیوستن عبیدالله بن عمر بن الخطاب به معاویه

عبیدالله بن عمر در این زمان به نزد معاویه رفت تا موافق معاویه و مخالف با على بن ابى طالب علیه السلام باشد، معاویه از آمدن عبیدالله بن عمر به شام بسیار شادمان شد، به عمروعاص گفت : مصلحت مى دانم فرزند خلیفه براى مردم شام خطبه اى بخواند و شهادت دهد که على بن ابى طالب علیه السلام عثمان را کشته است .

عمروعاص گفت : اى معاویه ، عبیدالله بن عمر از روى صدق و دوستى نزد تو نیامده تا تو را موافقت کند، بلکه از ترس شمشیر على علیه السلام به تو پناه آورده ، به او نباید امیدوار بود، ولى از او بخواه تا خطبه اى در جمع مردم بخواند.

معاویه ، عبیدالله بن عمر را نزد خود خواند و گفت : اى بردار زاده ! از این که به نزد ما آمدى ، لطف کردى ، تو مردى امین و بزرگوارى ؛ اما از تو خواهشى دارم ، مى خواهم بر منبر بروى و على بن ابى طالب علیه السلام را ناسزا بگویى و معایب او را برشمرى و به کشتن عثمان به دست او گواهى دهى تا مردم شام سخن تو را بشنوند و در حمایت ما به خونخواهى عثمان راغب تر شوند.

عبیدالله جواب داد: دشنام و ناسزا گفتن به على سزاوار نیست ، چون او نبى هاشم است و بنى هاشم از مقام والایى در میان عرب برخوردار است مادر او فاطمه بنت اسد، از بنى هاشم و از بزرگوارترین زنان عهد خویش بود.

اما در حسب او هم عیبى نمى توانم بیابم ، چون علم ، شجاعت ، مردانگى ، فرزانگى و سخاوت او در میان مردمان اظهر من الشمس است ، اما اتهام کشتن عثمان بدو نسبت مى دهم ، تا تو به مقصد خویش رسیده باشى .

معاویه از نزد او بیرون رفت و به عمروعاص گفت : درست حدس زدى ، اگر خوف شمشیر على نبود هرگز او را در شام نمى دیدیم . دیدى چگونه على بن ابى طالب علیه السلام را ستود و مادران و پدران او را مدح و ستایش کرد و چگونه از مردانگى ، شجاعت ، علم و سخاوت او سخن گفت !

عمروعاص گفت : اى معاویه ! مگر آنچه را عبیدالله از اخلاق پسندیده و صفات حمیده على بن ابى طالب علیه السلام گفته است منکرى ؟ به خدا سوگند ریاست طلبى و دنیاپرستى ما را کور و کر کرده است وگرنه واقعیت همان است که او بیان کرد، سخنان محرمانه بین معاویه و عمروعاص به گوش عبیدالله بن عمر رسید.

پس از آن عبیدالله بن عمر به منبر رفت و خطبه اى در پند و نصیحت به مواعظه حاضران پرداخت ، چون به قضیه على علیه السلام و عثمان رسید، سکوت کرد و آنچه از او خواسته شد، سخنى به میان نیاورد و از منبر فرود آمد.

معاویه گفت : چرا از سخن گفتن در قتل عثمان به وسیله على علیه السلام امتناع کردى ؟

عبیدالله گفت : چگونه گواهى دروغ دهم درباره کسى که عثمان را نکشته است ؛ چون یقین دارم على علیه السلام به عثمان آزارى نرساند.

معاویه دلتنگ شد و او را از کنار خود راند.

نامه نگارى هاى معاویه

معاویه به عمرعاص گفت ، قصد دارم نامه اى به اهل مدینه بنویسم و قضیه کشتن عثمان را ذکر کنم و از آنان استمداد بخواهم ، راءى تو چیست ؟

عمروعاص گفت : مردم مدینه سه دسته اند، طایفه اى طرفدار على بن ابى طالب علیه السلام هستند که نامه تو آنان را به على علیه السلام راغب تر و محبوب تر مى کند؛ طایفه اى هواخواه عثمان اند نامه او چیزى بر آنان نمى افزاید؛ طایفه سوم بى طرف اند که نه به على نه به عثمان گرایش دارند. اعتنایى به نامه تو نمى کنند ولى اگر دوست دارى نامه بنویس .

نامه معاویه به مدینه (48)

از معاویة بن ابى سفیان به جماعت اهل مدینه . همه مى دانید که عثمان مظلومانه کشته شد و على بن ابى طالب علیه السلام و یارانش او را کشتند، و هم اکنون کشندگان عثمان دز پناه او هستند، اگر قاتلان عثمان را به ما تحویل دهد آن گاه تعیین خلیفه را به عهده شوراى مسلمین مى گذاریم همان مى گذاریم همان گونه که عمر بن خطاب قبل از مرگش عمل کرد، بدانید من اهل تفرقه و اختلاف بین مسلمین نیستم ، دعوت مرا اجابت کنید و براى جنگ با على بن ابى طالب علیه السلام کمر همت ببندید و آماده شوید.

جواب نامه معاویه

چون نامه معاویه براى مردم مدینه خوانده شد، همگى اجتماع کرده و نامه اى خطاب به معاویه و عمروعاص نوشتند:

شما دو نفر در خطا و اشتباه هستید، در انتخاب و یاور و معین موضع مناسب را انتخاب نکردید، اى پسر هند و اى پسر عاص ! شما را چه رسد به مشورت با مسلمین ، شما دو نفر لایق تعیین شورا و خلافت نیستید. چون تو اى معاویه آزاد شده دز فتح مکه هستى و عمروعاص نیز خائن به دین است . و صلاحیت براى این کارها را ندارید. یقین بدانید شما در مدینه دوست ، و یاور، معین و پشتیبان ندارید بار دیگر نامه براى ما مردم مدینه ننویسید و خود را سبک و خوار نکنید.

معاویه نامه را خواند و به عمروعاص گفت : خطا و اشتباه کردم که به مردم اوباش مدینه نامه نوشتم ، اگر براى سه تن مثل عبدالله عمر و سعد بن ابى وقاص و محمد بن مسلمة انصارى نامه اختصاصى مى نوشتم بهتر بود تا براى همه مردم مدینه ، سپس براى هر یک از این سه تن نامه اى جداگانه به شرح زیر نوشت .

نامه معاویه به عبدالله بن عمر (49)

 

منبع: 91000 / دینی مذهبی فارسی/ جنگ 2-7

 

 

 

ذوالفقار

قول هفتم: اصل آن، نصف از سیبى بهشتى بوده که نصف دیگر آن، منشاءِ تکوّن نطفه شریفه فاطمه زهراعلیها السلام‏گردیده؛ چنان که در کتاب عرجة الاحمدیة إلى حضرة الاحدیة که از تألیفات عالم جلیل و فاضل نبیل، شیخ ‏محمد جعفر بن اسماعیل است که برادر لسان الوعّاظ و ترجمان الحفّاظ، جناب حاج ملاّ باقر واعظ طهرانى‏مازندرانى، مؤلّف کتاب خصایص الفاطمیه، روح و ریحان و جنّت نعیم که در احوال حضرت عبدالعظیم است،مى‏باشد، بعد از این که روایت میل فرمودن حضرت رسول‏صلى الله علیه وآله وسلم در لیله معراج، سیب بهشتى را نقل فرموده که‏ به روایت دیگر فرمود: نصف آن سیب را خوردم و از آن، نطفه صدّیقه طاهره بسته شد و امّا نصف دیگر آن، به‏قدرت کامل الهى ذوالفقار گردید؛ چنان که از حضرت امیرالمؤمنین ‏علیه السلام مروى است که فرمود: روزى از حجره‏بیرون آمدم، صدیقه طاهره در حجره تشریف داشت، شنیدم که با کسى حرف مى‏زند، داخل حجره شدم و از آن‏ مخدّره پرسیدم: با چه کسى حرف مى‏زدى؟

گفت: با برادرم ذوالفقار.

پرسیدم: او چگونه برادر تو است؟

گفت: در شب معراج سیبى را به پدرم، حضرت رسالت دادند، نیمى را تناول کرد که نطفه من منعقد شد ونیمى دیگر از آن به قدرت کامل الهى ذوالفقار گردید.(798)

------------------------

798) العبقرى الحسان: 8 / 519 .

 

 

 

 

 

لواء حمد براى من است و پرچم‏دار او على است

   نقل است از رسول خدا صلى الله علیه وآله وسلم که فرمود:

اعطیت ثلاثاً وعلی مشارکی فیها واعطی علی ثلاثاً ولم اُشارکه فیها.

به من داده شده سه چیز و على در آن سه چیز با من شریک بود و لکن سه چیز به ‏على داده شده که من شریک در آن سه چیز نگردیدم.

   عرض کردند: یا رسول اللَّه؛ آن سه چیزى که على با شما شریک است چیست؟ فرمودند:

لواء الحمد لی وعلی حامله، والکوثر لی وعلی ساقیه، والجنّة والنار لی‏ وعلی قسیمها.

لواء حمد براى من است و پرچم‏دار او على است. و حوض کوثر براى من است‏و على ساقى اوست. و اختیار بهشت و جهنّم را خدا به من عطا کرده لکن ‏قسمت‏کننده او را على قرار داده.

و خداوند به على سه چیز عنایت فرموده که مثل او را در فضیلت و مقام به من نداده: خداوند مانند زهرا را به على تزویج کرد که مثل زهرا در عالم کسى پیدا نکرده و پیدا نخواهد کرد.

خداوند دو پسر به على عطا کرده که مثل آن‏ها در عالم وجود ندارد و نخواهد پیدا کرد. و خداوند به على قدرت بازوئى داد که مثل آن را به من عطا نکرد و من هم در شدائد وگرفتارى مأمورم که على را به یارى خود بخوانم.(231)

-----------------------

(231) کشکول امامت: 2 / 144.

 

 

 

 

 

 

 

در نجف بود که همان ماجرای دیدارش

در نجف بود که همان ماجرای دیدارش با امام علی (ع) رخ داد و بسیاری آن را از زبان خودش شنیده‌اند:
شب ولادت حضرت فاطمه زهرا(س) وقتی جمع کوچکی از طلاب دور هم نشسته بودند و صحبت‌ها به آنجا می‌رسد که یکی از طلاب در روزنامه عکس دختری را با عنوان "زیباترین دختر روزگار" نشان می‌دهد و می‌پرسد اگر شما را مخیر کنند بین اینکه با این دختر به طور مشروع و قانونی ازدواج و هزار سال هم زندگی کنید، یا اینکه جمال علی(ع) را مستحباً زیارت و ملاقات کنید، کدام را انتخاب می‌کنید. همه دیدار با امام علی (ع) را مستحب می‌شمرند و زندگی با آن زن را انتخاب می‌کنند.

علامه شرح می‌دهد که حتی نتوانسته نگاهی به کاغذ بیندازد و آن را به نفر بعدی رد کرده است. بُغضی کرده بود و حس می‌کرد یک حالت خیلی عجیبی به او دست داده است. می‌گوید: تا آن وقت همچو حالتی ندیده بودم. شبیه به خواب و بیهوشی بلند شدم. حالت غیر عادی. یک دفعه دیدم یک اتاق بزرگی است، یک آقایی نشسته در صدر مجلس، تمام علامات و قیافه‌ای که شیعه و سنی درباره امام علی (ع) نوشته در این مرد موجود است. یک جوانی پیش من در سمت راستم نشسته بود. پرسیدم این آقا کیست؟ گفت: این آقا خود علی (ع) است، من سیر او را نگاه کردم. آمدم بیرون، رفتم همان جلسه، کاغذ رسیده دست نفر نهم یا دهم، رنگم پریده بود. نمی‌دانم شاید مرحوم شمس‌آبادی بود، خطاب به من گفت: آقا شیخ محمدتقی شما کجا رفتید و آمدید؟ نمی‌خواستم ماجرا را بگویم، اگر بگم عیششان بهم می‌خورد، اصرار کردند و من بالاخره قضیه را گفتم و ماجرا را شرح دادم، خیلی منقلب شدند.»
گفته بود «بعد از جریان دیدار با امام علی‌(ع)، کتاب‌ها را که باز می‌کردم فکر می‌کردم؛ اینها را من قبلاً خوانده‌ام.»(1)

(1) منبع : ایسنا .

 

 

 

 

 

 

 

 

ولایت در زبر و بینات قرآن

   فایده چهارم در بیان اسرارى چند است: سرّ اوّل: آن که بینات «بسم الله الرحمن الرحیم» بعد از اسقاط مکرّر 271 است عدد «علىّ بن ابى ‏طالب‏ علیه السلام» هم 271 است.

   سرّ دوّم: فواتح سور را که حروف مقطّعه دارند مثل الم و حم مثلاً شمرده، پس از اسقاط مکرّر، آنچه باقى بماند این چهارده حرف است:ص، ر،ا،ط،ع،ل،ى،ح،ق،ن،م،س،ک،ه که علماء حروف آن‏ها را حروف نورانیه و حروف سعیده خوانند که منطوق آن‏ها »صراط علی‏حقّ نمسکه« مى‏باشد، و ملاّ جلال دوانى این رباعى را در این مقام انشاد نموده است:

در شأن على آیه بسیار آمد

یا رب که شنید و که خریدار آمد

آن کس که شنید و دید مقدار على

چون حرف مقطّعات ستّار آمد

   و از این‏جاست که گفته‏اند: «سرّ اللَّه موُدع فی کتبه، وسرّ الکتب فی القرآن لأنّه الجامع المانع، وفیه تبیان کلّ شی‏ء، وسرّ القرآن فی حروف المقطّعة فی أوایل السور«(298) و شاهد این سرّ عظیم‏است آنچه خود آن سر الله الأعظم فرموده است على ما نقل عن المجمع »من أنّه قال: لکلّ کتاب صفوة، وصفوة هذاالکتاب یعنى المصحف حروف التهجّی«(299).

   سرّ سومّ: از منشدات ملا جلال دوانى »على ما حکی« این رباعى متین المبانى است:

فانى الف است احد از او جوى مدد

وانگه بشمار بیناتش بعدد

بنگر که على است فالعلى سرّ اللَّه

اذ قال اللَّه قل هو اللَّه احد

   و از شواهد این سرّ است که عقل کلّ، و هادى سبل‏صلى الله علیه وآله وسلم فرمودند:

مَثَل علی بن ابى طالب فیکم، مثَل قل هو اللَّه احد فی القرآن.

   سرّ چهارم: آن‏که زبر آیه مبارکه »الحمد للَّه ربّ العالمین« 583 است و این مطابق و موافق است با زبر الفاظ شریفه »محمّدصلى الله علیه وآله وسلم، على،فاطمه، حسن، حسین‏علیهم السلام« چه زبر این اسامى شریفه هم 583 است.

   سرّ پنجم: آنکه زبر آیه شریفه »والکاظمین الغیظ والعافین عن الناس«(359 (300 است و این مطابق است با زبرحبیب اللَّه محمّد وآله على والحسن والحسین وعلی بن الحسین و محمّد بن علی و جعفر بن محمّد و موسى بن جعفر وعلی بن موسى ومحمّد بن‏علی وعلی بن محمّد والحسن بن علی ومحمّد الهادى‏علیهم السلام، چه زبر این اسامى شریفه هم 359 است.(301)

-------------------------

298) این‏گونه عبارات، تعابیر برخى همچون شعبى است که مجمع در ج 1ص 32 از او نقل کرد. »اسرار خداونددر کتاب‏هایش سپرده شد واسرار کتب در قرآن او سپرده شد. چون قرآن جامع همه اسرار و رافع غیر آن است ودر قرآن هر چیزى بیان شد و اسرار قرآن در حروف مقطّعه در اوایل سوره‏هاى قرآن است«.

299) بحار الأنوار: 91 / 11 روایت 3 باب 2، مجمع البیان: 1 /  32 »امیر مؤمنان‏علیه السلام فرمود: براى کتابى برگزیده‏اى‏است و برگزیده این کتاب حروف هجاء است«.

300) سروه آل عمران، آیه 134.

301) خزینة الجواهر: 1 / 142.

 

 

 

الصحیفة المبارکة المهدیة

 محمّد بن مسعود العیاشی فی »تفسیره« عن محمّد بن إسماعیل الرازی، عن رجل سمّاه، عن أبی عبداللَّه‏علیه السلام قال: دخل رجل على أبی‏عبداللَّه‏علیه السلام فقال: السّلام علیک یا أمیرالمؤمنین، فقام على قدمیه فقال: مه؛ هذا إسم لایصلح إلاّ لأمیرالمؤمنین، سمّاه اللَّه به، ولم یسمّ به أحد غیره‏فرضی به إلاّ کان منکوحاً، وإن لم یکن ابتلی به ابتلى به، وهو قول اللَّه فی کتابه: »إن یدعون من دونه إلاّ اُناثاً وإن یدعون إلاّ شیطاناًمریداً«.

   قال: قلت: فما ذا یدعى به قائمکم؟

   قال: السّلام علیک یا بقیة اللَّه، السّلام علیک یابن رسول اللَّه‏صلى الله علیه وآله وسلم.(45)

----------------------

(45). الوسائل : 10 / 469 .

 

 

 

 

حضور در حرم یا زیارت؟!

مرحوم آیة اللَّه خویى نقل کرده‏اند که یکى از معاصرین مرحوم آیة اللَّه سید ابوالحسن اصفهانى از سادات و علماى محترم نجف بود، اجاره‏خانه‏اش مدّتى تأخیر افتاده بود، صاحب‏خانه هر روز فشار مى‏آورد که اگر تا فردا وجه الإجاره تأخیر افتاده را پرداخت نکنى اثاثیه را به کوچه‏خواهم ریخت.

   این مرد عالم با حالتى افسرده به حرم امیرالمؤمنین7 مشرّف شده و به آن آستانه قدس و طهارت و کنگره قدرت و ولایت الهى توسّل‏مى‏جوید. در گرماگرم سوز و گداز خواب بر چشمانش سنگینى مى‏کند، خوابش مى‏برد و در عالم رؤیا خود را در محضر امیرالمؤمنین7مى‏یابد.

   حضرت از وى مى‏پرسند: چرا این همه جزع و فزع مى‏کنى؟

   سید جریان خود را عرضه مى‏دارد، امام7 مى‏فرمایند: ما حالا تو را مى‏بینیم، عرض مى‏کند: آقا من هر شب دو ساعت سعادت تشرّف درحرم شریف را دارم.

   مى‏فرماید: نه، ما حالا شما را مى‏بینیم، با این حال مسأله‏اى نیست مطلب شما را حواله دادیم.

   سید از خواب بیدار مى‏شود و با نهایت شگفتى از خود مى‏پرسد: این چه حواله‏اى بود و حضرت مرا به که حواله دادند، بهت و حیرت سرتا پاى وجودش را فرا مى‏گرید و به منزل بازمى‏گردد.

   سحرگاه درب خانه‏اش به صدا درمى‏آید، در را باز مى‏کند و خود را در مقابل سید مى‏بیند، چون انتظارى نداشت دست و پاى خود را گم‏کرده و شتاب‏زده مى‏گوید: آقا بفرمایید، آیة اللَّه اصفهانى مى‏فرمایند: مأموریت ما تا همین جا بود و پاکتى به دست او داده و دور مى‏شوند،پاکت را باز مى‏کند، با کمال تعجّب مى‏بیند داخل پاکت درست همان مبلغى که وى به صاحب‏خانه بدهکار بود پول قرار داده شده است.(128)

---------------------------------

(128).سراج المعانی: 232.

 

 

 

 

 

 

 

چرا حضرت امیر مؤمنان‏علیه السلام در دوران حکومت خویش حکومت جهانى را برپا نساخت؟

جواب:

لازمه همه چیز مقتضى و رفع مانع: مقتضى وجود حاکم عالم عادل وجود داشته است ولى موانع که افراد حرام زاده و نالایق بودند وجود داشتند.

آیا حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام در خلافت ظاهریه خودشان دستشان باز بوده و آنچه را که با؟؟؟؟ بودند انجام مى‏دادند یا شرایط محیط اجتماع آن زمان محدودیتهائى براى آن بزرگوار داشته است؟

1- آن بزرگوار مسلماً محدودیتهاى زیادى داشتند که مانع بود آنچه را آن بزرگوار مایل هستند انجام دهند، عملى کنند و این مسئله دلایل بسیار زیادى دارد که بعضى از آنها را ذکر مى‏کنیم.

1- آن حضرت در زمان خلافت ظاهریه فدک را که از آن اولاد حضرت فاطمه زهرا سلام اللَّه علیها بود و در زمان ابى بکر غصب شده بود به ورثه حضرت زهراء سلام اللَّه علیها برنگرداندند و...

2- از ضاربین حضرت فاطمه زهراء سلام اللَّه علیها قصاص نگرفته و بر آنان که تا آن زمان زنده مانده بودند حدّ جارى نساختند.

3- از فرمایشات آن بزرگوار است که لو ثنیت لى الوسادة لاحکمت بین أهل التوراة بتوراتهم... و در زمان خلافت ظاهریه این جریان عملى نشد. این خود دلیل بر عدم اطمینان آن بزرگوار نسبت به مردم بوده است.

 

 

 

 

معجزه امیرمؤمنان علی علیه السلام زنده نمودن ام فروه

یکشنبه بیست و هفتم آذر ۱۳۹۰ ساعت 17:19 | نوشته ‌شده به دست محمد امین حسینی | ( نظر دهید )

از سمره بن عطیه ، از سلمان فارسى رضوان الله علیهم که گوید: زنى مومنه و صالحه از انصار، ام فروه نام به منازل اصحاب مى رفت و مردمرا به شکستن بیعت با ابوبکر تشویق مى کرد. ابو بکر او را طلبید و از این عمل نهى کرد، قبول ننمود. ابوبکر گفت : اى دشمن دخدا، مى خواهى مردم را از من متفرق سازى ، مگر تو به امامت من عقیده ندارى ؟ ام فروه گفت : نه تو امام آن کسانى هستى که به طمع دنیا اطراف تو جمع شده اند، و اگر نباشد متفرق مى شوند! امام ، به نص خدا و رسول ، على بن ابیطالب است . امام باید با حکم خدا مخالفت نکند و عالم به ظاهر و باطن باشد و بت را نپرستد. تو و رفیق تو از آنان نیستید، چگونه امام امت مى باشید؟

ابوبکر گفت : خداوند مرا براى اصلاح بندگان به خلافت نصب کرده و اطاعت مرا واجب گردانیده است .

ام فروه گفت : والله دروغ و افترا گفتى . اگر امامت از راه اجماع مى بود خداوند در قرآن بیان مى فرمود، و حال آن که فرموده (و جعلنا منهم ائمه یهدون بامرنا لما صبروا و کانوا بایاتنا یوقنون ) (23) اگر تو از ایشانى ، نام آسمانها را بگو. ابوبکر از جواب عاجز ماند و گفت : تو بگو، والا تو را به قتل مى رسانم ! آن شیر زن گفت : مرا از کشتن مى ترسانى ؟ والله از مرگ باکى ندارم ! پس نام آسمانها را که از حضرت امیرالمومنین على علیه السلام شنیده بود بر شمرد.

ابوبکر و توابع او متحیر ماندند، گفتند: چه مى گویى در حق على بن ابیطالب علیه السلام ؟ ام فروه گفت : ما عسى ان اقول فى امام الامه و من اشرقت بنوره الارض و السماء و من لایتم التوحید الا بمعرفته و لکنک نکثت و استبدلت و بعت دینک بدنیاک یعنى : چه بگویم در امامت کسى که امام امت است و به نور او زمین و آسمان روشن است و کسى است که توحید تمام نشود مگر به معرفت او - لکن تو نقض بیعت نمودى و دین خود را به دنیاى خود فروختى

ابوبکر به غضب در آمد و حکم به ارتدادآن صالحه کرد و فرمان داد او را به قتل رساندند. اقرباب آن زن او را در خانه خود دفن نمودند.

در آن وقت حضرت امیرالمومنین علیه السلام در مزرعه خود بود، بعد از سه روز مراجعت نمود. کیفیت حال ام فروه را به عرض حضرت على بن ابیطالب علیه السلام رسانیدند، بسیار متاثر شد و با اصحاب خود به سر قبر ام فروه تشریف برد زمانى که بر قبر آن بانوى بزرگوار رسیدند، دیدند نزد قبر آن مومنه مرغان سفیدى هستند که منقارشان سرخ است . وقتى که مرغان حضرت را دیدند پرهاى خود را به هم زدند و صدا کردند. حضرت نزد قبر ام فروه تشریف آورد و ایستاد و دست مبارک را بلند نمود و عرض کرد: یا محیى النفوس بعد الموت و یا منشى العظام الدراسات احى لنا ام فروه و اجعلها عبره لمن عصاک دعا نمود خداوند ام فروه را زنده کند و براى عاصیان مایه عبرت قرار دهد.

اصحاب نظر مى کردند، حضرت به قبر اشاره اى فرمود، ناگهان قبر شکافته شد و ام فروه از قبر بیرون آمد در حالیکه به لباس سبز پیچیده شده بود. عرض کرد: یا مولاى اراد ابن ابى قحافه ان یطفى ء نورک فابى لنورک الا ضیائا. اى مولاى من ، پسر ابوقحافه خواست نور تو را خاموش کند، خداوند روشنایى تو را زیاد کرد.

این خبر به ابوبکر و عمر رسید، هر دو متحیر ماندند. سلمان به آنها گفت : جاى تعجب نیست ، اگر امیرالمومنین على بن ابیطالب علیه السلام خدا را قسم دهد بر اینکه اولین و آخرین را زنده نماید، به دعاى آن حضرت زنده خواهد کرد. حضرت ام فروه را به شوهرش رد نمود، عناد مخالفین نسبت به وى قویتر گردید. دو پسر از او متولد شد و شش ماه بعد از شهادت حضرت علیه السلام وفات نمود.

 

 

 

 

 

تقدم آن حضرت در علم فصاحت و بلاغت

اختلافشان‌‌، راضی‌ شوند که‌ در امرشان‌ یگانه‌ قضاوت‌ کننده‌ باشد‌.

 4 ـ اوست‌ آنکه‌ در بارة‌ وی‌ گفته‌ شده‌ است‌: اگر او نبود و اگر علم‌ او نبود‌، مردم‌ به‌ هلاکت‌ می‌رسیدند و در فتنة‌ سخت‌ و سهمگین‌ فرو رفته‌ و فاسد می‌گشتند».

بازگشت به فهرست

تقدم آن حضرت در علم فصاحت و بلاغت

 تقدّم‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ در علم‌ فصاحت‌ و بلاغت‌

 و از جمله‌ علوم‌‌، علم‌ فصاحت‌ و بلاغت‌ است‌‌. و أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ حظّ و بهره‌اش‌ از این‌ دو علم‌ از همه‌ بیشتر و سرشارتر بوده‌ است‌‌. سید رضی‌ گفته‌است‌: أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ شریعه‌ و آبشخوار فصاحت‌ و محلّ ورود در آن‌‌، و منشأ و جای‌ رشد و نمای‌ بلاغت‌‌، و محلّ تولّد آن‌ بوده‌ است‌‌. مکنونات‌ این‌ علوم‌ از او به‌ ظهور رسیده‌ و قوانینش‌ از او گرفته‌ شده‌ است‌‌.

 جاحظ‌ در کتاب‌ «غُرّه‌» گوید‌: أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ به‌ معاویه نوشت‌: غَرَّک عِزُّک‌، فَصَارَ قُصَارَ ذَلِک ذُلُّک‌. فَاخْشَ فَاحِشَ فِعْلِک فَعَلَّک تَهْدِی‌ بِهَذا (بِهُدی‌ ـ ظ‌)  «استبداد و خودمنشی‌ تو را فریف‌ و در نتیجه‌ و نهایت‌‌، ذلّت‌ تو را به‌ بار آورد‌. بنابراین‌ از کردار زشت‌ خود بترس‌‌، که‌ در این‌ صورت‌ شاید به‌ این‌ راهنمائی‌‌، هدایت‌ بیابی‌.»[329]

 و أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ گفت‌: مَن‌ آمَنَ أمِنَ «کسی‌ که‌ ایمان‌ آورد‌، از همة‌ بلایا و خطرات‌ مصون‌ است‌»‌.

 کلبی‌ از أبوصالح‌‌، و أبوجعفر ابن‌ بابویه‌ با اسناد خود از حضرت‌ امام‌ رضا علیه‌ السّلام‌‌، از پدرانش‌ علیهم‌ السّلام‌ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌: صحابة‌ رسول‌ خدا در جائی‌ اجتماع‌ نموده‌ بودند و در این‌ بحث‌ سخن‌ به‌ میان‌ آورده‌ بودند که‌ حرف‌ ألف‌ از همة‌ حروف‌ بیشتر در کلام‌ وارد می‌شود‌. أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ بدون‌ مقدّمه‌ و ناگهانی‌ مرتجلاً خطبة‌ شیرین‌ و شگفت‌انگیر خود را برای‌ ایشان‌ خواندند که‌ اوّل‌ آن‌ این‌ است‌:  حَمِدْتُ مَن‌ عَظُمَتْ مِنَّتهُ‌، وَ سَبَغَتْ نِغْمَتُهُ‌، وَ سَبَقَتْ رَحْمَتُهُ‌، وَ تَمَّت‌ کلِمَتُهُ‌، وَ نَفَدَتْ مَشِیتُهُ‌، وَ بَلَغَتْ قَضِیتُهُ  ـ إلی‌ آخرها[330]   «حمد و سپاس‌ می‌گویم‌ آن‌ کس‌ را که‌ رحمتش‌ عظیم‌ است‌‌، و نعمتش‌ گوارا‌، و رحمتش‌ پیشی‌ گرفته‌ است‌‌، و کلمه‌اش‌ تمام‌ است‌‌، و اراده‌ و مشیتش‌ نافذ و روان‌‌، و حکم‌ و قضاء او رسیده‌ است‌» ـ تا آخر خطبه‌‌.

 و پس‌ از این‌ خطبه‌‌، بلافاصله‌ خطبة‌ دیگری‌ مرتجلاً ایراد کرد که‌ در آن‌ نقطه‌ نیست‌ و اوّلش‌ این‌ است‌:  الحَمْدُ لِلَّهِ أهْلَ الحَمْدِ وَ مَأوَاهُ‌، وَ لَهُ أوْکدُ الحَمْدِ وَ أحْلاَهُ‌، وَ أسْرَعُ الحَمْدِ وَ أسْرَاهُ‌، وَ أطْهَرُ الحَمْدِ وَ أسْمَاهُ‌، وَ أکرَمُ الحَمْدِ وَ أَوْلاَهُ ـ  إلی‌ آخرها[331] ‌. «حمد و سپاس‌‌، مختصّ خداست‌‌. او اهل‌ ستایش‌ است‌ و محلّ و مأوای‌ آن‌‌، و از برای‌ او مؤکدترین‌ اقسام‌ ستایش‌ است‌ و شیرین‌ترین‌ آن‌‌، و با سرعت‌ترین‌ ستایش‌ و رونده‌ترین‌ آن‌‌، و پاکیزه‌ترین‌ ستایش‌ و بلند مرتبه‌ترین‌ آن‌‌، و مکرّم‌ترین‌ و گرامی‌ترین‌ ستایس‌ و سزاوارترین‌ آن‌ ـ تا آخر خطبه‌»‌.

 ابن‌ شهرآشوب‌ گوید‌: و من‌ این‌ دو خطبه‌ را در کتاب‌ «مخزون‌ مکنون‌» خود آورده‌ام‌‌.

 و از جمله‌ کلمات‌ حضرت‌ است‌ که‌:  تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا‌، فَإنَّمَا ینتَظَرُ بِأوَّلِکم‌ آخِرُکم‌[332] «سبکبار شوید تا به‌ قافله‌ برسید‌، زیرا اوّلین‌ شما را در انتظار داشته‌اند تا آخرین‌ شما ملحق‌ شود و برسد»‌.

 و نیز گفتار آنحضرت‌ است‌ که‌:  مَن‌ یقبِضْ یدَهُ عَن‌ عَشیرَتِهِ فَإنَّمَا یقْبِضُ عَنْهُم‌ بِیدٍ وَاحِدَةٍ وَ تُقْبَضُ مِنْهُمْ عَنْهُ أیدٍ کثِیرَةٌ  «کسی‌ که‌ دستش‌ را از اقوام‌ و عشیرة‌ خود فرا کشد و جمع‌ کند فقط‌ یک‌ دست‌ از آنها را جمع‌ کرده‌ و بسته‌ است‌ و لیکن‌ دستهای‌ بسیاری‌ از آنها را به‌ روی‌ خود بسته‌ است‌»‌.

 و نیز گفتار آن‌ حضرت‌ که‌:  وَ مَن‌ تَلِن‌ حَاشِتُهُ یسْتَدِمْ مِن‌ قْومِهِ المَودَّةَ  «و کسی‌ که‌ با اهل‌ خود و خواصّ خود، به‌ نرمی‌ و ملاطفت‌ رفتار کند پیوسته‌ از قوم‌ و خویشان‌ خود محبّت‌ به‌ او می‌رسد»‌.

 و نیز گفتار آن‌ حضرت‌ که‌:  وَ مَن‌ جَهِلَ شَیئاً عَادَاهُ  «کسی‌ که‌ چیزی‌ را جاهل‌ باشد‌، با آن‌ دشمنی‌ می‌کند»‌. انسان‌ دشمن‌ مجهولات‌ خود می‌باشد‌. و مثل‌ این‌ گفتار‌، کلام‌ خداست‌ که‌ می‌گوید‌:  بَلْ کذَّبُوا بِمَا لَم‌ یحِیطُوا بِعِلْمِهِ[333] «بلکه‌ ایشان‌ تکذیب‌ کردند و دروغ‌ شمردند چیزی‌ را که‌ در علم‌ به‌ آن‌ احاطه‌ و سیطره‌ای‌ ندارند»‌.

 و نیز گفتار آن‌ حضرت‌ که‌:  الْمَرءُ مَخبُوءُ تَحْتَ لِسَانِهِ‌، فَإذَا تَکلَّمَ ظَهَرَ «مرد در زیر زنان‌ خود پنهان‌ است‌‌، چون‌ سخن‌ گوید ظاهر و هویدا می‌گردد»‌. و مثل‌ این‌ گفتار‌، کلام‌ خداست‌ که‌ می‌گوید‌:  وَ لَتَعْرِفَنَّهُم‌ فِی‌ لَحْنِ الْقَوْلِ[334] «ای‌ پیغمبر تو منافقین‌ را از لحَنِ گفتار و از طریق‌ سخن‌ گفتن‌ آنان‌‌، البته‌ و البته‌ می‌شناسی‌»‌.

 و نیز از گفتار آن‌ حضرت‌ است‌ که‌:  قِیمةٌ کلِّ امْرءٍ مَا یحْسِنُ[335] «قیمت‌ و بهای‌ هر کس‌ به‌ قدر دانش‌ اوست‌» و مثل‌ این‌ گفتار‌، کلام‌ خداست‌ که‌ می‌گوید‌: إِنَّ اللَهَ اصْطَفَاهُ عَلَیکم‌ وَ زَادَهُ بَسْطَةً فِی‌ الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ[336]    «تحقیقاً خداوند او (طالوت‌) را برای‌ امارت‌ بر شما برگزید و در علم‌ و جسم‌ او گسترش‌ داد»‌.

 و نیز از گفتار آن‌ حضرت‌ است‌ که‌:  القَتْلُ یقِلُّ القَتْلَ[337] «کشتن‌ شخص‌ متجاوز و جنایت‌ کاری‌ که‌ آدم‌ کشته‌ است‌‌، به‌ واسطة‌ قصاص‌ از او‌، موجب‌ کمی‌ کشتار در عالم‌ می‌شود»‌. و مثل‌ این‌ گفتار‌، کلام‌ خداست‌ که‌ می‌گوید‌:  وَ لَکمْ فِی‌ الْقِصَاصِ حَیوةٌ[338]    «ای‌ صاحبان‌ خرد و اندیشه‌‌، از برای‌ شما در قصاص‌‌، زندگی‌ و حیات‌ است‌»‌. تقدّم‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ در سرودن‌ شعر

 

پیشگوئی حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در مورد حکومت بنی عباس

عبدالله بن عباس صاحب فرزندى شد و نتوانست نماز ظهر را به جماعت با حضرت على علیه السلام بخواند، حضرت بعد از نماز فرمود: چرا ابن عباس به نماز حاضر نشده است ؟

عرض کردند: پسرى براى او متولد شده است (و گرفتار است )

حضرت فرمود: بیائید برویم به دیدن او، وقتى نزد ابن عباس آمدند حضرت فرمود: مبارک است ، نامش را چه گذاردى ؟ عرض کرد: یا امیرالمؤمنین آیا بر من رواست که در نامگذارى بر شما پیشقدم شوم ؟

حضرت فرمود: او را به من بده ، حضرت او را گرفت و کام برداشت (و در روایتى با خرمائى که در دهان خود تبرک کرده بود کام برداشت ) و دعا نمود، آنگاه او را به ابن عباس داده فرمود: ((خذالیک ابا الاملاک ، بگیر پدر پادشاهان را!)) من نام او را على و کنیه اش  (252) را ابوالحسن نهادم .

راوى گوید: وقتى معاویه مسلط شد به ابن عباس گفت : هم اسم و هم کنیه را براى تو باقى نمى گذارم ، کنیه او را با محمد نهادم و به همین کنیه معروف شد.

و این نوزاد همچنانکه حضرت فرموده بود پدر بزرگ سفاح اولین خلیفه عباسى است . که حکومت آنها تا قرنها ادامه یافت و سرانجام در عراق با قتل معتصم توسط هلاکوخان مغول نابود شد. (253)

و ما قبلا حدیثى از ابن عباس نقل کردیم که گفت : کتابى را امیرالمؤمنین علیه السلام به من نشان داد و فرمود: اى ابن عباس این کتابى است که پیامبر صلى الله علیه وآله بر من املا فرموده و دست خط خودم است و در آن بود همه آنچه از زمان رحلت پیامبر صلى الله علیه وآله تا زمان شهادت امام حسین علیه السلام اتفاق افتاده بود ذکر شده بود تا اینکه گوید:

وقتى حضرت آن کتاب را بست عرض کردم : یا امیرالمؤمنین اى کاش بقیه کتاب را برایم مى خواندى فرمود: نه ، ولى برایت (مقدارى ) نقل مى کنم ، مانع من این است که آنچه ما از خاندان و فرزندانت خواهیم دید در آن آمده است ، مساءله دردناکى است که ما را مى کشند و با ما عداوت مى ورزند و حکومتى بد و قدرتى شوم دارند، دوست ندارم آنها را بشنوى و غمگین گردى و تو را ناراحت کند ولى برایت نقل مى کنم . سپس ‍ حضرت بعد از جملاتى فرمود: اى پسر عباس وقتى حکومت بنى امیه از بین برود اول گروهى از بنى هاشم که به حکومت مى رسند فرزندان تو هستند و کارهایى مى کنند.

ابن عباس گوید: بودن نسخه اى از آن کتاب نزد من ، برایم از آنچه آفتاب بر آن مى تابد محبوبتر است .

حکومت بنى العباس در سال 132 هجرى با کشته شدن آخرین خلیفه اموى برقرار شد و تا سال 656 هجرى یعنى بیش از پانصد و بیست سال ادامه داشت . و با کشته شدن مستعصم به دست هلاکوخان منقرض ‍ گردید.

اولین آنها ابوالعباس سفاح عبدالله بن محمد بن على بن عبدالله عباس ‍ بود، که در روز جمعه سیزدهم ربیع الاول یا نیمه جمادى الاخرة سال 132 هجرى لباس خلافت پوشید و مردم با وى بیعت کردند.

در بیعت او، آنقدر از بنى امیه و لشکریان ایشان کشته شد که به شمار نیامد، حتى قبرهاى بنى امیه را شکافتند و مردگان ایشان را از گور درآوردند و سوزانیدند، هر که را یافتند کشتند، کسى جان سالم نبرد جز شیر خواره گان و یا کسانى که به اندلس (اسپانیا) گریختند، اجساد کشتگان بنى امیه را در جاده ها ریختند تا طعمه سگها گشته و زیر قدمها پایمان شدند.(254)

امیرالمؤمنین علیه السلام در نامه اى که به معاویه نوشت از این مطلب خبر داد، آنجا که فرمود:

خداوند خلافت را به وسیله پرچمهاى سیاهى که از مشرق مى آید از آنان (بنى امیه ) خارج کرده و آنان را به وسیله اینها خوار مى نماید و زیر هر سنگى که باشند به قتل مى رسند...(255)

منبع: 91000 / دینی مذهبی فارسی/ پیشگویی 3-2

 

 

 

 

 

اخبار آن حضرت ازطولانی شدن عمر ابوالدنیا

 و در «تاریخ‌ بغداد» آورده‌ است‌ که‌: مفید أبوبکر جرجانی‌ گفته‌ است‌: أبوالدّنیا در ایام‌ خلافت‌ أبوبکر متولّد شد و او میگوید‌: من‌ با پدرم‌ برای‌ ملاقات‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ بیرون‌ شدیم‌‌. چون‌ به‌ نزدیک‌ کوفه‌ رسیدیم‌ عطش‌ شدیدی‌ ما را گرفت‌‌. من‌ به‌ پدرم‌ گفتم‌: بنشین‌ تا من‌ در این‌ صحرا برای‌ تو دوری‌ بزنم‌ شاید به‌ آب‌ دست‌ پیدا کنم‌‌. من‌ برای‌ پیدا کردن‌ آب‌ حرکت‌ کردم‌‌. و به‌ چاهی‌ رسیدم‌ که‌ شبیه‌ به‌ رَکیه‌ و یا وادی‌ بود‌. (چاه‌ دهانه‌ گشاد و یا گودی‌ که‌ در میان‌ دو کوه‌ است‌)‌.

 از آب‌ آن‌ غسل‌ نمودم‌ و آب‌ نوشیدم‌ بقدری‌ که‌ سیراب‌ شدم‌‌. پس‌ از آن‌ به‌ حضور پدرم‌ آمدم‌ و به‌ او گفتم‌: برخیز خداوند بر ما فَرج‌ نموده‌ و چشمة‌ آبی‌ نزدیک‌ ما هست‌‌. ما حرکت‌ کردیم‌ و آبی‌ نیافتیم‌‌. پدرم‌ همینطور می‌لرزید تا از دنیا رفت‌‌.

 من‌ به‌ حضور أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ آمدم‌ و برای‌ او قاطرش‌ را حاضر کرده‌ بودند و سوار شده‌ بود که‌ بسوی‌ صِفَّین‌ برود‌. به‌ نزد او آمدم‌ و رکابش‌ را گرفتم‌‌. حضرت‌ رو به‌ من‌ کرد‌. من‌ خودم‌ را انداختم‌ بر روی‌ رکابش‌ و آن‌ را می‌بوسیدم‌‌. حضرت‌ در صورت‌ من‌ چنان‌ زدند که‌ شکافته‌ شد‌. أبوبکر جرجانی‌ میگوید‌: من‌ خودم‌ اثر آن‌ شکاف‌ را در چهرة‌ او دیدم‌ که‌ واضح‌ و هویدا بود‌. آنگاه‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ از داستان‌ و قضیه‌ واقعة‌ من‌ پرسیدند و من‌ جریان‌ را برای‌ او شرح‌ دادم‌‌. حضرت‌ گفتند‌: آن‌ چشمه‌ چشمه‌ای‌ است‌ که‌ هر کس‌ از آن‌ بیاشامد عمر طولانی‌ میکند‌. پس‌ بشارت‌ باد تو را به‌ عمر دراز‌، فعلیهذا تو عمر طولانی‌ خواهی‌ کرد‌. و حضرت‌ نام‌ مرا مُعَمَّر نهاد (کسی‌ که‌ عمر دراز دار)‌. و این‌ مرد همان‌ کسی‌ است‌ که‌ به‌ أشَجّ (صورت‌ شکافته‌) معروف‌ است‌‌.

 خطیب‌ میگوید‌: من‌ در سنة‌ سیصد‌، وارد بغداد شدم‌ و با من‌ جماعتی‌ از شیوخ‌ و بزرگان‌ اهل‌ شهر من‌ بودند‌. ایشان‌ از مردم‌ بغداد چون‌ از احوال‌ این‌ مرد پرسیدند در جواب‌ گفتند‌: او مردی‌ است‌ که‌ در میان‌ ما به‌ درازی‌ عمر معروف‌ است‌ و به‌ من‌ اینطور رسید که‌: او در سنة‌ سیصد و بیست‌ و هفت‌ از دنیا رفت‌‌. و شیخ‌ ما در «أمالی‌» خود (امالی‌ طوسی‌) وفات‌ او را قریب‌ به‌ همین‌ زمان‌ نوشته‌ است‌‌.[132]

 و ابن‌ شهرآشوب‌ از أعمش‌ به‌ روایت‌ خود‌، از مردی‌ از هَمْدان‌ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌ او گفت‌: ما با أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ در صفّین‌ حاضر بودیم‌‌. در یک‌ حمله‌ لشگر شام‌ میمنة‌ لشگر عراق‌ را به‌ هزیمت‌ دادند‌. مالک‌ بن‌ اشتر فریاد زد که‌ برگردید و در جای‌ خود قرار بگیرید و أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ میگفت‌: یا أَبَا مُسْلِمٍ خُذْهُمْ‌، «ای‌ أبومسلم‌ بگیر آنها را ـ یعنی‌ شامیان‌ را»‌. سه‌ بار أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ این‌ جمله‌ را تکرار کرد‌.

 أشتر گفت‌: ای‌ أمیرالمؤمنین‌ مگر أبومسل‌ با آن‌ لشگر نیست‌؟ حضرت‌ فرمودند‌: من‌ أبومسلم‌ خولانی‌ را قصد نداشتم‌‌، مقصود من‌ مردی‌ بود که‌ در آخرالزّمان‌ از مشرق‌ خروج‌ میکند و خداوند بوسیلة‌ او اهل‌ شام‌ را هلاک‌ میکند و ملک‌ و سلطنت‌ بنی‌ امیه‌ را از آنها میگیرد‌.[133]

 و معلوم‌ است‌ که‌ مراد حضرت‌ و خطاب‌ او به‌ أبومسلم‌ خراسانی‌ بوده‌ است‌‌، که‌ به‌ حمایت‌ علویین‌ و اهل‌ بیت‌ رسول‌ خدا‌، از خراسان‌ قیام‌ کرد و ملک‌ بنی‌ امیه‌ را به‌ باد فنا داد.

اخبار آن حضرت ازمردم اصفهان و تکلم به زبان آنان

 از «خرائج‌ و جرائح‌» راوندی‌ روایت‌ است‌ از ابن‌ مسعود که‌ گفت‌: من‌ نزد أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ در مسجد رسول‌ خدا نشسته‌ بودم‌‌، که‌ مردی‌ ندا میکرد‌: کیست‌ مرا راهنمائی‌ کند به‌ کسی‌ که‌ من‌ از او اخذ علم‌ کنم‌؟

 من‌ به‌ او گفتم‌: ای‌ مرد آیا نشنیده‌ای‌ گفتار پیغمبر صلّی‌ الله‌ علیه‌ وآله‌ وسلّم‌ را که‌: أَنَا مَدِینَةٌ الْعِلْمِ وَ عَلِی بَابُهَا‌، «من‌ شهر علم‌ میباشم‌ و علی‌ درِ ورودی‌ آن‌ شهر است‌»‌، گفت‌: آری‌‌. من‌ به‌ او گفتم‌: کجا میروی‌؟ و این‌ مرد علی بن‌ أبی‌طالب‌ است‌؟‌!آن‌ مرد روی‌ خود را برگرداند و دو زانو و مؤدّب‌ در مقابل‌ آنحضرت‌ نشست‌‌. حضرت‌ به‌ او گفتند‌: از اهل‌ کدام‌ شهری‌؟ گفت‌ از اهل‌ اصفهان‌‌. حضرت‌ به‌ او گفتند‌: بنویس‌: أمْلَی‌ عَلِی بْنُ أَبِی‌طالبٍ‌: أنَّ أهْلَ إصْفِهَانَ لاَ یکونُ فِیهِمْ خَمْسُ خِصَالٍ‌: السَّخَاوَةُ وَالشَّجَاعَةُ وَالاْمَانَةُ وَالْغیرَةُ وَ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیتِ‌، «علی بن‌ أبی‌طالب‌ برای‌ من‌ گفت‌ و من‌ نوشتم‌ که‌: در اهل‌ اصفهان‌ پنج‌ صفت‌ نیست‌: سخاوت‌ و شجاعت‌ و امانت‌ و غیرت‌ و محبّت‌ اهل‌ بیت‌»‌.

 آن‌ مرد گفت‌: ای‌ أمیرالمؤمنین‌ زِدْنِی‌ (زیادتر از این‌ برای‌ من‌ بیان‌ کنید)‌. أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ با زبان‌ اصفهانی‌ به‌ او گفتند‌: اروت‌ این‌ وِسِ (امروزت‌ این‌ بَسِ) یعنی‌ این‌ برای‌ امروز تو کفایت‌ میکند‌.

 مجلسی‌ بعد از ذکر این‌ حدیث‌ گوید‌: اهل‌ اصفهان‌ از آن‌ زمان‌ تا اوّل‌ زمان‌ استیلاء دولت‌ قاهرة‌ صفویه‌ ـ أدام‌ الله‌ برکاتهم‌ ـ از شدیدترین‌ دشمنان‌ و نواصب‌ اهل‌ بیت‌ بودند‌. و الحمد للّه‌ اینک‌ خداوند آنها را شدیدترین‌ محبّ و دوستدار اهل‌ بیت‌ نموده‌ است‌‌. اینک‌ اهل‌ اصفهان‌ مطیع‌ترین‌ مردمانند در اجرای‌ اوامر اهل‌ بیت‌‌، و فراگیرنده‌ترین‌ آنها هستند به‌ علومشان‌‌، و شدیدترین‌ آنها هستند در انتظار فَرَجشان‌‌. بطوری‌ که‌ الآن‌ اینطور است‌ که‌ به‌ برکت‌ حکومت‌ صفویه‌‌، شاید کسی‌ که‌ متّهم‌ به‌ خلاف‌ باشد در تمام‌ شهر و در اطراف‌ آن‌ از قراء و قصبات‌ قریبه‌ یافت‌ نشود‌. و از برکت‌ این‌ دولت‌‌، صفات‌ و خصال‌ چهارگانة‌ دیگر آنها نیز متبدل‌ شده‌ است‌‌. خداوند به‌ ما و سایر اهل‌ این‌ شهرها روزی‌ فرماید تا قائم‌ آل‌ محمّد علیه‌ السّلام‌ را یاری‌ نمائیم‌ و در زیر لوای‌ او به‌ فیض‌ حضور و شهادت‌ نائل‌ آئیم‌ و خداوند ما را در دنیا و آخرت‌ با آل‌ محمّد محشور گرداند‌.[134]

اخبا رآنحضر ت از مسجد براثا

 ابن‌ شهرآشوب‌ از حارث‌ أعْوَر هَمْدانی‌ و عَمْرو بن‌ حَرِیث‌ و أبو أیوب‌‌، از أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ روایت‌ کرده‌اند که‌: چون‌ آنحضرت‌ از واقعة‌ صفّین‌ مراجعت‌ کرد در یمْنَی‌ السَّواد (قسمت‌ راست‌ زمین‌ عراق‌) پیاده‌ شد‌. راهبی‌ که‌ در آنجا بود گفت‌: کسی‌ در اینجا پیاده‌ نمیشود مگر آنکه‌ وصی پیامبری‌ باشد که‌ در راه‌ خدا جهاد کند‌. علی‌ علیه‌ السّلام‌ گفت‌: فَأَنَا سَیدُ الاْوْصِیاءِ‌، وَصِی سَید الاْنْبِیاء‌، «من‌ سید و بزرگ‌ اوصیای‌ پیغمبرانم‌‌، وصی سید و بزرگ‌ پیغمبرابم‌»‌.

 راهب‌ گفت‌: فَإذَا أنْتَ أصْلَعُ قُرَیشٍ وَصِی مُحَمَّدٍ‌، «و بنابراین‌ تو هستی‌ که‌ در میان‌ قریش‌ سرت‌ مو ندارد و تو هستی‌ که‌ وصی محمّد میباشی‌»‌. اینک‌ اسلام‌ مرا و تعهّد مرا از من‌ بپذیر‌، من‌ صفات‌ و حالات‌ تو را در انجیل‌ یافته‌ام‌‌، و تو هستی‌ که‌ در مسجد براثا‌: خانة‌ مریم‌ و زمین‌ عیسی‌ می‌آئی‌‌.

 أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ گفت‌: بنشین‌ ای‌ حُباب‌ ‌!راهب‌ گفت‌: این‌ هم‌ نشانة‌ دیگر بود‌. سپس‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ به‌ او گفتند‌: ای‌ حباب‌ از این‌ صومعه‌ به‌ زیر بیا و این‌ دَیر را مسجد بساز‌. حباب‌ آن‌ دیر را مسجد ساخت‌ و خود را در کوفه‌ به‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ رسانید و در کوفه‌ اقامت‌ داشت‌ تا أمیرالمؤمنین‌ کشته‌ شد و حباب‌ به‌ مسجد براثا بازگشت‌‌.

 و در روایتی‌ وارد است‌ که‌ آن‌ راهب‌ گفت‌: من‌ چنین‌ خوانده‌ام‌ که‌ در این‌ موضع‌ إیلیا وصی بار قْلیطا مُحمَّد پیغمبر اُمیین‌ خاتم‌ الانبیاء و رسولانی‌ که‌ قبل‌ از او آمده‌اند نماز میگزارد‌. در اینجا راهب‌ سخنان‌ بسیاری‌ گفت‌ و پس‌ از آن‌ گفت‌: فَمَنْ أدْرَکهُ فَلْیتَّبِعِ النُّور الَّذِی‌ جَاءَ بِهِ «پس‌ کسی‌ که‌ آن‌ پیغمبر را ادراک‌ کند باید از نوری‌ که‌ او آورده‌ است‌ پیروی‌ کند» (منظور از آن‌ نور‌، حضرت‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ است‌)‌. و آن‌ نور که‌ وصی‌ پیامبر است‌ در آخر ایام‌‌، در این‌ زمین‌ درختی‌ را میکارد که‌ ثمره‌ و میوة‌ آن‌ هیچ‌ وقت‌ فاسد نمی‌شود‌.

 و در روایت‌ زاذان‌ اینطور وارد است‌ که‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ به‌ آن‌ راهب‌ گفتند‌: از کجا آب‌ می‌آوری‌؟ گفت‌: از دجله‌‌. حضرت‌ گفتند‌: چرا در اینجا چاهی‌ نمی‌کنی‌ تا از آب‌ آن‌ بخوری‌؟ راهب‌ گفت‌: من‌ چاه‌ کنده‌ام‌ آبش‌ شور در آمده‌ است‌‌. حضرت‌ فرمود‌: حالا چاه‌ دیگری‌ بکن‌‌. راهب‌ چاه‌ دیگری‌ حفر نمود و آبش‌ شیرین‌ بود‌. حضرت‌ فرمود‌: ای‌ حباب‌‌، آب‌ نوشیدنی‌ تو از این‌ چاه‌ باشد و این‌ مسجد پیوسته‌ معمور و آباد است‌‌. هر وقت‌ آن‌ را خراب‌ کنند و درخت‌ نخل‌ و خرمای‌ آن‌ را ببرند به‌ ایشان‌ (و یا به‌ مردم‌) مصیبت‌ و امر بزرگی‌ وارد میشود‌.

 و در روایت‌ محمّد بن‌ قیس‌ چنین‌ وارد است‌ که‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ از محلّی‌ از آن‌ اقامتگاه‌ آمدند و زمین‌ را با یک‌ پای‌ خود زدند‌، ناگهان‌ یک‌ چشمة‌ جوشان‌ با صدای‌ شُرشُر آب‌ پدید آمد و فرمود‌: این‌ چشمة‌ مریم‌ است‌‌. و سپس‌ فرمود‌: در اینجا زمین‌ را هفده‌ ذراع‌ (هشت‌ متر و نیم‌ تقریباً) حفر کنید چون‌ حفر کردند به‌ قطعه‌ سنگی‌ سفید رنگ‌ رسیدند‌، فرمود‌: در اینجا مریم‌ عیسی‌ را از شانة‌ خود بر زمین‌ گذارده‌ و در اینجا مریم‌ نماز خوانده‌ است‌‌. أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ آن‌ صخره‌ و قطعة‌ سنگ‌ سپید را نصب‌ کردند و بسوی‌ آن‌ نماز گزاردند و چهار روز در آنجا اقامت‌ گزیدند‌.

 و در روایت‌ حضرت‌ باقر علیه‌ السّلام‌ است‌ که‌ حضرت‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ گفتند‌: اینست‌ چشمة‌ مریم‌ که‌ برای‌ وی‌ از زمین‌ جوشید‌. اینجا را هفت‌ ذراع‌ بکنید‌، چون‌ کندند آن‌ سنگ‌ سفید پیدا شد‌. و در روایتی‌ است‌ که‌ در این‌ مکان‌ مقدّس‌‌، پیغمبران‌ نماز خوانده‌اند‌. و حضرت‌ باقر علیه‌ السّلام‌ گفتند‌: ما چنین‌ یافته‌ایم‌ که‌ قبل‌ از حضرت‌ عیسی‌‌، هم‌ در اینجا نماز خوانده‌اند‌. و در روایتی‌ است‌ که‌ ابراهیم‌ خلیل‌ در آنجا نماز خوانده‌ است‌‌.

 و روایت‌ شده‌ است‌ که‌: أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ به‌ لغت‌ عِبرانی‌ صدا زدند‌: ای‌ چاه‌ به‌ نزد من‌ بیا‌. چون‌ حضرت‌ از مسجد عبور کردند در آنجا درخت‌های‌ خار‌، و خارهای‌ عظیمی‌ روئیده‌ بود‌، حضرت‌ شمشیر خود را برهنه‌ کرده‌ و تمام‌ آن‌ زمین‌ مسجد را با شمشیر‌، پاک‌ و صاف‌ نمودند و گفتند‌: اینجا قبر پیغمبری‌ از پیغمبران‌ خداست‌‌. و حضرت‌ امر کردند به‌ خورشید که‌ برگرد‌، خورشید برگشت‌ و با آنحضرت‌ سیزده‌ نفر از اصحابشان‌ بودند‌. حضرت‌ با خطّ مستقیمی‌ جهت‌ قبله‌ را معین‌ کردند و بدان‌ جهت‌ نماز خواندند‌.

 و در وصف‌ مسجد بَراثا و خصوصیات‌ آن‌‌، عَونی‌ در ابیات‌ خود گفته‌ است‌:

 وَ قُلْتَ‌: بَرَاثَا کانَ بَیتًا لِمَرْیمٍ           وَ ذَاک ضَعِیفٌ فِی‌ الاْسانِیدِ أعْوَج‌( 1 )

 وَلَکنَّهُ بَیتٌ لِعِیسَی‌ بْنِ مَرْیمٍ           وَلِلاْنْبِیاءِ الزُّهْرِ مَثْوًی‌ وَ مَدْرَجُ( 2 )

 وَ لِلاْوْصِیاءِ الطَّاهِری‌نَ مَقَامُهُمْ         عَلَی‌ غَابِرِ الاْیامٍ وَالْحَقُّ أبْلَجُ( 3 )

 بِسَبْعِینَ مُوصی بَعْدَ سَبْعِینَ مُرْسَلٍ        جِبَاهُهُمُ فِیهَا سُجُودًا تَشَجَّجُ(4)

 وَ آخِرُهُمْ فِیهَا صَلَوةً إمَامُنَا           عَلِی بِذَاجَاءَ الْحَدِیثُ الْمُنَهَّجُ(5)

 [135]

 1 ـ «تو گفتی‌: براثا خانة‌ مریم‌ بوده‌ است‌‌. و این‌ گفتار ضعیف‌ است‌ و در اسانید آن‌ کژی‌ و اعوجاج‌ است‌‌.

 2 ـ ولیکن‌ براثا خانة‌ عیسی‌ پسر مریم‌ بوده‌ است‌ و همچنین‌ محلّ اقامت‌ و آمد و شد پیغمبران‌ روشن‌ دل‌ و درخشان‌‌.

 3 ـ و براثا در طول‌ زمان‌های‌ گذشته‌ و مرّ دهور و کرور‌، محلّ اوصیائی‌ بوده‌ است‌ که‌ در جای‌ پیغمبران‌ نشسته‌اند‌. و در آنجا حقّ و عرفان‌ حضرت‌ احدیت‌ چون‌ سپیدة‌ صبح‌ ظاهر و هویدا شد‌.

 4 ـ برای‌ هفتاد وصی پیغمبری‌ که‌ بعد از هفتاد پیغمبر مرسل‌ آمده‌اند‌، که‌ پیشانیهایشان‌ در زمین‌ براثا از کثرت‌ و زیادی‌ سجده‌‌، جراحت‌ کرده‌ و شکافته‌ شد‌.

 5 ـ و آخرین‌ کسی‌ که‌ در آن‌ زمین‌ نماز گزارد علی‌ امام‌ ما بود‌. و بدین‌ مطلب‌ روایت‌ معتبر و امضاء شده‌ رسیده‌ است‌»‌.

چندین خبر غیبی در شکافتن زمین و ظاهر شدن آب در راه صفین

 و از جمله‌ إخبار به‌ غیب‌های‌ حضرت‌ واقعه‌ای‌ است‌ که‌ در راه‌ صفّین‌ با راهب‌ نصرانی‌ اتّفاق‌ افتاد و حضرت‌ سنگ‌ را شکافتند و آب‌ جوشیدن‌ گرفت‌‌. این‌ قضیه‌ را بزرگان‌ از اهل‌ سِیر و تاریخ‌ و حدیث‌ ذکر کرده‌اند و خطیب‌ در «تاریخ‌ بغداد» آورده‌ است‌ و ما در جلد 4 درس‌ 46 تا 51 از «امام‌ شناسی‌» آن‌ را ذکر کرده‌ایم‌‌.[136] و اینک‌ بطور مشروح‌ و مفصّل‌ از «ارشاد مفید» رحمه‌ الله‌ تعالی‌ در اینجا می‌آوریم‌‌.

 مرحوم‌ مفید میگوید‌: فَصْلٌ‌: و از إخبار به‌ غیب‌ و معجزات‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ آنچه‌ اهل‌ سِیر ذکر کرده‌اند‌، و این‌ خبر در بین‌ عامّه‌ و خاصّه‌ شهرت‌ یافته‌ است‌ حتّی‌ شعراء دربارة‌ آن‌ شعر سروده‌اند و بلغاء خطبه‌ها خوانده‌اند و علماء و فهماء آن‌ را روایت‌ کرده‌اند‌. و آن‌ خبر حدیث‌ راهب‌ است‌ در زمین‌ کربلا و سنگ‌ بزرگ‌‌. و این‌ خبر بقدری‌ مشهور است‌ که‌ شهرت‌ آن‌ ما را بی‌نیاز میدارد از آنکه‌ زحمت‌ و مشقّت‌ ذکر سند آن‌ را متحمّل‌ شویم‌‌. و آن‌ خبر اینستکه‌:

 جماعتی‌ روایت‌ کرده‌اند که‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ چون‌ متوجّه‌ بسوی‌ صفّین‌ شد‌، در راه‌ به‌ لشگریانش‌ تشنگی‌ و عطش‌ شدیدی‌ دست‌ داد و آنچه‌ آب‌ با خود همراه‌ داشتند‌، همگی‌ تمام‌ شد‌. اصحاب‌ او شروع‌ کردند به‌ سمت‌ راست‌ و چپ‌ گردش‌ و حرکت‌ کردن‌ تا در آن‌ بیابان‌ آبی‌ بیابند‌، هیچ‌ اثری‌ از آب‌ نیافتند‌. أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ آن‌ لشگر را از جاده‌ برگرداند و مقدار کمی‌ راه‌ رفت‌ تا برای‌ آنها یک‌ دیر راهب‌ نصرانی‌ در میان‌ بیابان‌ ظاهر شد‌. حضرت‌‌، آن‌ جماعت‌ را با خود بسوی‌ آن‌ دیر برد تا چون‌ در زمین‌ واسع‌ پهلوی‌ دیر رسیدند‌، امر کرد تا کسی‌ با صدای‌ بلند نداد کند و ساکن‌ در آن‌ دیر را از آمدن‌ ایشان‌ اطّلاع‌ دهد‌. دیرانی‌ را که‌ در دیر بود صدا زدند‌. او سر خود را از فراز دیر بیرون‌ کرد‌.

 أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ به‌ او گفت‌: آیا در نزدیکی‌ این‌ بناء و خانة‌ تو آبی‌ یافت‌ میشود تا این‌ جماعت‌‌، خود را به‌ آشامیدن‌ آن‌ مدد کنند؟ راهب‌ گفت‌: هیهات‌‌. میان‌ من‌ و آب‌ بیشتر از دو فرسخ‌ فاصله‌ است‌ و در این‌ نزدیکی‌ ها ابداً آب‌ یافت‌ نمیشود و اگر من‌ در هر ماهی‌ به‌ مقداری‌ که‌ با قناعت‌ استفاده‌ از آب‌ کنم‌ آب‌ با خود نمی‌آوردم‌ از شدّت‌ عطش‌ تلف‌ شده‌ بودم‌‌.

 أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ گفت‌: آیا شنیدید آنچه‌ را که‌ راهب‌ گفت‌؟ گفتند‌: آری‌‌، آیا تو ما را امر میکنی‌ که‌ حرکت‌ کنیم‌ تا بدان‌ جائی‌ که‌ او اشاره‌ کرد شاید تا جان‌ از بدن‌ ما بیرون‌ نرفته‌ است‌ و قوّه‌ای‌ داریم‌ به‌ آب‌ برسیم‌؟ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ فرمود‌: حاجتی‌ به‌ این‌ راه‌ دور ندارید‌، و گردن‌ قاطر خود را بطرف‌ قبله‌ برگردانید و به‌ مکانی‌ که‌ در نزدیکی‌ دیر بود اشاره‌ نمود و گفت‌: در اینجا زمین‌ را بشکافید‌. جماعتی‌ از آنها به‌ سمت‌ آن‌ موضع‌ رفته‌ و زمین‌ را با بیل‌هائی‌ شکافتند‌. یک‌ قطعه‌ سنگ‌ عظیمی‌ ظاهر شد‌.

 گفتند‌: ای‌ أمیرالمؤمنین‌ اینجا سنگی‌ است‌ که‌ در آن‌ بیل‌ها کار نمی‌کند‌. حضرت‌ فرمود‌: این‌ سنگ‌ بر روی‌ آب‌ است‌ و چون‌ از جایش‌ برداشته‌ شود‌، شما آب‌ را خواهید یافت‌‌. لشگریان‌ آنچه‌ را در توانِ خود داشتند‌، در کندن‌ و برانداختن‌ سنگ‌ کوشش‌ کردند و همه‌ جمع‌ شدند و خواستند آن‌ را حرکت‌ دهند بهیچوجه‌ راهی‌ برای‌ آن‌ نیافتند و کار برای‌ آنها دشوار شد‌.

 حضرت‌ چون‌ دیدند آنها مجتمع‌ شده‌اند و غایت‌ جدّ و جهد خود را مبذول‌ داشته‌اند و کار برایشان‌ دشوار و پیچیده‌ شده‌ است‌ پای‌ خود را از روی‌ زین‌ برگردانید تا به‌ زمین‌ آمد و دو آستین‌ خود را بالا زده‌ و انگشتان‌ خود را در زیر کنار قطعه‌ سنگ‌ نهاد و آن‌ را حرکت‌ داد و سپس‌ با دست‌ خود آن‌ را از جای‌ کند و چندین‌ ذراع‌ آن‌ را به‌ دور پرتاب‌ کرد‌. چون‌ سنگ‌ از مقرّش‌ برداشت‌ شد برای‌ لشگریان‌ سپیدی‌ و تلالؤ آب‌ نمودار شد‌. همه‌ سرعت‌ کردند و از آن‌ آب‌ خوردند‌. بهترین‌ و شیرین‌ترین‌ و خنک‌ترین‌ و صاف‌ترین‌ آبی‌ بود که‌ در طول‌ سفرشان‌ آشامیده‌ بودند‌.

 حضرت‌ فرمود‌: اینک‌ علاوه‌ بر آنکه‌ همه‌ سیراب‌ شوید آنچه‌ در راه‌‌، آب‌ لازم‌ دارید با خود حمل‌ کنید‌. همگی‌ سیراب‌ شدند و به‌ دستور حضرت‌ با خود از آن‌ آب‌ برداشتند‌. و سپس‌ حضرت‌ بسوی‌ سنگ‌ آمد و آن‌ را با دست‌ خود برداشت‌ و آورد و در جای‌ اوّلیة‌ خود و به‌ همان‌ طرز پیشین‌ آن‌ را بر روی‌ آب‌ نهاد و امر فرمود بر روی‌ آن‌ خاک‌ ریختند و اثر آن‌ را با خاک‌ پوشانیدند‌. و راهب‌ هم‌ در تمام‌ طول‌ این‌ مدّت‌ این‌ جریان‌ را از بالای‌ دیرش‌ نگاه‌ میکرد‌.

 راهب‌ چون‌ تمام‌ این‌ قضیه‌ را با دقت‌ و تأمّل‌ نگریست‌ و استیفاء و کنجکاوی‌ خود را به‌ نهایت‌ رسانید‌، ندا کرد‌: أَیـُّهَا النَّاسُ أنْزِلُونی‌ أنْزِلُونِی‌‌، «ای‌ مردم‌ مرا پائین‌ بیاورید ‌!مرا پائین‌ بیاورید»‌. لشگریان‌ در صدد جستن‌ وسیله‌ای‌ شدند تا بدان‌ وسیله‌ راهب‌ را از فراز دیر به‌ زیر آورند‌. راهب‌ در مقابل‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ ایستاد و گفت‌: ای‌ مرد‌: أنْتَ نَبِی مُرْسَلٌ‌. «تو پیغمبر مرسلی‌»؟ حضرت‌ فرمود‌: نه‌‌. راهب‌ گفت‌: فَمَنْ أنْتَ ‌! «پس‌ تو کیستی‌»؟

 حضرت‌ فرمود‌: أنَا وَصِی رَسُولِ اللهِ مُحَمَّدٍ بْنِ عَبْدِالله‌ خَاتَمِ النَّبِیینَ‌، «من‌ وصی رسول‌ خدا‌، محمّد بن‌ عبدالله‌ که‌ خاتم‌ پیغمبران‌ است‌ میباشم‌»‌. راهب‌ گفت‌: دستت‌ را پیش‌ بیاور تا من‌ برای‌ خداوند تبارک‌ و تعالی‌ به‌ دست‌ تو اسلام‌ بگزینم‌ و مسلمان‌ شوم‌‌. أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ دست‌ خود را پیش‌ آورد و به‌ او گفت‌: شهادتین‌ خود را بگو‌.

اسلام آوردن راهب با مشاهده معجزات آن حضرت

 راهب‌ گفت‌: أشْهَدُ أَنْ لاَ إلَهَ إلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِیک لَهُ‌، وَ أشْهَدُ أنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ‌، وَ أشْهَدُ أَنَّک وَصِی رَسُولِ اللهِ وَ أَحَقُّ النَّاسِ بِالاْمْرِ مِنْ بَعْدِهِ‌. «گواهی‌ میدهم‌ که‌ هیچ‌ معبودی‌ جز الله‌ نیست‌‌، اوست‌ یگانه‌ که‌ شریکی‌ برای‌ او نیست‌‌. و گواهی‌ میدهم‌ که‌ محمّد بندة‌ او و فرستادة‌ اوست‌‌. و گواهی‌ میدهم‌ که‌: تو وصی رسول‌ خدا و سزاوارترین‌ مردم‌ به‌ امر امامت‌ پس‌ از او هستی‌»‌.

 أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ او را به‌ شرائط‌ اسلام‌ متعهّد نمودند و سپس‌ گفتند‌: مَا الَّذِی‌ دَعَاک إلَی‌ الاْءسلامِ بَعْدَ طُولِ مُقَامِک فی‌ هَذَا الدَّیرِ عَلَی‌ الْخِلاَفِ‌، «بعد از آنکه‌ در مدّت‌ طولانی‌ و درازی‌‌، در این‌ دیر اقامت‌ گزیده‌ای‌ و اسلام‌ هم‌ نیاورده‌ بودی‌‌، علّت‌ و انگیزة‌ تو برای‌ پذیرائی‌ اسلام‌ چه‌ بود»؟

 راهب‌ گفت‌: این‌ دَیر بنا شده‌ است‌ برای‌ یافتن‌ و پیدا کردن‌ آن‌ کسی‌ که‌ این‌ قطعه‌ سنگ‌ و صخره‌ را بر میکند و آب‌ را از زیر آن‌ بیرون‌ میکشد‌. و قبل‌ از من‌ عالِمی‌ در این‌ دیر برای‌ همین‌ منظور سکونت‌ داشت‌ و موفّق‌ به‌ تشرّف‌ نشد‌. و خداوند عزّوجلّ این‌ فیض‌ عظیم‌ را به‌ من‌ روزی‌ فرمود‌. ما در کتابی‌ از کتابهای‌ خود یافته‌ایم‌ و از علمای‌ خود اخذ نموده‌ایم‌ که‌ در این‌ ناحیه‌ چشمه‌ای‌ است‌ که‌ بر روی‌ آن‌ قطعه‌ صخره‌ای‌ است‌ که‌ مکان‌ و موضعش‌ را نمی‌داند مگر پیغمبری‌ و یا وصی پیغمبری‌‌. و حتماً و ناچار باید ولی خدائی‌ بوده‌ باشد که‌ دعوت‌ به‌ حقّ کند و خداوند معرفتِ به‌ این‌ سنگ‌ و قدرتِ قلع‌ و کندن‌ آن‌ را به‌ او عنایت‌ نماید‌. و من‌ چون‌ دیدم‌ که‌ تو از عهدة‌ این‌ مهمّ بر آمدی‌‌، آنچه‌ را که‌ انتظار آن‌ را می‌کشیدیم‌ برای‌ من‌ محقّق‌ شد و به‌ آرزوی‌ دیرین‌ خود از قلع‌ صخره‌ و پیدا شدن‌ چشمه‌ رسیدم‌ و من‌ امروز به‌ دست‌ تو مسلمانم‌ و به‌ حقّ تو مؤمنم‌ و من‌ مولای‌ تو هستم‌ (و ولایت‌ تو را بر خود و شئون‌ خود می‌پذیرم‌)‌.

 چون‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ آنچه‌ را که‌ راهب‌ گفت‌‌، شنید‌، بقدری‌ گریست‌ که‌ از اشکهایش‌ محاسنش‌ تر شد و گفت‌: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی‌ لَمْ أکنْ عِنْدَهُ مَنْسِیا‌. الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی‌ کنْتُ فِی‌ کتُبِهِ مَذْکورًا‌. «حمد اختصاص‌ به‌ خداوند دارد‌، آن‌ که‌ من‌ در نزد او فراموش‌ شده‌ نبوده‌ام‌‌. حمد اختصاص‌ به‌ خدا دارد‌، آن‌ که‌ من‌ در کتابهای‌ او یاد آورده‌ شده‌ بودم‌»‌.

 آنگاه‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ مردم‌ را فرا خواند و به‌ آنها گفت‌: بشنوید آنچه‌ را که‌ این‌ برادر مسلمانتان‌ میگوید‌. همگی‌ سخنان‌ وی‌ را شنیدند و حمد و سپاسشان‌ برای‌ خدا زیاد شد و شکرشان‌ بر این‌ نعمتی‌ که‌ خداوند آنها را بدان‌ نعمت‌ بخشیده‌ است‌ از معرفتشان‌ به‌ حقّ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ افزون‌ گشت‌‌. و پس‌ از آن‌ به‌ حرکت‌ آمدند و راهب‌ هم‌ در برابر حضرت‌ در جملة‌ اصحاب‌ او بود تا به‌ اهل‌ شام‌ رسیدند و راهب‌ از جمله‌ کسانی‌ بود که‌ در رکاب‌ حضرت‌ به‌ درجة‌ رفیعة‌ شهادت‌ نائل‌ شد‌.

 أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ خود متولّی‌ نماز و دفن‌ وی‌ شدند و بسیار برای‌ او استغفار و طلب‌ رحمت‌ می‌نمودند و از این‌ به‌ بعد هر گاه‌ ذکر او میشد میفرمود‌:  ذَاک مَوْلاَی «اوست‌ کسی‌ که‌ من‌ ولایت‌ او را دارم‌ و بنابراین‌ بین‌ من‌ و بین‌ او هیچ‌ حجاب‌ و فاصله‌ای‌ نیست‌ مگر از ما هویت‌ و انیت‌ ذات‌ من‌ و ذات‌ او»‌.[137]

 شیخ‌ مفید این‌ خبر را تا اینجا به‌ عین‌ عباراتی‌ که‌ ما ترجمة‌ آن‌ را آوردیم‌‌، ذکر کرده‌ است‌ و پس‌ از آن‌ میگوید‌: در این‌ خبر چند نوع‌ از معجزه‌ است‌: یکی‌ علم‌ غیب‌‌، و دوّم‌ قدرت‌ و قوّه‌ای‌ که‌ حضرت‌ با آن‌ عادت‌ را پاره‌ کرد و شکافت‌ یعنی‌ خرق‌ عادت‌ شد‌، و علاوه‌ تمییز حضرت‌ در خصوص‌ این‌ قدرت‌ از میان‌ جمیع‌ خلایق‌‌. و علاوه‌ ثبوت‌ بشارت‌ دربارة‌ او در کتابهای‌ اوّلین‌ پیامبران‌ خدائی‌‌. و اینست‌ مصداق‌ گفتار خداوند تعالی‌: ذَلِک مَثَلُهُمْ فِی‌ التَّوْرَاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی‌ الاْءنْجِیلِ‌،[138] «اینست‌ مثال‌ آنها در تورات‌‌، و مثال‌ آنها در انجیل‌»‌.

قصیده حمیری در رابطه با داستان گذشته

 و در مثل‌ این‌ قضیه‌‌، سید اسماعیل‌ بن‌ محمّد حِمْیری‌ رحمه‌ الله‌ در قصیدة‌ بائیة‌ مذهّبة‌ خود گوید‌:

 وَ لَقدْ سَرَی‌ فِیمَا یسِی بِلَیلَةٍ           بَعْدَ الْعِشَاءِ بِکرْبَلاَ فِی‌ مَوْکبِ 1

 حَتَّی‌ أتَی‌ مُتَبَتِّلاً فِی‌ قَائِمٍ           ألْقَی‌ قَوَاعِدَهُ بِقَاعٍ مُجْدِبِ 2

 یأْتِیهِ لَیسَ بِحَیثُ یلْقَی‌ عَامِرًا           غَیرَالْوُحُوشِوَ غَیرَأصْلَعَ أشیبِ 3

 فَدَنَی‌ فَصَاحَ بِهِ فَأشْرَفَ مَاثِلاً           کالنَّسْرِ فَوْقَ شَظِیةٍ مِنْ مَرْقَبِ 4

 هَلْ قُرْبَ قَائِمِک الَّذِی‌ بِوَّأْتَه ُ         مَاءٌ یصَابُ فَقَالَ‌: مَا مِنْ مَشْرَبِ 5

 إلاَّ بِغَایةِ فَرْسَخَینِ وَ مَنْ لَنَا           بِالْماءِ بَینَ نُقی وَقِی سَبْسَبِ 6

 فَثَنَی‌ الاْعِنَّةَ نَحَْ وَعْثٍ فَاجْتَلَی           مَلْسَاءَ تَبْرُقُ کاللُّجَینِ الْمَذْهَبِ 7

 قَالَ اقْلِبُوهَا إنَّکمْ إنْ تَقْلِبُوا           تُرْوَوْا وَ لاَتُرْوَوْنَ إنْ لَمْ تُقْلَبِ 8

 فَاعْصَوْ صَبُوا فِی‌ قَلْعِهَا فَتَمَنَّعَتْ           مِنْهُمْ تَمَنُّعَ صَعْبَةٍ لَمْ تُرْکبِ 9

 حَتَّی‌ إذَا أعْیتْهُمُ أهْوَی‌ لَهَا           کفًّا مَتَی‌ تَرِدِ الْمَغَالِبَ تُغْلَبِ 10

 فَکأنَّهَا کرَةٌ بِکفِّ حِزَوَّرٍ عَبَلَ           الذِّرَاعِ دَحَی‌ بِهَا فِی‌ مَلْعَبِ 11

 فَسَقَاهُمُ مِنْ تَحْتِهَا مُتَسَلْسِلاً           عَذْبًا یزِیدُ عَلَی‌ الاْلَذِّ الاْعْذَبِ 12

 حَتَّی‌ إذَا شَرِبُوا جَمِیعًا رَدَّهَا           وَ مَضَی‌ فَخَلَتْ مَکانَهَا لَمْ یقْرَبِ 13[139]

  چون‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ از کوفه‌ برای‌ صفّین‌ راه‌ بیابان‌ را انتخاب‌ کردند‌، نه‌ راه‌ آب‌ را که‌ در کنار شط‌ فرات‌ است‌ فلهذا این‌ عطش‌ برای‌ لشگریان‌ در بیابان‌ پیدا شد و از طرفی‌ چون‌ راه‌ کوفه‌ به‌ شام‌ باید از زمین‌ کربلا عبور کند فلهذا این‌ قضیة‌ راهب‌ و صخره‌ و چشمة‌ آب‌ در اینجا اتّفاق‌ افتاد‌، و سید حمیری‌ هم‌ بر این‌ اساس‌ میگوید‌:

 1 ـ «و حقًّا و تحقیقاً أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ در مسیرش‌ در شبانگاهی‌ بعد از زمان‌ عشاء با موکب‌ خود از سواره‌ نظام‌ و پیاده‌ نظام‌ از کربلا گذشت‌‌.

 2 ـ تا آمد به‌ نزد راهب‌ تارک‌ دنیا در دیرش‌‌، که‌ پایه‌های‌ آن‌ را در زمین‌ خشک‌ و بدون‌ گیاه‌ بنا کرده‌ بود‌.

 3 ـ بسوی‌ راهب‌ می‌آمد‌، بطوریکه‌ به‌ هیچ‌ کس‌ که‌ به‌ عمران‌ و آبادانی‌ مشغول‌ باشد برخورد نکرد غیر از وحوش‌ بیابان‌ و غیر از پیرمرد راهب‌ که‌ موی‌ سرش‌ ریخته‌ و سپیدی‌ مو از صورتش‌ بالا آمده‌ بود‌.

 4 ـ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ در نزدیکی‌ راهب‌ آمد و او را صدا زد‌. و راهب‌ سپید مو هم‌ از بالای‌ دیر همچون‌ باز شکاری‌ که‌ از مکان‌ مرتفع‌ در کمین‌ باشد و بر روی‌ قطعه‌ سنگ‌ عظیمی‌ که‌ از کوه‌ جدا شده‌ نشسته‌ باشد در حال‌ ایستادگی‌ و قیام‌ بدون‌ اینکه‌ خود را خم‌ کند بر آن‌ حضرت‌ مُشْرِف‌ شد‌، و صدای‌ حضرت‌ این‌ بود که‌:

 5 ـ آیا در نزدیکی‌ این‌ دیر و خانه‌ای‌ که‌ در آن‌ سکونت‌ گزیده‌ای‌ آبی‌ پیدا میشود که‌ بدان‌ دسترسی‌ باشد؟ راهب‌ گفت‌: اصلاً در اینجا محلّ شرب‌ و آبشخواری‌ نیست‌‌.

 6 ـ مگر دو فرسنگ‌ دورتر‌، و کیست‌ که‌ در اینجا برای‌ ما آب‌ بیاورد در حالیکه‌ زمین‌ را قطعات‌ رَمْل‌ دراز و طولانی‌ و کج‌ و معوج‌ (در اثر وزش‌ باد در بیابانها) فرا گرفته‌ است‌ و اینجا زمین‌ قفر و خشک‌ است‌؟

 7 ـ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ در این‌ حال‌ عنان‌ اسبان‌ را برگردانید به‌ سوی‌ زمین‌ نرم‌ مملوّ از رَمْلی‌ که‌ پاهای‌ شتران‌ در آن‌ فرو میرود و پنهان‌ می‌شود و در آنجا یک‌ صخره‌ و سنگ‌ نرم‌ مانند نقرة‌ روان‌ ظاهر شد و درخشید‌.

 8 ـ فرمود‌: این‌ سنگ‌ را برگردانید ‌!اگر توانستید برگردانید آب‌ می‌آشامید و سیراب‌ میگردید؛ و اگر آن‌ را بر نگردانید شما سیراب‌ نمی‌شوید‌.

 9 ـ همگی‌ با هم‌ مجتمع‌ شده‌ و دست‌ به‌ دست‌ هم‌ داده‌ و در قلع‌ و کندن‌ آن‌ صخره‌ همکاری‌ کردند‌، ولیکن‌ آن‌ سنگ‌ به‌ مانند قاطر شموس‌[140] و سرکش‌ که‌ تا به‌ حال‌ کسی‌ سوار او نشده‌ است‌ و از سواری‌ منع‌ و فرار میکند از تسلیم‌ شدن‌ و نرم‌ شدن‌  در برابر  آن‌  لشگریان‌  و  پهلوانان‌  دلاور  و  زورمند  ‌،  خودداری‌  کرد  و  ممانعت‌ نمود‌.

 10  ـ  این‌  داستان‌  به‌  طول‌  انجامید،  تا  جائی‌  که‌  آن‌  صخره‌  همه‌  را  عاجز کرد، در این‌ حال‌  أمیرالمؤمنین‌  علیه‌  السّلام‌  خم‌  شد  و  پائین‌  آمد

  و  دست‌  با  قدرت‌  خود  را  که‌  پهلوانان‌ و  زورمندان‌  برای‌  مغالبه‌  و  مظاهره‌  و  مقاهره‌ میخواستند بر آن‌ غالب‌ آیند و نمی‌شدند و  مغلوب‌  می‌شدند،

  به‌ سوی‌  آن‌  سنگ‌  برد  و  آن‌  سنگ‌  را  برداشت‌  و  پرتاب‌ نمود.

 11  ـ  تو  گوئی‌  که‌  یک‌  توپ‌  بازی‌  است‌  در  دست‌  جوان‌  قوی‌  پنجه‌ای‌  که‌  بازوهای‌  او پیچیده‌ و بهم‌ برآمده‌ و ذراع‌ او درشت‌ و محکم‌ شده‌ است‌ و آن‌ توپ‌ را در بازیگاه‌ پرتاب‌ میکند‌.

 12 ـ پس‌ همه‌ را از زیر آن‌ سنگ‌ آب‌ داد، آب‌ پیاپی‌ و روان‌ و گوارا و شیرینی‌ که‌ در حلق‌ به‌ آسانی‌ فرو می‌رفت‌ و از لذیذترین‌ و گواراترین‌ چیزها برتر و لذیذتر بود.

 13 ـ تا وقتی‌ که‌ همگی‌ آب‌ آشامیدند آن‌ سنگ‌ را به‌ جای‌ خود گذارد و از آنجا گذشت‌‌، و آن‌ محلّ و موضع‌ بطوری‌ پنهان‌ شد که‌ گویا کسی‌ به‌ آن‌ دست‌ نیافته‌ است‌»‌.

اشعار حمیری و ابن میمون در علوشأن آن حضرت

 بعد از این‌ ابیات‌ سید حمیری‌ گوید‌:

 أعْنِی‌ ابْنَ فَاطِمَةَ الْوَصِی وَ مَنْ یقُلْ           فِی‌ فَضْلِهِ وَ فَعَالِهِ لَمْ یکذِبِ 14

 لَیسَتْ بِبَالِغَةٍ عَشِیرَ عَشِیرِ مَا           قَدْ کانَ اُعْطَیهُ مَقَالَةٌ مُطْنِبِ 15

 صِهْرُ الرَّسُولِ وَ جَارُهُ فِی‌ مَسْجِدٍ           طُهْرٍ بِطِیبةَ لِلرَّسُولِ مُطَیبِ[141] 16

 14 ـ مقصود من‌ پسر فاطمة‌ بنت‌ اسد است‌ و او وصی رسول‌ خداست‌‌، و هر کسی‌ در فضیلت‌ و کرم‌ و فعل‌ خوب‌ او چیزی‌ بگوید‌، کذب‌ و دروغ‌ نمی‌باشد‌.

 15 و 16 ـ آنچه‌ را که‌ گفتار شخص‌ دراز گفتار در اینجا بگوید و سخن‌ به‌ درازا کشاند به‌ اندازة‌ عُشْرِ عُشْرِ از آنچه‌ را که‌ صهر و داماد رسول‌ خدا و همسایة‌ او در مسجد مدینة‌ الرسول‌ که‌ پاک‌ و طاهر است‌‌، داده‌ شده‌ است‌ نخواهد رسید»‌.

 شیخ‌ مفید در «ارشاد» پس‌ از ابیاتی‌ که‌ از حمیری‌ آورده‌ است‌ در پایان‌ گوید‌: این‌ میمون‌ ابیات‌ زیر را اضافه‌ کرده‌ است‌:

 وَ آیاتُ رَاهِبِهَا سَرِیرَةٌ مُعْجِزٍ           فِیهَا وَ آمَنَ بِالْوَصِی الْمُنْجِبِ 1

 وَ مَضَی‌ شَهِیدًا صَادِقًا فِی‌ نَضْرِه‌           أکرِمْ بِهِ مِنْ رَاهِبٍ مُتَرَهِّب‌ 2

 أعَنِی‌ ابْنَ فَاطِمَةَ الْوَصِی وَ مَنْ یقُلْ           فِی‌ فَضْلِهِ وَ فَعَالِهِ لَمْ یکذِب‌ 3

 رَجُلاً کلاَ طَرَفَیهِ مِنْ سَامٍ وَ مَا           حامٌ لَهُ بَأبٍ وَ لاَ بِأبِ أبِ 4

 مَنْ لاَ یفِرُّ وَ لاَ یرَی‌ فِی‌ مَعْرَک           إلاَّ وَ صَارِمُهُ الْخَضِیبُ الْمَضْرَبِ 5[142]

 1 ـ و نشانه‌ها و علامات‌ و آیاتی‌ که‌ در این‌ قضیه‌ برای‌ راهب‌ بوقوع‌ رسید معجزه‌ و أسرار مخفیه‌ و مکتومی‌ بود در این‌ قضیه‌‌، و لهذا آن‌ راهب‌ به‌ این‌ وصی اصیل‌ و نجیب‌ کریم‌ الحَسَب‌ ایمان‌ آورد‌.

 2 ـ و راهب‌ در رکاب‌ او شهید شد و در نصرتش‌ صادق‌ بود‌. چقدر بزرگوار و گرامی‌ است‌ این‌ راهب‌ متعبّد‌.

 3 ـ منظور من‌ پسر فاطمه‌ است‌‌، و هر کس‌ در فضل‌ و شرف‌ و خوبیهای‌ وی‌ چیزی‌ بگوید‌: کذب‌ و دروغ‌ نگفته‌ است‌‌.

 4 ـ علی وصی مردی‌ است‌ که‌ از پدر و مادر به‌ سام‌ پسر نوح‌ میرسد‌، و پسر دیگر نوح‌ به‌ نام‌ حام‌ نه‌ پدر او بود و نه‌ پدر پدرش‌‌.

 5 ـ علی‌ کسی‌ است‌ که‌ فرار نمی‌کند‌، و در معرکة‌ کارزار دیده‌ نشده‌ است‌ مگر آنکه‌ از لبة‌ شمشیر او خون‌ می‌چکید»‌.

اخبار آن حضرت به نمردن خالد بن عرفطه

 و همچنین‌ شیخ‌ مفید میگوید‌: واز قبیل‌ إخبار به‌ غیب‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ است‌ آنچه‌ را که‌ حسن‌ بن‌ محبوب‌ از ثابت‌ ثمالی‌‌، از أبواسحاق‌ سَبیعی‌ از سُویدبن‌ غَفَلة‌ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌ مردی‌ به‌ حضور أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ آمد و گفت‌: ای‌ أمیر مؤمنان‌‌، من‌ از وادی‌ القُرَی‌ عبور میکردم‌ دیدم‌ که‌ خالدبن‌ عُرفُطه‌ در آنجا مرده‌ است‌‌.[143] تو برای‌ او طلب‌ رحمت‌ و استغفار کن‌‌. حضرت‌ فرمود‌: تحقیقاً او نمرده‌ است‌ و نمی‌میرد تا آنکه‌ رئیس‌ لشگر ضلالت‌ گردد و آن‌ لشگر را بیاورد‌، و صاحب‌ لواء و پرچمدار آن‌ لشگر حبیب‌ بن‌ جمار[144] است‌‌.

 مردی‌ از پای‌ منبر برخاست‌ و گفت‌: ای‌ أمیرالمؤمنین‌ من‌ از شیعیان‌ تو هستم‌ و من‌ از محبّان‌ و دوستان‌ تو هستم‌‌. حضرت‌ فرمود‌: وَ مَنْ أنْتَ‌، «تو کیستی‌»؟ گفت‌: أَنا حَبِیبُ جِمار ‌، «حبیب‌ بن‌ جمار من‌ هستم‌»‌. حضرت‌ فرمود‌: إیاک أنْ تَحْمِلَهَا‌، وَ لَتَحْمِلَنَّهَا فَتَدْخُلَ بِهَا مِنْ هَذَا الْبَابِ ـ وَ أوْ مَأ بِیدِهِ إلَی‌ بَابِ الْفِیلِ‌. «مبادا تو پرچم‌ ضلالت‌ را حمل‌ کنی‌‌، و البتّه‌ تو خواهی‌ حمل‌ کرد‌. و آن‌ پرچم‌ را از این‌ در داخل‌ میکنی‌ ـ و حضرت‌ درمسجد کوفه‌ با دست‌ راست‌ اشاره‌ نمودند به‌ بابُ الفیل‌ (باب‌ فیل‌ یکی‌ از درهای‌ مسجد کوفه‌ است‌)‌.

 چون‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ به‌ شهادت‌ رسیدند و امام‌ حسن‌ علیه‌ السّلام‌ هم‌ بعد از او شهید شدند و حضرت‌ امام‌ حسین‌ علیه‌ السّلام‌ ظهور نموده‌ و آن‌ قضایا واقع‌ شد‌، ابن‌ زیاد‌، عمر بن‌ سعد را برای‌ جنگ‌ با حسین‌ علیه‌ السّلام‌ فرستاد و خالدبن‌ عرفطه‌ در مقدّمة‌ لشگر ابن‌ سعد بود‌، و حبیب‌ بن‌ جمار صاحب‌ رأیت‌ و پرچمدار لشگر بود‌. حبیب‌ بن‌ جمار لوای‌ جنگ‌ را آورد تا از باب‌ الفیل‌ داخل‌ مسجد کرد‌.

 و این‌ خبر نیز خبر مستفیضی‌ است‌ که‌ اهل‌ علم‌ و روات‌ احادیث‌ و آثار‌، آن‌ را ذکر کرده‌اند و منکر نشمرده‌اند‌. واین‌ خبر در اهل‌ کوفه‌ انتشار دارد‌، همه‌ آن‌ را میدانند و در جماعت‌ آنها مشهود است‌ بطوری‌ که‌ دو نفر از اهل‌ آنجا این‌ خبر را رد نکرده‌ و منکر نمی‌شمارند‌. و این‌ هم‌ از معجزاتی‌ است‌ که‌ ما ذکر کرده‌ایم‌‌.[145]

 این‌ روایت‌ را به‌ همین‌ مضمون‌ ابن‌ شهرآشوب‌ در «مناقب‌» از أبوالفرج‌ اصفهانی‌ در «أخبار الحسن‌»[146] و مجلسی‌ در «بحار الانوار» از أعمش‌ و ابن‌ محبوب‌‌، از ثمالی‌ و سبیعی‌‌، همگی‌ از سویدبن‌ غفله‌‌، و همچنین‌ از ابوالفرج‌ اصفهانی‌ در «أخبار الحسن‌» روایت‌ کرده‌اند‌.[147]

 و مجلسی‌ در «بحار الانوار» از «اختصاص‌» شیخ‌ مفید‌، و «بصائر الدرجاتِ» صفّار‌، به‌ مضمون‌ دیگری‌ نیز روایت‌ نموده‌ است‌: او از این‌ دو عالم‌ جلیل‌‌، از عبدالله‌ بن‌ محمّد‌، از ابن‌ محبوب‌‌، از أبوحمزه‌‌، از سُوَید بن‌ غفله‌ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌ او گفت‌:

اخبار آن حضرت ازحبیب بن جمار در جنگ با حسین

 من‌ در محضر أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ بودم‌ که‌ مردی‌ آمد و گفت‌: یا أمیرالمؤمنین‌ من‌ به‌ حضور تو از وادی‌ القری‌ آمده‌ام‌ و خالدبن‌ عرفطه‌ مُرد‌. أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ گفت‌: او نمرده‌ است‌‌. آن‌ مرد سخن‌ خود را اعاده‌ کرد‌. أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ گفت‌: او نمرده‌ است‌ و سوگند به‌ آن‌ که‌ جان‌ من‌ در دست‌ اوست‌ او نمی‌میرد‌. آن‌ مرد برای‌ بار سوّم‌ مطلب‌ خود را اعاده‌ نمود‌. و حضرت‌ همان‌ پاسخ‌ را دادند‌.

 آن‌ مرد گفت‌: سبحان‌ الله‌ ‌!من‌ به‌ تو خبر دادم‌ که‌ او مُرد و تو میگوئی‌ نمرده‌ است‌؟ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ گفت‌: قسم‌ به‌ آن‌ که‌ جان‌ من‌ در دست‌ اوست‌ او نمی‌میرد تا لشگر ضلالت‌ را قیادت‌ و ریاست‌ کند و رأیت‌ و پرچم‌ آن‌ لشگر را حبیب‌ بن‌ جمار حمل‌ می‌نماید‌. این‌ گفتار حضرت‌ را حبیب‌ بن‌ جمار شنید و به‌ نزد او آمد و عرض‌ کرد‌: من‌ خدا را شاهد و گواه‌ میگیرم‌ و با حضور و شهادت‌ خدا با تو احتجاج‌ و مناشده‌ می‌نمایم‌ که‌ من‌ شیعة‌ تو هستم‌ و تو از من‌ دربارة‌ چیزی‌ نام‌ برده‌ای‌‌، سوگند به‌ خدا اینطور نیست‌ و من‌ در خودم‌ نمی‌بایم‌ که‌ پرچم‌ لشگر ضلال‌ را حمل‌ کنم‌‌. حضرت‌ گفتند‌: إنّ کنْتَ حَبیبَ بْن‌ جمارٍ لَتَحْملَنَّهَا ‌، «اگر حبیب‌ بن‌ جمار تو هستی‌ حتماً آن‌ را حمل‌ میکنی‌»‌. حبیب‌ بن‌ جمار پشت‌ کرد و رفت‌‌، و حضرت‌ باز گفتند‌: اگر حبیب‌ بن‌ جمار تو هستی‌ حتماً آن‌ را حمل‌ میکنی‌‌.

 أبوحمزة‌ ثمالی‌ راوی‌ روایت‌ از سُوید بن‌ غفله‌ میگوید‌: قسم‌ به‌ خدا که‌ او نمرد تا عمربن‌ سعد برای‌ جنگ‌ با حسین‌ بن‌ علی‌ علیه‌ السّلام‌ برانگیخته‌ شد و عمر بن‌ سعد‌، خالدبن‌ عرفطه‌ را رئیس‌ مقدمّة‌ سپاه‌ خود کرد و صاحب‌ رایت‌ و پرچم‌ آن‌ سپاه‌ حبیب‌ بن‌ جمار بود‌.

 و مجلسی‌ پس‌ از بیان‌ این‌ خبر گوید‌: این‌ خبر را ابن‌ أبی‌ الحدید‌، در «شرح‌ نهج‌ البلاغة‌» از کتاب‌ «غارات‌» ابن‌ هلال‌ ثقفی‌‌، از ابن‌ محبوب‌‌، از ثمالی‌‌، از سُوَید بن‌ غفله‌ روایت‌ کرده‌ است‌‌.[148]

 و از اینجا در می‌یابیم‌ آنچه‌ را که‌ در سِیر و تواریخ‌ و احادیث‌ وارد است‌ که‌ قاتلین‌ سید الشّهداء علیه‌ السّلام‌ از شیعیان‌ کوفی‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ بوده‌اند همچون‌ حَجّار بن‌ أبْحُر و شَبَث‌ بن‌ رِبعی‌ و محمّد بن‌ أشعث‌ و غیرهم‌ که‌ هر کدام‌ سر کرده‌ و فرماندة‌ چهار هزار نفر بودند و با آن‌ سپاه‌ که‌ مجموعاً سی‌هزار نفر بوده‌ است‌ برای‌ جنگ‌ با آنحضرت‌‌، به‌ خاطر حطام‌ دنیا و جوایز یزید و ابن‌ زیاد و ریاست‌ موقّتی‌ شهری‌ و بلده‌ای‌ و امثالها خود را بسیج‌ نموده‌ و خون‌ آن‌ بضعة‌ مصطفی‌ را در این‌ بیابان‌‌، مظلومانه‌ فقط‌ در مقابل‌ ندای‌ حقّ و توحید و عدالت‌ ریختند‌. و این‌ زینتهای‌ فریبندة‌ دنیا‌، چنان‌ چشم‌ و گوش‌ و دل‌ ایشان‌ را کور و کر نمود که‌ تمام‌ خطبه‌ها و اخبار به‌ غیب‌ها و مجاهدات‌ آن‌ امام‌ متّقین‌ و سرور اوّلین‌ و آخرین‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ را به‌ خاک‌ نسیان‌ سپردند‌. آری‌‌، حُبُّ الشَّیءِ یعْمِی‌ و یصِمُّ‌: کسی‌ که‌ محبّت‌ به‌ چیزی‌ دارد‌، چشم‌ او از دیدن‌ غیر آن‌ و گوش‌ او از شنیدن‌ غیر آن‌ کور و کر میشود و دیگر جز مطلوب‌ و منظور خود چیزی‌ را ادراک‌ نمی‌کند و روی‌ قلب‌ و دیدة‌ بصیرت‌ خود را به‌ دست‌ خود‌، پرده‌ می‌افکند و خود را در دون‌ تیره‌ و تاریک‌ آن‌ بیغولة‌ شیطان‌ و محبس‌ جنّ و هوای‌ نفس‌ امّاره‌ زندانی‌ میکند‌.

 حبیب‌ جمار شاید در آن‌ وقتی‌ که‌ در نزد أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ آمد‌، راست‌ میگفت‌ که‌ از شیعیان‌ او بود و در وجدان‌ و احساس‌ مرکزِ عاطفه‌ و کانون‌ ادراک‌ و تعقّل‌ خود نمی‌یافت‌ روزی‌ را که‌ پرچم‌ یزید و عمربن‌ سعد را بر دوش‌ بکشد ‌.  ولی‌ چنان‌ پروردگار  حکیم‌  مردم‌  را  در  بوتة‌  آزمایش‌  می‌نهد  ‌،  تا  بواطن‌ ظهور کند و ادراکات‌ مختفیه‌ و پنهان‌ درون‌ سویدای‌ دل‌ که‌ بر خود انسان‌ هم‌ چه‌ بسا پنهان‌ است‌ ظاهر گردد‌؛ بهشتی‌ به‌ بهشت‌ و جهنّمی‌ به‌ سوی‌ جهنّم‌ روانه‌ شود‌.

 بَراء بن‌ عازب‌ یکی‌ از اصحاب‌ رسول‌ خداست‌ و از حامیان‌ و طرفداران‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ هنگام‌ شهادت‌ حضرت‌ سید الشّهداء علیه‌ السّلام‌ هم‌ زنده‌ بود ولی‌ کمک‌ نکرد و او را یاری‌ ننمود و تا آخر عمر حسرت‌ میخورد ولی‌ چه‌ سودی‌ دارد؟ در موقع‌ و محلّ خود مؤمن‌ باید بصیر باشد و فرصت‌ را از دست‌ ندهد‌.

 شیخ‌ مفید و ابن‌ شهرآشوب‌ از اسمعیل‌ بن‌ صبیح‌‌، از یحیی‌ بن‌ مسافر عابدی‌‌، از اسمعیل‌ بن‌ زیاد روایت‌ کرده‌اند که‌: علی‌ علیه‌ السّلام‌ روزی‌ به‌ براء بن‌ عازب‌ گفت‌: یا بَراءُ‌، یقْتَلُ ابْنِی‌ الْحَسَینُ وَ أنْتَ حَی لاَ تَنْصُرُهُ‌، «ای‌ براء پسرم‌ حسین‌ کشته‌ میشود و تو با آنکه‌ زنده‌ هستی‌ او را نصرت‌ نمی‌نمائی‌»‌.

 چون‌ حسین‌ علیه‌ السّلام‌ کشته‌ شد‌، براء بن‌ عازب‌ میگفت‌: سوگند به‌ خدا أمیرالمؤمنین‌ علی بن‌ أبی‌طالب‌ علیه‌ السّلام‌ راست‌ گفت‌‌. حسین‌ کشته‌ شد و من‌ او را یاری‌ ننمودم‌‌. و به‌ دنبال‌ این‌‌، اظهار ندامت‌ و حسرت‌ میکرد‌.[149]

 * * *

اخبار آن حضرت ازشهدای کربلا

 و همچنین‌ شیخ‌ مفید در «ارشاد» از عثمان‌ بن‌ قیس‌ عامری‌‌، از جابربن‌ حُرّ‌، از جُوَیریة‌ بن‌ مُسهِر عبدی‌[150] روایت‌ نموده‌ است‌ که‌ او گفت‌: در هنگامی‌ که‌ ما با أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ متوجّه‌ صفّین‌ شدیم‌ و به‌ طُفُوفِ کربلا رسیدیم‌‌، أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ در ناحیه‌ای‌ از لشگرگاه‌ ایستاد و سپس‌ نظری‌ به‌ سمت‌ راست‌ و چپ‌ نمود و اشکهایش‌ فرو ریخت‌‌، و پس‌ از آن‌ گفت‌: هَذَا وَاللهِ مَنَاخُ رِکابِهِمْ وَ مَوْضِعُ مَنِیتِهِمْ «به‌ خدا سوگند‌، اینجاست‌ محلّ به‌ زمین‌ آمدن‌ شتران‌ ایشان‌ و موضع‌ مرگ‌ ایشان‌»‌.

 به‌ آنحضرت‌ گفتند‌: ای‌ أمیرالمؤمنین‌ اینجا کجاست‌؟ حضرت‌ فرمود‌: هَذَا کرْبَلاَ‌، یقْتَلُ فِیهِ قَوْمٌ یدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَیرِ حِسَابٍ ‌، «اینجا کربلاست‌‌، و در اینجا جماعتی‌ کشته‌ میشوند که‌ بدون‌ حساب‌ در بهشت‌ داخل‌ میشوند»‌.

 این‌ را بگفت‌ و به‌ حرکت‌ افتاد‌، و مردم‌ معنی‌ و تفسیر کلامش‌ را نفهمیدند تا داستان‌ حسین‌ بن‌ علی‌ و اصحابش‌ در کربلا پیش‌ آمد‌. در آن‌ وقت‌ آنان‌ که‌ کلامش‌ را شنیده‌ بودند مصداق‌ آنچه‌ را که‌ خبر داده‌ بود‌، دانستند‌. و این‌ هم‌ علم‌ غیب‌ ظاهر و خبر به‌ واقعه‌ قبل‌ از وقوعش‌ میباشد‌، و این‌ معجزة‌ ظاهر و علم‌ باهری‌ است‌ بر حسب‌ آنچه‌ ذکر کردیم‌‌.[151]

 جُویریة‌ بن‌ مُسهر عَبْدی‌‌، از اصحاب‌ عظیم‌ الشأن‌ و جلیل‌ القدر أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ است‌ و حضرت‌ به‌ او علم‌ منایا و بلایا آموخته‌ بودند. خودش‌ دلی‌ روشن‌ و ضمیری‌ تابناک‌ داشت‌ که‌ وقایع‌ و حوادث‌ آینده‌ در آن‌ منعکس‌ میشد‌. أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ او را بسیار دوست‌ داشتند بطوری‌ که‌ از أخصّ خواصّ حضرت‌ بود و حجاب‌ و بینونیت‌ میان‌ او و حضرت‌ برداشته‌ شده‌ بود‌. و قبل‌ از واقعة‌ کربلا در راه‌ محبّت‌ و ولایت‌ سرور آزادگان‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ دست‌ و پایش‌ را بریدند و سپس‌ زنده‌ به‌ دار آویختند‌. چنانکه‌ مفید در «ارشاد» در باب‌ معجزات‌ و إخبار به‌ غیب‌ حضرت‌ گوید‌:

اخبار آن حضرت ازکشته شدن جویریه

 و از همین‌ قبیل‌ است‌ آنچه‌ را که‌ علماء روایت‌ کرده‌اند که‌: جویریة‌ بن‌ مسهر در جلوی‌ قصر دار الامارة‌ کوفه‌ ایستاد و گفت‌: أمیرالمؤمنین‌ کجاست‌؟ گفتند‌: خواب‌ است‌‌. از پشت‌ دیوار بلند قصر فریاد کشید‌: أیـُّهَا النَّائِمُ اسْتَیقَظْ‌، فَوَالَّذِی‌ نَفْسِی‌ بِیدِهِ‌، لَتُضْرَبَنَّ ضَرْبَةً عَلَی‌ رَأسِک تُخْضَبُ مِنْهَا لِحْیتُک‌، کمَا أخْبَرْتَنَا بِذَلِک مِنْ قَبْلُ‌. «آی‌ آی‌ مرد خوابیده‌‌، بیدار شود‌، سوگند به‌ آن‌ که‌ جان‌ من‌ در دست‌ اوست‌ آنچنان‌ ضربه‌ای‌ بر سرت‌ میخورد که‌ از اثر آن‌‌، محاسنت‌ به‌ خون‌ خضاب‌ میشود‌، همانطور که‌ خودت‌ قبلاً به‌ ما خبر داده‌ای‌»‌.

 أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ صدا و فریاد جویریه‌ را از داخل‌ قصر شنید‌. او هم‌ از داخل‌ قصر ندا کرد‌: أقْبِلْ یا جُوَیرِیةُ حَتَّی‌ اُحَدِثَک بِحَدِیثَتِک‌، «ای‌ جویریه‌ داخل‌ شود و بیا نزد من‌‌، تا همانطور که‌ تو داستان‌ خضاب‌ محاسن‌ مرا از خون‌ سرم‌ گفتی‌‌، من‌ برای‌ برای‌ تو داستان‌ تو را شرح‌ دهم‌ و بگویم‌»‌. جویریه‌ داخل‌ آمد‌.

 أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ گفت‌: وَ أنْتَ وَالَّذِی‌ نَفْسِی‌ بِیدِهِ لَتُعَلَنَّ إلَی‌ الْعَتْلِّ الزَّنِیمِ وَ لَیقْطَعَنَّ یدَک وَ رِجْلَک ثُمَّ لَتُصَلَبَنَّ تَحْتَ جِذْعِ کافِرٍ‌.[152] «و سوگند به‌ آن‌ که‌ جان‌ من‌ به‌ دست‌ اوست‌ تو را هم‌ مقهوراً می‌برند و به‌ نزد مرد سرکش‌ و متجاوز و سختدل‌ حرامزاده‌ و زنا زاده‌‌، و او دست‌ و پای‌ تو را می‌برد و قطع‌ میکند‌، و پس‌ از آن‌ در زیر تنة‌ درخت‌ خرمای‌ مرد کافر به‌ دار آویخته‌ میشوی‌»‌.

 مدّتی‌ مدید از این‌ جریان‌ سپری‌ شد تا بعد از رحلت‌ حضرت‌‌، در ایام‌ معاویه‌‌، زیادبن‌ أبیه‌ که‌ از طرف‌ معاویه والی‌ کوفه‌ شد‌، دست‌ و پای‌ جویریه‌ را قطع‌ کرد و سپس‌ او را بر جِذع‌ ابن‌ مکعبر به‌ دار آویخت‌‌. و چون‌ این‌ جذع‌ (تنة‌ درخت‌ خرما) طویل‌ و بلند بود و محلّ آویختگی‌ جویریه‌ در قسمت‌ پائین‌ این‌ جذع‌ بود فلهذا حضرت‌ تعبیر کردند که‌ در پائین‌ جذع‌ به‌ دار آویزان‌ میگردی‌‌.[153]

اخبار آن حضرت ازواقعه کربلا

 ابن‌ شهر آشوب‌ از أبو حفض‌ عمربن‌ محمّد زیات‌ در ضمن‌ خبری‌ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌: أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّمم‌ به‌ مسیب‌ بن‌ نجیه‌ گفتند‌: یأتِیکمْ رَاکبُ الدَّغِیلَةِ یشُدُّ حَقْوَهَا بِوَضِینَها‌، لَمْ یقْضِ تَفَثًا مِنْ حَجٍ وَ لاَ عُمْرَةٍ فَیقْتُلُوهُ‌. یرِیدُ الْحُسَینَ عَلَیهِ السَّلامُ‌،[154] «مردی‌ فریب‌ خورده‌ بسوی‌ شما می‌آید و در راه‌ با کمال‌ عجله‌ و سرعت‌ می‌آید‌، در حالی‌ که‌ او هنوز حجّش‌ را و عمره‌اش‌ را به‌ انجام‌ نرسانیده‌ است‌‌، او را می‌کشند‌. مراد حُسَین‌ علیه‌ السّلام‌ است‌»‌.

 مجلسی‌ در شرح‌ این‌ عبارت‌ گفته‌ است‌: دغیله‌ یعنی‌ دغل‌ و مکر و فساد‌، یعنی‌ سوار بر مرکب‌ فریب‌ خوردن‌ از آن‌ قوم‌ میشود و به‌ جهت‌ وعده‌هایی‌ که‌ از روی‌ مکر و فریب‌ به‌ او داده‌اند می‌آید‌. و محتمل‌ است‌ که‌ تصحیف‌ رعیلة‌ باشد یعنی‌ مقداری‌ از اسبان‌ کم‌ و وضین‌ کمربنید است‌ که‌ بافته‌ شده‌ است‌ و با آن‌ جهاز شتر را به‌ شتر می‌بندند مثل‌ حِزام‌ که‌ با آن‌ زین‌ اسب‌ را بر اسب‌ می‌بندند‌. و شَدَّ حَقْوَها کنایه‌ از اهتمام‌ در سیر و به‌ عجله‌ آمدن‌ است‌‌. و عدم‌ قضاء تَفث‌ اشاره‌ است‌ به‌ آنکه‌ حسین‌ علیه‌ السّلام‌ نتوانست‌ حجّش‌ را تمام‌ کند‌، بلکه‌ مُحلّ شد و در روز ترویه‌ از مکه‌ بیرون‌ آمد‌.[155]

 و نیز ابن‌ شهرآشوب‌ از أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ آورده‌ است‌ که‌ مردم‌ کوفه‌ را مخاطب‌ قرار داد و گفت‌: کیفَ أنْتُمْ إذَا نَزلَ بِکمْ ذُرّیةُ نَبِیکمْ فَعَمَدْتَمْ إلَیهِ فَقَتَلْتُمُوهُ؟ قَالُوا‌: مَعَاذَ اللهِ لَئِنْ أَتَانَا اللهُ فِی‌ ذَلِک لَنَبْلُوَنَّ عُذْرًا‌. فَقَالَ عَلَیهِ السَّلامُ‌:

 هُمْ أوْرَدُوهُ فِی‌ الْغُرُورِ وَ غَرَّرُوا أرَادُوا نَجَاةً لاَ نجاةٌ وَ لاعُذْر[156]

«شما در چه‌ حالی‌ هستید در آن‌ زمانی‌ که‌ ذرّیة‌ پیغمبر شما بر شما فرود آید و شما اراده‌ نموده‌ و بسوی‌ او عالماً عامداً رفته‌ و او را بکشید؟ گفتند‌: ما پناه‌ می‌بریم‌ به‌ خدا که‌ در اینصورت‌ اگر در این‌ جریان‌ خداوند بر ما ظاهر شود ما عذر پذیرفته‌ای‌ برای‌ او داشته‌ باشیم‌‌. آنگاه‌ حضرت‌ به‌ این‌ بیت‌ لب‌ گشود‌: «ایشان‌ او را وارد در مهلکه‌ نموده‌ و خدعه‌ کردند و او را هلاک‌ نمودند‌. ایشان‌ قصد خلاصی‌ داشتند ولیکن‌ نه‌ خلاص‌ شدند و نه‌ عذرشان‌ مقبول‌ آمد»‌.

 و ایضاً ابن‌ شهر آشوب‌ از «مُسْنَدِ» موصلی‌‌، از عبدالله‌ بن‌ یحیی‌‌، از پدرش‌‌، روایت‌ کرده‌ است‌ که‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ چون‌ در راه‌ صفّین‌ محاذی‌ نینوا شد‌، ندا در داد‌: اصْبِرْ أبَا عَبْدِاللهِ بِشَطِّ الْفُرَاتِ‌. فَقُلْتُ‌: وَ مَا ذِی‌؟ فَذَکرَ مَصْرَعَ الْحُسَینِ عَلَیهِ السَّلامُ بِالطَّفِ‌.[157] «ای‌ أبا عبدالله‌‌، در شطّ فرات‌ شکیبائی‌ و صبر پیشه‌ کن‌‌. من‌ عرض‌ کردم‌: ای‌ أمیرالمؤمنین‌‌، داستان‌ را بگو‌. أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ داستان‌ قتل‌ حسین‌ علیه‌ السّلام‌ را در زمین‌ طَفّ بیان‌ کردند»‌.

 و در کتاب‌ «الشافی‌ فی‌ الانساب‌» آمده‌ است‌ که‌ چون‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ این‌ گفتار را در زمین‌ نینوا گفت‌: یکی‌ از اصحابش‌ گفت‌: خواستم‌ آن‌ محل‌ را نشانه‌ بگذارم‌‌. چون‌ در پی‌ چیزی‌ گشتم‌ که‌ نشانه‌ نهم‌ غیر از استخوان‌ شتری‌ چیزی‌ را نیافتم‌‌، پس‌ آن‌ استخوان‌ را در آن‌ موضع‌ پرتاب‌ کردم‌ تا نشانه‌ باشد‌. و چون‌ حسین‌ علیه‌ السّلام‌ شهید شد‌، من‌ استخوان‌ را در قتلگاه‌ اصحابش‌ پیدا کردم‌‌.[158]

 در «بحار الانوار» طبع‌ کمپانی‌‌، ج‌ 9 ‌، ص‌ 592 از «شرح‌ نهج‌ البلاغة‌» ابن‌ أبی‌ الحدید از نصر بن‌ مزاحم‌ با سند متّصل‌ خود از عروة‌ بارقی‌ آورده‌ است‌ که‌ او میگوید‌: به‌ نزد سعد بن‌ وهب‌ آمدم‌ و از او پرسیدم‌ دربارة‌ حدیثی‌ که‌ برای‌ ما از علی‌ بن‌ أبی‌طالب‌ علیه‌ السّلام‌ بیان‌ کرده‌ بود‌. گفت‌: آری‌‌، مرا مخنف‌ بن‌ سلیم‌ به‌ نزد أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ فرستاد در وقتی‌ که‌ علی‌ عازم‌ صفّین‌ بود‌، من‌ بسوی‌ او آمدم‌ و او در کربلا بود و او را در حالی‌ یافتم‌ که‌ با دستش‌ اشاره‌ میکرد و میگفت‌: هـ'هُنَا هـ'هُنَا «اینجا اینجا»‌. مردی‌ گفت‌: اینجا چیست‌ ای‌ أمیرالمؤمنین‌؟ فرمود‌: ثَقَلُ آلِ مُحَمَّدٍ صَلَّی‌ اللهُ عَلَیهِ وَءَالِهِ وَسَلَّمَ ینْزِلُ هـ'هُنَا‌، فَوَیلٌ لَهُمْ مِنْکمْ وَ وَیلٌ لَکمْ مِنْهُمْ «متاع‌ نفیس‌ و گرانقیمتی‌ از آل‌ محمّد در اینجا فرود می‌آید‌. پس‌ ای‌ وای‌ بر آنها از شما‌، و وای‌ بر شما از آنها»‌. آن‌ مرد گفت‌: معنای‌ این‌ کلام‌ چیست‌ ای‌ أمیرالمؤمنین‌؟ فرمود‌: معنای‌ ویل‌ لهم‌ منکم‌ آنستکه‌ شما آنها را میکشید ‌!و معنای‌ ویل‌ لکم‌ منهم‌ آنستکه‌ بواسطة‌ کشتن‌ شما ایشان‌ را‌، خداوند شما را در آتش‌ داخل‌ می‌نماید‌.

 نصر میگوید‌: این‌ عبارت‌ بر وجهی‌ دیگر نیز روایت‌ شده‌ است‌ و آن‌ اینستکه‌: فَوَیلٌ لَکمْ مِنْهُمْ‌، وَ وَیلٌ لَکمْ عَلَیهِمْ‌. آن‌ مرد گفت‌: ما معنای‌ ویل‌ لکم‌ منهم‌ را فهمیدیم‌‌، امّا معنای‌ وَیل‌ لکم‌ علیهم‌ چیست‌؟ حضرت‌ فرمود‌: می‌بینید شما که‌ ایشان‌ را می‌کشند و قدرت‌ بر یاری‌ و نصرتشان‌ ندارید !

 و همچنین‌ نصر بن‌ مزاحم‌ از سعید بن‌ حکیم‌ عبسی‌‌، از حکم‌ حسن‌ بن‌ کثیر‌، از پدرش‌ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌ علی‌ علیه‌ السّلام‌ به‌ کربلا آمد و در آنجا درنگ‌ کرد‌. به‌ آنحضرت‌ گفتند‌: اینجا زمین‌ کربُ و بَلا است‌‌. حضرت‌ فرمود‌: ذَاتٌ کربٍ و بَلا «دارای‌ غصّه‌ و اندوه‌ و دارای‌ بلا است‌»‌. و پس‌ از آن‌ با دستش‌ اشاره‌ بسوی‌ مکانی‌ کرد و گفت‌: هَـ'هُنَا مَوْضِعُ رِحَالِهِمْ وَ مُناخُ رِکابِهِمْ‌، «اینجا محلّ بار انداختن‌ها و بارهای‌ آنهاست‌‌، و محل‌ فرود آمدن‌ شتران‌ آنهاست‌» و سپس‌ اشاره‌ به‌ مکان‌ دیگری‌ کرد و گفت‌: هَـ'هُنا مُراقُ دِمَائِهِمْ‌، ثُمَّ مَضَی‌ إلَی‌ سَابَاطَ[159] «اینجا محلّ ریختن‌ خونهای‌ آنهاست‌‌. این‌ بگفت‌ و بسوی‌ ساباط‌ رهسپار شد.»

 و نیز ابن‌ أبی‌ الحدید در «شرح‌ نهج‌ البلاغة‌» از نصربن‌ مزاحم‌ در کتاب‌ صفّین‌» با سند خود از هرثمة‌ بن‌ سلیم‌ آورده‌ است‌ که‌ او گفت‌: ما با لشگر و همراهی‌ علی‌ در جنگ‌ صفّین‌ حاضر بودیم‌‌. چون‌ به‌ کربلا رسیدیم‌‌، با او نماز جماعت‌ را بجای‌ آوردیم‌‌. چون‌ سلام‌ نماز را داد از خاک‌ آنجا مقداری‌ را برداشت‌ و بوئید و گفت‌: وَاهًا لَک یا تُرْبَةُ‌، لَیحْشَرَنَّ مِنْک قَوْمٌ یدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَیرِ حِسَابٍ[160] «به‌ به‌‌، ای‌ شگفتا بر تو خاکی‌ که‌ از تو قومی‌ محشور میشوند که‌ بدون‌ حساب‌ داخل‌ بهشت‌ میگردند»‌.

 چون‌ هرثمه‌ از جنگش‌ بسوی‌ زنش‌ جرداء دختر سمیر بازگشت‌ ـ و جرداء از شیعیان‌ علی‌ علیه‌ السّلام‌ بود ـ داستان‌ کربلا را در ضمن‌ مطالبی‌ که‌ برای‌ او میگفت‌ شرح‌ داده‌ و گفت‌: آیا تو از صدیق‌ خودت‌ أبوالحسن‌ تعجب‌ نمی‌کنی‌؟ که‌ چون‌ ما وارد کربلا شدیم‌ کاسه‌ای‌ از تربت‌ کربلا برداشت‌ و بو کرد و گفت‌: وَاهًا لَک أیـَّتُهَا التُّرْبَةُ لَیحْشَرَنَّ مِنْک قَوْمٌ یدْخُلُونَ الْجَنَّةِ بِغَیرِ حِسَابٍ‌. و از این‌ علم‌ غیبی‌ که‌ نشان‌ داد؟ زنش‌ جرداء گفت‌: دَعْنَا مِنْک أیـُّهَا الرَّجُلُ‌، فَإنَّ أمِیرَالْمؤمِنِینَ لَمْ یقُلْ إلاَّ حَقًّا «ای‌ مرد دست‌ از سر ما بردار‌، أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ غیر از حقّ چیزی‌ را نمی‌گوید»‌. هرثمه‌ میگوید‌: چون‌ عبیدالله‌ بن‌ زیاد لشگری‌ را بسوی‌ حسین‌ علیه‌ السّلام‌ فرستاد، من‌ هم‌ در زمرة‌ آن‌ بودم‌‌. وقتی‌ که‌ به‌ حسین‌ علیه‌ السّلام‌ و اصحاب‌ او رسیدم‌‌، محلّ پائین‌ آمدنمان‌ را در آنجا که‌ با علی‌ آمده‌ بودیم‌‌، شناختم‌ و آن‌ زمینی‌ را که‌ علی‌ از آنجا خاک‌ را برداشت‌ دانستم‌ و گفتار او را در نظر داشتم‌‌. در این‌ صورت‌ این‌ حرکت‌ و سفر بر من‌ ناپسند آمد‌. بر اسبم‌ سوار شدم‌ تا در حضور حسین‌ علیه‌ السّلام‌ ایستادم‌ و بر وی‌ سلام‌ کردم‌ و آن‌ مطالبی‌ را که‌ از پدرش‌ در این‌ منزل‌ شنیده‌ بودم‌ برای‌ او بازگو کردم‌‌.

 حسین‌ علیه‌ السّلام‌ گفت‌: أمَعَنَا أمْ عَلَینَا ؟ «اینک‌ تو برای‌ کمک‌ ما آمده‌ای‌ و یا برای‌ جنگ‌ با ما»؟ گفتم‌: ای‌ پسر رسول‌ خدا نه‌ برای‌ کمک‌ هستم‌ و نه‌ برای‌ جنگ‌‌، زیرا من‌ فرزندانم‌ و عیالم‌ را پشت‌ سر گذاشته‌ام‌ و از ابن‌ زیاد بر آنها میترسم‌‌. حضرت‌ امام‌ حسین‌ علیه‌ السّلام‌ فرمود‌: فَتَوَلَّ هَرَبًا حَتَّی‌ لاَ تَرَی‌ مَقْتَلَنَا‌، فَوَالَّذِی‌ نَفْسُ الْحُسَینِ بِیدِهِ لاَیرَی‌ الْیوْمَ مَقْتَلَنَا أحَدٌ ثُمَّ لاَ یعِینُنَآ إلاَّ دَخَلَ النَّارَ‌، «پس‌ بنابراین‌ پشت‌ کن‌ و بگریز تا اینکه‌ جریان‌ گشته‌ شدن‌ ما را نبینی‌‌، زیرا قسم‌ به‌ آن‌ که‌ جان‌ حسین‌ در دست‌ اوست‌ در امروز کیفیت‌ کشته‌ شدن‌ ما را کسی‌ نمی‌بیند که‌ ما را یاری‌ و نصرت‌ نکند مگر آنکه‌ داخل‌ در آتش‌ میشود»‌.

 هرثمه‌ گوید‌: من‌ روی‌ بر زمین‌ کرده‌ با شتاب‌ هر چه‌ بیشتری‌‌، فرار را اختیار کردم‌ تا کشتار آنها بر من‌ پنهان‌ شد‌.[161]

 و راوندی‌ در «خرایج‌» روایت‌ کرده‌ است‌ از حضرت‌ باقر علیه‌ السّلام‌ پدرش‌ که‌ گفت‌: علی‌ علیه‌ السّلام‌ از کربلا عبور کرد و با شتاب‌ هر چه‌ بیشتری‌ و در حالیکه‌ چشمهایش‌ پر از اشک‌ شده‌ و گریه‌ میکرد‌، به‌ اصحاب‌ خود که‌ با او عبور می‌نمودند میگفت‌: هَذَا مُنَاخُ رِکابِهِمْ‌، وَ هَذَا مُلْقَی‌ رِحَالِهِمْ‌، هَهُنَا مُرَاقُ دِمائِهِمْ‌، طُوبَی‌ لَک مِنْ تُرْبَةٍ عَلَیهَا تُرَاقُ دِمَاةُ الاْحِبَّةِ[162]   «اینجاست‌ محلّ فرود آمدن‌ شترانشان‌‌، اینجاست‌ محلّ افتادن‌ اسباب‌هایشان‌‌، اینجاست‌ محلّ ریخته‌ شدن‌ خونهایشان‌‌. آفرین‌ بر تو خاکی‌ که‌ بر روی‌ تو خون‌های‌ حبیبان‌ ریخته‌ میشود»‌.

 و حضرت‌ باقر علیه‌ السّلام‌ گفتند که‌ چون‌ علی‌ علیه‌ السّلام‌ مردم‌ را برای‌ جنگ‌ از کوفه‌ بیرون‌ آورد‌، هنوز دو میل‌ و یا یک‌ میل‌ به‌ کربلا مانده‌ بود‌، از لشگر جدا شد و جلو آمد و در مکانی‌ که‌ به‌ آن‌ مقذفان‌ می‌گفته‌اند دوری‌ زد و گفت‌: قُتِلَ فِیهَا مَائِتَا نَبِی وَ مَائَتَا سِبْطٍ کلُّهُمْ شُهَدَاءُ‌، وَ مُنَاخُ رُکابٍ وَ مَصَارِعُ عُشَّاقٍ‌، شُهَدَاءُ لاَ یسْبِقُهُمْ مَنْ کانَ قَبْلَهُمْ‌، وَ لاَ یلْحَقُهُمْ مَنْ بَعْدَهُمْ،[163] «در این‌ مکان‌ دویست‌ پیغمبر و دویست‌ سبط‌ پیغمبر کشته‌ شده‌ است‌ که‌ همگی‌ آنها شهید میشوند‌، در درجه‌ و مقام‌‌، هیچکس‌ از آنان‌ که‌ قبل‌ از آنها بوده‌اند‌، از آنها جلو نمی‌افتند و هیچکس‌ از آنان‌ که‌ بعد از آنها می‌باشند به‌ آنها نمی‌رسند»‌.

 و از «عیون‌ أخبار الرضا» با سندهای‌ سه‌گانة‌ خود از حضرت‌ امام‌ رضا علیه‌ السّلام‌ از پدرانش‌ از أمیرالمؤمنین‌ ـ صلوات‌ الله‌ علیهم‌ ـ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌ آنحضرت‌ گفت‌: کأنِّی‌ بِالْقُصُورِ قَدْ شُیدَتْ حَوْلَ قَبْرِ الْحُسَینِ‌. وَ کأنِّی‌ بِالْمَحَامِلِ تَخْرُجُ مِنَ الْکوفَةِ إلَی‌ قَبْرِ الْحُسَینِ‌. وَ لاَ تَذْهَبُ اللَّیالِی‌ وَ الاْیامُ حَتَّی‌ یسَارُ إلَیهِ مِنَ الاْفَاقِ‌، وَ ذَلِک عِنْدَ انْقِطاعِ مُلْک بَنی‌ مَرْوانَ،[164] «گویا من‌ می‌بینم‌ محمل‌هائی‌ را که‌ از کوفه‌ برای‌ زیارت‌ قبر حسین‌ بیرون‌ می‌آیند‌. شب‌ها و روزهای‌ عالم‌ سپری‌ نمی‌شود تا اینکه‌ مردم‌ از آفاق‌ بسوی‌ قبر حسین‌ میروند‌. و این‌ در وقت‌ بسر آمدن‌ حکومت‌ و سلطنت‌ بنی‌ مروان‌ است‌»‌.

 جای‌ تعجّب‌ نیست‌ که‌ اگر أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ از کربلا و نینوا بگذرد‌، گریه‌ کند‌، قبل‌ از او پیغمبر صلّی‌ الله‌ علیه‌ وآله‌ وسلّم‌ بر حسین‌ گریسته‌ و برای‌ اُمّ سَلمه‌ قارورة‌ تربت‌ حسین‌ را آورده‌ است‌ و گفته‌ است‌: هر وقت‌ دیدی‌ که‌ درون‌ این‌ شیشه‌ تبدیل‌ به‌ خون‌ تازه‌ شد‌، بدان‌ حسینِ مرا کشته‌اند‌. و پیامبر داستان‌ را برای‌ فاطمة‌ زهرا علیهما السّلام‌ نقل‌ کرده‌ و او می‌گریسته‌ است‌‌. و قبل‌ از رسول‌ خدا‌، بر حسین‌ انبیای‌ سالفه‌ از آدم‌ و نوح‌ و ابراهیم‌ و موسی‌ و عیسی‌ گریسته‌اند و فرشتگان‌ آسمان‌ گریه‌ کرده‌اند‌.

پاورقی

________________________________________

[132] «مناقب‌» طبع‌ سنگی‌ ، ج‌ 1 ، ص‌ 422 و 423 ، و «بحار الانوار» طبع‌ کمپانی‌ ، ج‌ 9 ، ص‌ 584 و 585 از «مناقب‌» .

[133] «مناقب‌» ج‌ 1 ، ص‌ 421 ، و «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 584 از «مناقب‌» .

[134] «بحار الانوار» طبع‌ کمپانی‌ ، ج‌ 9 ، ص‌ 482 در باب‌ معجزات‌ کلامه‌ و اخبار بالغائبات‌ و علمه‌ باللّغات‌ .

[135] «مناقب‌» طبع‌ سنگی‌ ، ج‌ 1 ، ص‌ 423 و ص‌ 424 . و بَراثا مسجدی‌ است‌ بین‌ شهر کاظمین‌ و شهر بغداد . مسجدی‌ است‌ بسیار با روح‌ و معنویت‌ . در اخبار دستوراتی‌ در نماز خواندن‌ در آن‌ وارد شده‌ است‌ .

[136] در جلد 4 «امام‌ شناسی‌» ص‌ 60 و ص‌ 61 از خطیب‌ در «تاریخ‌ بغداد» ج‌ 12 ، ص‌ 305 و از «دیوان‌ حمیری‌» ص‌ 278 ذکر نمودیم‌ و نیز مجلسی‌ در «بحار الانوار» طبع‌ کمپانی‌ ، ج‌ 9 ، ص‌ 576 ، از «مناقب‌» ابن‌ شهر آشوب‌ روایت‌ کرده‌ است‌ .

[137] «ارشاد» ص‌ 184 تا ص‌ 186 . و مختصر این‌ داستان‌ را ابن‌ أبی‌ الحدید در «شرح‌ نهج‌ البلاغة‌» از طبع‌ افست‌ بیروت‌ دارالمعرفة‌ در ج‌ 1 ، ص‌ 288 و ص‌ 289 از کتاب‌ «صفّین‌» نصربن‌ مزاحم‌ از عبدالعزیز بن‌ سباع‌ ، از حبیب‌ بن‌ أبی‌ ثابت‌ ، از سعید تیمی‌ معروف‌ به‌ عقیصاء روایت‌ کرده‌ است‌ ، و مجلسی‌ در «بحار الانوار» از شرح‌ ابن‌ أبی‌ الحدید عین‌ این‌ خبر را ذکر کرده‌ است‌ ، (بحار ، طبع‌ کمپانی‌ ، ج‌ 9 ، ص‌ 594 ) و نباطی‌ بیاضی‌ عاملی‌ در «الصراط‌ المستقیم‌ إلی‌ مستحقّی‌ التقدیم‌» ج‌ 2 ، ص‌ 37 این‌ قضیه‌ را ذکر کرده‌ است‌ و گوید : این‌ داستان‌ بقدری‌ در شهرت‌ در شهرها و زمانها معروف‌ است‌ که‌ ما را از ذکر سند آن‌ مستغنی‌ میدارد ، زیرا همة‌ بندگان‌ آن‌ را تلقّی‌ به‌ قبول‌ کرده‌اند .

[138] وسط‌ آیة‌ 29 ، از سورة‌ 48 : فتح‌

[139] «ارشاد مفید» طبع‌ سنگی‌ ص‌ 186 و ص‌ 187 و مجموع‌ ابیات‌ قصیدة‌ حمیری‌ در اینجا بنا بر ضبط‌ دیوان‌ حمیری‌ از ص‌ 83 تا ص‌ 114 یکصد و سیزده‌ بیت‌ است‌ و اوّلش‌ اینست‌ : هلاّ وقفت‌ علی‌ المکان‌ المعشب‌ ، بین‌ الطویلع‌ فاللّوی‌ من‌ کبکب‌ . و علاّمة‌ امینی‌ در «الغدیر» ج‌ 2 ، ص‌ 214 گوید : این‌ قصیده‌ یکصد و دوازده‌ بیت‌ است‌ و به‌ جهت‌ اهمیت‌ این‌ قصیده‌ ، آن‌ را مذهّبة‌ گویند . سید مرتضی‌ علم‌ الهدی‌ شرحی‌ بر آن‌ نوشته‌ و در سنة‌ 1313 در مصر طبع‌ شده‌ است‌ و همچنین‌ آن‌ را حافظ‌ نسّابه‌ اشرف‌ بن‌ الاغر معروف‌ به‌ تاج‌ العلی‌ حسینی‌ متوفّی‌ در 610 شرح‌ نموده‌ است‌ ، انتهی‌ . و نیز علاّمه‌ سید محسن‌ امین‌ عاملی‌ در کتاب‌ «أعیان‌ الشّیعة‌» طبع‌ اوّل‌ سنة‌ 1358 ، ج‌ 2  ص‌ 222 تا ص‌ 236 تمام‌ این‌ قصیده‌ را آورده‌ و شرح‌ خود را در تعلیقة‌ آن‌ ذکر کرده‌ است‌ و آخرین‌ بیت‌ آن‌ اینست‌ : یمحو و یثبت‌ ما یشاء و عنده‌ ، علم‌ الکتاب‌ و علم‌ ما لم‌ یکتب‌ . و ابیاتی‌ که‌ ما در اینجا آوردیم‌ در ص‌ 90 تا ص‌ 92 از دیوان‌ اوست‌ .

[140] در لغت‌ عرب‌ است‌: شَمَسَ ـُ شُمُوسًا و شِماسًا: امتنع‌ و أبی‌ ، و شَمَسَ الفَرسُ : کان‌ لایمَکنُ  أحداً  مِن‌  ظَهره‌  و  لا  مِن‌ الاءسراج‌  و  الاءلْجام‌  و  لا  یکاد  یستقرّ، فهو شَموسٌ ج‌ شُمْس‌ و شُمُس‌. بنابراین‌ آنچه‌ در لغت‌ فارسی‌ بدین‌ حیوان‌ چموش‌ گویند، اصلش‌ و صحیحش‌ شموس‌ می‌باشد.

[141]  «دیوان‌ حمیری‌» ص‌ 92 ، و ص‌ 93  14

[142]  «ارشاد» ص‌ 187

[143] ابن‌ حجر عسقلانی‌ شافعی‌ در کتاب‌ «الاصابة‌» ج‌ 1 ، ص‌ 409 ترجمة‌ خالدبن‌ عرفطه‌ را ذکر کرده‌ است‌ و گفته‌ است‌ : عُرْفُطه‌ با ضمّة‌ عین‌ مهمله‌ و فاء و در میان‌ آنها راء ساکنة‌ مهمله‌ است‌ . و عمروبن‌ شبّة‌ در «اخبار مکه‌» گوید : «خالدبن‌ عرفطه‌ در زمان‌ صغر سن‌ به‌ مکه‌ آمد و حلیف‌ بنی‌ زهره‌ شد ... سعد بن‌ أبی‌ وقّا در روز قادسیه‌ او را متولّی‌ امر قتال‌ نمود . و خالد در فتوح‌ عراق‌ با سعد بن‌ أبی‌ وقّاص‌ بود و عمر در نامه‌ای‌ به‌ سعد نوشت‌ و به‌ او امر کرد که‌ خالد را امیر لشگر کند و سعد او را به‌ جای‌ خود در کوفه‌ خلیفه‌ نمود . و چون‌ مردم‌ با معاویه بیعت‌ کردند و معاویه به‌ کوفه‌ آمد ، عبدالله‌ بن‌ أبی‌ الحوساء بر معاویه خروج‌ کرد در نخیله‌ و معاویه همین‌ خالدبن‌ عرفطه‌ را برای‌ جنگ‌ با او اعزام‌ داشت‌ و خالد با وی‌ جنگ‌ کرد تا او را کشت‌ . خالد تا سنة‌ 60 و یا 61 زنده‌ بود و ابن‌ معلّم‌ معروف‌ به‌ شیخ‌ مفید رافضی‌ در «مناقب‌ علی‌» از طریق‌ ثابت‌ ثمالی‌ از أبواسحق‌ از سوید بن‌ غفله‌ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌ مردی‌ به‌ نزد علی‌ آمد و گفت‌ : من‌ از وادی‌ القری‌ آمده‌ام‌ و دیدم‌ که‌ خالدبن‌ عرفطه‌ در آنجا مرده‌ است‌ ، تو برای‌ او استغفار کن‌ . علی‌ گفت‌ : نمرده‌ است‌» . در اینجا ابن‌ حجر تمام‌ قضیة‌ خالدبن‌ عرفطه‌ و حبیب‌ بن‌ جمار را که‌ ما از «ارشاد» شیخ‌ مفید نقل‌ کردیم‌ ، با همان‌ عبارت‌ نقل‌ میکند .

[144] ما در هیچیک‌ از معاجم‌ رجال‌ شخصی‌ را به‌ نام‌ حبیب‌ بن‌ جمار که‌ پدرش‌ جمار با جیم‌ معجمه‌ باشد نیافتیم‌ . در «اصابه‌» که‌ شرح‌ حال‌ و ترجمة‌ خالدبن‌ عرفطه‌ را ذکر کرده‌ است‌ او را حبیب‌ بن‌ حمار با حاء مهمله‌ از شیخ‌ مفید نقل‌ کرده‌ است‌ ولی‌ در همین‌ کتاب‌ «الاصابة‌» ج‌ 1 ، ص‌ 305 آن‌ را با حبیب‌ بن‌ حمّاد أسدی‌ با حاء و دال‌ مشدّد ضبط‌ کرده‌ است‌ وگفته‌ است‌ : از صحاب‌ پیغمبر صلّی‌ الله‌ علیه‌ وآله‌ وسلّم‌ بوده‌ و در سفرهای‌ حضرت‌ با رسول‌ خدا حضور داشته‌ است‌ و روایتی‌ را هم‌ از رسول‌ خدا نقل‌ میکند . و از آنجا که‌ صاحب‌ «اصابه‌» میگوید : و از برای‌ او داستانی‌ است‌ که‌ در ترجمه‌ حال‌ خالد بن‌ عرفطه‌ می‌آید ، معلوم‌ میشود که‌ آن‌ پرچمدار خالد همین‌ حبیب‌ بن‌ حمّاد بوده‌ است‌ .

[145] «ارشاد» مفید ، ص‌ 182

[146]  «مناقب‌» طبع‌ سنگی‌ 7 ج‌ 1 ، ص‌ 427

[147]  «بحار الانوار» طبع‌ کمپانی‌ ، ج‌ 9 ، ص‌ 585 . أقول‌ : و سید ابن‌ طاوس‌ در «ملاحم‌ و فتن‌» طبع‌ نجف‌ ، مطبعة‌ حیدریه‌ ، ص‌ 92 ذکر نموده‌ است‌ .

[148]  «بحار الانوار» طبع‌ کمپانی‌ ، ج‌ 9 ، ص‌ 578 و 579 و در «شرح‌ نهج‌ البلاغة‌» طبع‌ مصر ، دار الاحیاء ، ج‌ 2 ، ص‌ 286 و ص‌ 287 این‌ روایت‌ را از ابن‌ هلال‌ ثقفی‌ در کتاب‌ «غارات‌» از حسن‌ بن‌ محبوب‌ ، از ثابت‌ ثمالی‌ ، از سوید بن‌ غفله‌ ذکر کرده‌ است‌ .

[149] «ارشاد» ص‌ 183 ، و «مناقب‌» ج‌ 1 ، ص‌ 427 و در «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 585 از «مناقب‌» روایت‌ کرده‌ است‌ .

[150] در «نتقیح‌ المقال‌» در ترجمة‌ جویریه‌ او را پسر مُسْهِ بر وزن‌ مُحْسن‌ ضبط‌ کرده‌ است‌ .

[151] «ارشاد» طبع‌ سنگی‌ ، ص‌ 183 ، و در «مناقب‌» ابن‌ شهرآشوب‌ ، طبع‌ سنگی‌ ، ج‌ 1 ، ص‌ 428 مختصر این‌ روایت‌ را آورده‌ است‌ و نیز در «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 586 و أیضاً در ص‌ 578 روایت‌ کرده‌ است‌ .

[152] خصوص‌ این‌ فقره‌ از حدیث‌ را مجلسی‌ در «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 582 از «خرائج‌ و جرائح‌» راوندی‌ روایت‌ نموده‌ است‌ . و نیز در «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 593 و از طبع‌ حروفی‌ ج‌ 41 ، ص‌ 342 و ص‌ 343 از «شرح‌ نهج‌ البلاغة‌» ابن‌ أبی‌ الحدید شرح‌ داستان‌ جویریه‌ را بدین‌ گونه‌ آورده‌ است‌ : روایت‌ کرده‌ است‌ ابراهیم‌ بن‌ میمون‌ أزدی‌ از حبّة‌ عُرَنی‌ که‌ او گفت‌ : جویریة‌ بن‌ مسهر عبدی‌ مرد صالحی‌ بود و صدیق‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ بود و آنحضرت‌ وی‌ را دوست‌ داشت‌ . روزی‌ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ میرفت‌ ، نظرش‌ در راه‌ به‌ جویریه‌ افتاد و گفت‌ : یا جویریة‌ ، ألحِق‌ بی‌ فإنّی‌ اذا رأیتک‌ هَوَیتُک‌ «ای‌ جویریه‌ ، بیا به‌ نزد من‌ و خودت‌ را به‌ من‌ برسان‌ ، زیرا که‌ من‌ هر وقت‌ تو را می‌بینم‌ هوای‌ مجالست‌ با تو در من‌ پیدا میشود» . و اسماعیل‌ بن‌ ابان‌ ، از صباح‌ ، از مسلم‌ ، از حبّة‌ عُرَنی‌ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌ او گفت‌ : ما روزی‌ با علی‌ علیه‌ السّلام‌ راه‌ میرفتیم‌ حضرت‌ برگشت‌ و دید جویریه‌ از مسافت‌ دوری‌ به‌ همراه‌ او می‌آید ، حضرت‌ او را ندا کرد : یا جویریة‌ ، ألِحق‌ بی‌ لا أبًا لک‌ ألاّ تعلم‌ أنّی‌ أهواک‌ و أحبّک‌؟ «ای‌ جویریه‌ ، خودت‌ را به‌ من‌ برسان‌ ، پدرت‌ بمیرد مگر نمی‌دانی‌ که‌ من‌ تو را دوست‌ دارم‌ و هوای‌ تو را در سر دارم‌»؟ جویریه‌ دوید تا به‌ حضرت‌ رسید ، حضرت‌ به‌ او گفت‌ : ای‌ جویریه‌ ، من‌ مطالبی‌ را برای‌ تو بیان‌ میکنم‌ آنها را در خاطرت‌ حفظ‌ کن‌ . از این‌ به‌ بعد جویریه‌ با حضرت‌ سرًّا با هم‌ سخن‌ میگفتند و از ما جدا شدند . جویریه‌ گفت‌ : ای‌ أمیرالمؤمنین‌ من‌ مردی‌ هستم‌ فراموشکار . حضرت‌ فرمود : من‌ گفتارم‌ را برای‌ تو تکرار میکنم‌ تا آن‌ را حفظ‌ کنی‌ . حضرت‌ با او سخنانی‌ پنهان‌ گفتند و آخرین‌ سخنی‌ که‌ با او گفت‌ و ما شنیدیم‌ این‌ بود که‌ : یا جویریة‌ ، أحبب‌ حبیبنا ما أحبّنا فاذا أبغضنا فأبغضه‌ . و أبغِض‌ بَغِیضنا ما أبغضنا فاذا احبّنا فأحببه‌ ، «ای‌ جویریه‌ دوست‌ بدار دوست‌ ما را تا وقتی‌ که‌ ما را دوست‌ دارد ، و اگر بغض‌ ما در او پیدا شد و دیگر ما را دشمن‌ داشت‌ تو هم‌ او را دشمن‌ بدار و دشمن‌ بدار کسی‌ که‌ بغض‌ ما را در دل‌ دارد تا زمانی‌ که‌ بغض‌ ما را دارد . و چون‌ ما را دوست‌ داشت‌ و دشمنی‌ او از بین‌ رفت‌ تو هم‌ او را دوست‌ بدار» . از شدّت‌ نزدیکی‌ و خصوصیتی‌ که‌ جویریه‌ با حضرت‌ داشت‌ در این‌ گفتار پنهانی‌ ، بعضی‌ از کسانی‌ که‌ دربارة‌ علی‌ علیه‌ السّمم‌ در امر ولایت‌ او شک‌ داشتند گفتند : علی‌ گویا دارد او را وصی‌ خود قرار میدهد همانطور که‌ خودش‌ ادعا دارد من‌ وصی رسول‌ خدا هستم‌ . و از شدّت‌ خصوصیتی‌ که‌ جویریه‌ با او داشت‌ روزی‌ علی‌ خوابیده‌ بود و در نزد او جمعی‌ از اصحابش‌ بودند ، جویریه‌ ندا در داد : أیها النائم‌ استیقظ‌ « ای‌ مرد خواب‌ رفته‌ بیدار شو» . و سپس‌ تمام‌ مطالبی‌ را که‌ ما در متن‌ از ردّ و بدل‌ خضاب‌ لحیه‌ از خون‌ سر ، و دست‌ و پا قطع‌ شدن‌ و به‌ دار آویختن‌ آوردیم‌ ، به‌ همان‌ عین‌ عبارات‌ آورده‌ است‌ . (شرح‌ نهج‌ البلاغة‌ ، طبع‌ دار الاحیائ ، ج‌ 2 ، ص‌ 290 و 291.

[153] «ارشاد» طبع‌ سنگی‌ ، ص‌ 178

[154] «مناقب‌» ج‌ 1 ، ص‌ 427 و «بحار الانوار» از «مناقب‌» طبع‌ کمپانی‌ ، ج‌ 9 ، ص‌ 585

[155] «مجلسی‌ در «بحار الانوار» طبع‌ کمپانی‌ ، ج‌ 9 ، ص‌ 585 و طبع‌ حروفی‌ ، ج‌ 41 ، ص‌ 314 این‌ روایت‌ را از «مناقب‌» نقل‌ کرده‌ است‌ .

[156] ُ «مناقب‌» ج‌ 1 ، ص‌ 427 و «بحار الانوار» طبع‌ کمپانی‌ ، ج‌ 9 ، ص‌ 585 و طبع‌ حروفی‌ ، ج‌ 1 ، ص‌ 314 از «مناقب‌» .

[157] «مناقب‌» طبع‌ سنگی‌ ، ج‌ 1 ، ص‌ 427 و ص‌ 428 و «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 586

[158] «مناقب‌» طبع‌ سنگی‌ ، ج‌ 1 ، ص‌ 427 و ص‌ 428 و «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 586

[159] آنچه‌ را که‌ ما در اینجا از «بحار الانوار» از ابن‌ أبی‌ الحدید از نصربن‌ مزاحم‌ در کتاب‌ «صفّین‌» آوردیم‌ در کتاب‌ «صفّین‌» طبع‌ دوّم‌ قاهره‌ با شرح‌ عبدالسلام‌ محمّد هارون‌ در ص‌ 141 و ص‌ 142 موجود است‌ . و در «شرح‌ نهج‌ البلاغة‌» طبع‌ مصر ، دار الاحیاء ، ج‌ 3 ، ص‌ 169 تا ص‌ 171 از نصر بن‌ مزاحم‌ آمده‌ است‌ .

[160] سید ابن‌ طاوس‌ در «ملاحم‌ و فتن‌» طبع‌ نجف‌ ، ص‌ 92 و ص‌ 93 از کتاب‌ «فتن‌» سلیلی‌ با سند متّصل‌ خود از عطاء بن‌ سائب‌ از میمون‌ ، از شیبان‌ روایت‌ کرده‌ است‌ که‌ او گفت‌ : ما با علی‌ بن‌ أبی‌طالب‌ علیه‌ السّلام‌ از صفّین‌ بر می‌گشتیم‌ تا در کربلا فرود آمدیم‌ و علی‌ علیه‌ السّلام‌ بر روی‌ قاطر خود سوار بود ، از قاطر پیاده‌ شد و مشتی‌ خاک‌ از زیر سم‌ قاطر بر گرفت‌ و آن‌ را بوئید و پس‌ از آن‌ بوسید و سپس‌ آن‌ را بر روی‌ دو چشم‌ خود گذارد و گریست‌ و گفت‌ : وَ أی حبیب‌ یقتل‌ فی‌ هذا المُوضع‌ ، کأنّی‌ أنظر إلی‌ ثَقَل‌ من‌ آل‌ رسول‌ الله‌ قد أناخوا بهذا الوادی‌ ، فخرجتم‌ إلیهم‌ فقتلتموهم‌ . ویل‌ لکم‌ منهم‌ ، و ویل‌ لهم‌ منکم‌ ، ما أعلم‌ شهداء أفضل‌ منهم‌ إلاّ شهداء خلقهم‌ مع‌ محمّد صلّی‌ الله‌ علیه‌ وآله‌ وسلّم‌ ببدر . ثمّ قال‌ : ایتونی‌ برجل‌ حمار أوفک‌ حمار . و بعد از آن‌ تعریف‌ و تمجید بلیغ‌ ، گفت‌ : اینک‌ یک‌ پای‌ الاغی‌ و یک‌ فک الاغی‌ را بیاورید . شیبان‌ میگوید : من‌ پای‌ حماری‌ را برای‌ او آوردم‌ و آن‌ آن‌ پا را در موضوع‌ سم‌ قاطر خود بر زمین‌ کوفت‌ . چون‌ حسین‌ علیه‌ السّلام‌ را شهید کردند من‌ آمدم‌ و آن‌ پای‌ حمار را از محلّ خون‌ حسین‌ بیرون‌ کشیدم‌ و اصحاب‌ او همگی‌ در اطراف‌ او افتاده‌ بودند

[161]  «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 591 و 592 و این‌ خبر را در کتاب‌ «صفّین‌» طبع‌ دوّم‌ ، قاهره‌ شرح‌ عبدالسّلام‌ محمّد هارون‌ در ص‌ 140 و ص‌ 141 بتمامه‌ روایت‌ کرده‌ است‌ .

[162] «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 580

[163] «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 580

[164] «بحار الانوار» ج‌ 9 ، ص‌ 578

منبع: 91000/علوم دینی/ چهارده معصوم علیهم السلام/امام شناسی ج12

 

 

 

سانسور خبرى یا حقیقت پوشى

مخالفان حضرت امیر(ع ) در دوران حکومت آن حضرت از شیوه هایى استفاده مى کردند که با بررسى آنها و روشن شدن آن روشها و تطبیق آن روشهاى جریانهاى سیاسى کشور مى توان میزان دیندارى افراد و پایبندى آنان را به نظام اسلامى مشخص کرد و همچنین به میزان تاءثیرگذارى این روشها و راههاى مقابله با آنها پى برد و اکنون به بررسى بعضى از شیوه هایى که مخالفان آن حضرت از آنها استفاده مى کردند مى پردازیم ؛

1. سانسور خبرى یا حقیقت پوشى

یکى از شیوه هایى که براى منحرف کردن نسل جوان هر جامعه اى بکار مى گیرند قطع ارتباط او با گذشته تاریخى اوست بطوررى که نتواند افتخارات گذشنه ملت و مملکت خود را بداند و افتخار آفرینان حماسه هاى تاریخى را بشناسد در این صورت الگوى تاریخى نداشته و با تبلیغات مى توان براى الگوهاى جدید ارائه کرد و این کار در اختیار صاحبان رسانه اى است . براى رسیدن به چنین هدفى چند شیوه وجود دارد:

الف : سانسور خبرى و یا حقیقت پوشى که اصلا نسل موجود را در جریان وقایع گذشته قرار ندهیم تا او از گذشته هیچ اطلاعى نداشته باشد. مخالفان حضرت امیر(ع )، مبارزات آن حضرت براى ترویج و گسترش دین ، ایثارها، رشادتها و سخنان پیامبر اسلام (به عنوان یکى از راههاى مطمئن براى شناخت حقایق ) درباره او را حاضر نشدند منتشر کنند حتى در مواردى که تحت فشار افکار عمومى قرار گرفتند تا پاسخ بدهند که به عنوان اصحاب رسول خدا آیا چنین چیزى را از رسول خدا شنیده اند نیز منکر شدند به دو نمونه از این وقایع توجه کنید:

روزى امیرالمؤ منین علیه السلام در مسجد کوفه براى اثبات حقانیت خود و اینکه پیامبر از طرف خدا او را به این مقام نصب کرده است از مردم چنین تقاضا کرد:

هر کس حدیث : (( من کنت مولاه فعلى مولاه )) (هر کس من سرپرست و مولاى اویم بعد از من على سرپرست و مولاى اوست ) را از پیامبر(ص ) شنیده است برخیزد و در حضور این جمع (که زمان پیامبر اسلام را درک نکرده اند) شهادت بدهد که پیامبر چنین چیزى را فرموده است . از حاضران 12 نفر برخاستند و شهادت دادند که ما بودیم و شنیدیم که پیامبر این جمله را درباره امام على (ع ) فرموده است . بعد از شهادت این عده امام نگاهى به جمعیت کرد دید انس بن مالک نیز در جمع حاضر است ولى براى شهادت بلند نشده است . فرمود: انس با اینکه تو نیز جزء شاهدان بودى و در جمع حاضر بودى و از پیامبر شنیدى چرا شهادت نمى دهى ؟!

انس پاسخ داد: من پیر شده ام و فراموش کرده ام .(317)

نمونه دیگر: روزى امام على (ع ) در مسجد کوفه براى اثبات نصب خود از طرف رسول خدا(ص ) به عنوان رهبر امت اسلامى از مردم چنین تقاضا کرد: هر کس حدیث : من کنت مولاه را از پیامبر(ص ) شنیده ااست شهادت بدهد:

جمعى برخاستند و شهادت دادند که پیامبر اسلام چنین حدیثى را فرموده است و حضرت نگاهى به جمعیت کرد و دید زید بن ارقم در جمع نشسته است حضرت پرسید تو که این حدیث را از رسول خدا(ص ) شنیده اى ؟ ولى او حاضر نشد شهادت بدهد.(318)

ب : تحریف تاریخ : شیوه دیگرى که براى قطع ارتباط نسل جدید با گذشته او انجام مى گیرد تحریف تاریخ است ، تحریف تاریخ با کم و زیاد کردن آن و یا با جابجا کردن شخصیتهاى تاریخى انجام مى گیرد به این صورت که کسى که مبارزه کرده است حذف و آن مبارزات به اسم دیگران تمام مى شود به عنوان نمونه معاویه با تبلیغات وسیعى که انجام داده بود چنین وانمود کرد که امام على (ع ) یک نیروى ضد دین ، ضد خدا، ضد انسانیت ، مخالف رسول خدا، دشمن مسلمانان و... است بطورى که مردم در قنوت نماز او را لعن مى کردند حتى کار به جایى رساندند که مردم از اینکه اسمشان على است خجالت مى کشیدند به این نمونه توجه کنید:

حجاج از دشمنان سرسخت امام على (ع ) و آل او و شیعیان او بوده است و براى حذف نام او از صحنه تاریخ آنچه در توان داشت بکار گرفت روزى سوار بر مرکب بود شخصى جلو او را گرفت فریاد زد: اى امیر پدر و مادر من مرا عاق کرده اند؟

از کجا مى گویى ؟

چون اسمم را على گذاشته اند؟!

محبتى کن و اسمم را تغییر ده او نیز چنین کرد؟!(319)

و بر عکس چنان تبلیغ کردند که معاویه محرم اسرار پیامبر اسلام (ص ) بوده است . به یک نمونه توجه کنید: بعد از جریان صلح امام حسن (ع )، معاویه در بازگشت به شام در حضور مردمى که به دیدنش آمده بودند گفت : پیامبر به من فرمود: تو بعد از من به خلافت خواهى رسید براى مرکز خلافت شام را انتخاب کن بدین خاطر من اینجا را انتخاب کردم مردم ابو تراب را لعن کنید (کنیه حضرت امیر(ع )) و مردم چنین کردند. فردا معاویه نامه اى نوشت و مردم را جمع کرد و دستور داد نامه را بخوانند در بخشى از این نامه چنین آمده است : این نامه اى است از طرف امیرالمؤ منین معاویه صاحب وحى خدایى که محمد(ص ) را به رسالت برگزید او نه مى توانست بخواند و نه مى توانست بنویسد خدا از اهل محمد وزیر امینى به عنوان کاتب وحى بر او انتخاب کرد و آن کس منم بنابراین وحى بر پیامبر نازل مى شد و من مى نوشتم و او نمى دانست که من چه مى نویسم بین من و خدا هیچکس از خلق واسطه نبود!!

حاضران همه گفتند: راست مى گویى امیرالمؤ منین ؟!(320)

2. تبلیغات علیه امام على (ع )

کارى که تبلیغ ساخته است از اسلحه ساخته نیست ، تبلیغ اندیشه ها را تغییر مى دهد و با تغییر اندیشه ها، افراد خود مسلح مى شوند و تا آخرین نفس مى جنگند اینکه مى بینیم بنى امیه توانستند شام را علیه امام على (ع )، امام حسن (ع ) و امام حسین (ع ) بسیج کنند نتیجه تبلیغات معاویه بود نتیجه تبلیغات گسترده معاویه این شد که هر صفت زشتى را به امام على (ع ) نسبت دادند و بر اثر تبلیغات گسترده و مداوم ، مردم نیز باور کردند که چنین است معاویه تصمیم گرفته بود کینه و دشمنى با امام على (ع ) را در سراسر دنیاى اسلام به صورت یک فرهنگ درآورد به سخنانش گوش کنید: (( ان قوما من بنى امیه قالوا المعاویه یا امیرالمؤ منین انک قد بلغت ما املت فلو کففت عن لعن هذا الرجل فقال لا و الله حتى یربو علیه الصغیر و یهرم علیه الکبیر و لا یذکر له ذاکر فضلا(321) )) : جمعى از بنى امیه به معاویه گفتند: اى امیرالمؤ منین تو که به آرزویت رسیدى اگر از لعن این مرد دست بردارى بهتر است ؟ معاویه پاسخ داد، به خدا قسم هرگز،!! تا اینکه کودکان بر این شیوه تربیت شوند و بزرگان بر این روش پیر شوند و هیچ گوینده اى از فضائل او نگوید.

معاویه براى رسیدن به این هدف تمام امکانات تبلیغى حکومت خود را بکار گرفته بود آنان اهل تبلیغ بودند به شهرها و روستاها اعزام مى کرد و علیه امام على (ع ) تبلیغ کنند به یک نمونه توجه کنید: عمرو بن ثابت سوار بر مرکب مى شد و در شهرها و روستاها دور مى زد و هر جایى مى رسید مردم را جمع مى کرد و علیه امام تبلیغ مى کرد و جملاتى درباره حضرت مى گفت ابن ابى الحدید بخشى از آنها را آورده است ولى چون از ترجمه آن شرم داشتیم نیاوردیم .(322)

و آنان که توان تحرک لازم براى سفر نداشتند با دادن پول و... وادار مى کرد علیه امام حدیث جعل کنند. به این جریان توجه کنید: معاویه جمعى از صحابه مثل ابوهریره ، عمرو بن عاص و مغیرة بن شعبه و جمعى از تابعین از قبیل عروة بن زبیر را حقوق معتنابهى برایشان در نظر گرفت که بنشینند و علیه امام على (ع ) و ضرورت بیزارى از او جعل حدیث کنند و احادیث را به پیامبر نسبت دهند.(323)

اثر تبلیغات بنى امیه آنقدر زیاد بود که پس از مدتى مردم مدینه که مرکز اسلام ، وحى پیامبر و على (ع ) بود نه امام على (ع ) را مى شناختند و نه از فضائل او خبر داشتند به این نمونه توجه کنید: عمرو بن عبد العزیز مى گوید: در دوران نوجوانى نزد یکى از فرزندان عبقه بن مسعود قرآن مى آموختم روزى در حالى که با بچه ها بازى مى کردیم و ضمن بازى على (ع ) را لعن مى کردیم از کنارم گذشت و از این رفتار من خوشش نیامد داخل مسجد شد از بچه ها جدا شدم براى درس وارد مسجد شدم همین که مرا دید برخاست و شروع به نماز خواندن کرد و به عنوان اعتراض به من نماز طولانى کرد تا اینکه نمازش تمام شد به او گفتم استاد چه شده است ؟

گفت : پسرم درست شنیدم که تو امروز على را لعن مى کردى ؟!

گفتم : آرى .

گفت : از کجا فهمیدى بعد از اینکه خداوند از اصحاب بدر راضى شده است بر آنان غضب کرده است تا لعن آنان جایز باشد؟

گفتم : استاد مگر على از اهل بدر بوده است ؟!

گفت : مگر نقش آفرین بدر غیر از على کسى بوده است ؟

گفنم : استاد عهد مى کنیم که دیگر على را لعن نکنیم .

گفت : واقعا دو مرتبه او را لعن نمى کنى ؟

گفتم : عهد مى کنم که نکنم .

و چون پدرم حاکم مدینه بود و نماز جمعه مى خواند من هم در نماز جمعه شرکت مى کردم مى دیدم پدرم در سخنرانى بسیار تواناست ولى وقتى به قسمتى مى رسد که مى خواهد على (ع ) را لعن کند با لکنت زبان روبرو مى شود. تعجب مى کردم که چرا چنین مى شود تا اینکه روزى به پدرم گفتم : پدر تو فصیح ترین مردم هستى چرا در خطبه نماز جمعه وقتى به لعن این مرد مى رسى لکنت زبان مى گیرى ؟

گفت : پسرم مردمى که پاى سخنرانى ما مى نشینند اگر آنچه از فضائل این مرد را که پدرت مى داند بدانند هرگز از ما پیروى نمى کنند!

این سخن پدرم در دلم نشست سخن قبلى معلم هم به یادم آمد بین خودم و خدا عهد کردم اگر روزى این قدرت بدست من بیفتد لعن او را بردارم و اکنون که به قدرت رسدم باید این کار را مى کردم .(324)

3. ترور شخصیت

یکى از شیوه قطع ارتباط نسل جدید با گذشته تاریخ او و نقش آفرینان آن ترور شخصیت قهرمانان است یعنى باید تصویرى از آنان براى نسل جدید ارائه کرد که این تصویر با ارزشهاى ایده آل این نسل هماهنگ نباشد در این صورت به دنبال آن نخواهد رفت و براى یافتن الگو تابع جو تبلیغاتى کشور خواهد شد بکارگیرى این شیوه درباره حضرت امیر(ع ) بقدرى زیاد بود که او را قاتل عثمان ، ضد خدا، ضد رسول خدا، بى نماز و... معرفى کردند و با این ترور شخصیت راجع به کسى که بیشترین سهم را در ترویج دین داشته است توانستند نسل جدید را علیه او بسیج کنند به این جریان توجه کنید:

هاشم بن عتبه یکى از سرداران سپاه امام على (ع ) در صفین است در یکى از عملیاتها جوانى در برابر هاشم بن عتبه قرار گرفت و با خواندن رجزى خود را چنین معرفى کرد: من بازمانده پادشاهان غسانم متدین به دین عثمانم قاریان ما به ما گفته اند که على قاتل عثمان است !! و با ناسزا گفتن به امام على (ع ) حملات تندى را علیه سپاه امام آغاز کرد. هاشم بن عتبه با دیدن این صحنه او را خواست و به او گفت : جوان بعد از این دنیا حساب و کتابى وجود دارد و خداوند درباره حضور تو در این صحنه از تو بازخواست خواهد کرد از خدا بترس !!

جوان گفت : من بخاطر این با شما مى جنگم که شما نماز نمى خوانید، رهبرتان نماز نمى خواند، رهبرتان عثمان را کشته است و شما نیز او را در کشتن عثمان یارى کرده اید!!

هاشم گفت : تو با عثمان چکار دارى عثمان را اصحاب رسول خدا و فرزندانشان کشته اند. آنان اهل دین و دانش هستند و کار این دین هم به زمین نمانده است . اما اینکه مى گویى رهبر ما نماز نمى خواند. لازم است بدانى بعد از رسول خدا رهبر ما اولین کسى است که نماز خوانده است او نزدیکترین فرد به رسول خدا(ص ) و سزاوارترین فرد به اوست او دانشمندترین فرد امت اسلامى است و آگاه ترین فرد به دین خداست ، لازم است بدانى این گروهى که همراه من هستند اهل شب زنده دارى ، قرآن ، دعا و... مى باشد.(325)

4. تحریف دین

یکى از ویژگیهاى منافقان این است که از دین استفاده ابزارى مى کنند و تا آنجا که بتوانند آن را در راستاى رسیدن به اهداف خود بکار مى گیرند بر این اساس از هیچ نوع تحریفى نسبت به دین اباء ندارند یکى از شیوه هاى کارى مخالفان امام على (ع ) تحریف شاءن نزول آیات قرآن بود به این صورت که آیاتى که درباره منافقان نازل شده بود را به امام على (ع ) نسبت مى دادند و آیاتى که درباره امام على (ع ) نازل شده بودرا به دشمنان او نسبت مى دادند و به عنوان نمونه به این دو آیه توجه کنید:

(( و من الناس من یعجبک قوله فى الحیاة الدنیا و یشهد الله على ما فى قلبه و هو الدالخصام و اذا تولى سعى فى الارض لیفسد فیها و یهلک الحرث و النسل و الله لا یحب الفساد.(326) )) گفتار برخى از مردم درباره زندگى دنیا تو را شگفت مى آورد و خدا را بر آنچه در دل دارند گواه مى گیرند، حال آن که سرسخت ترین دشمنان است و چون از پیش تو بروند مدام مى کوشد تا بر زمین فساد کند و کشت و نسل را تباه سازد خداوند فساد را دوست نمى دارد.

قرطبى مى نویسد: این آیه درباره اخنس بن شریق نازل شده است او یکى از منافقان بود خدمت رسول اکرم آمد و اظهار اسلام کرد و قسم خورد که راست مى گویم و سپس از مدینه فرار کرد و در مسیر به شترها و مزارع مسلمانان برخورد کرد مزارع را آتش زد و شتر را پى کرد که این آیه نازل شد.(327)

آیه دوم : (( و من الناس من یشرى نفسه ابتغاء مرضات الله و الله رؤ ف بالعباد.(328) ))

بعضى از مردم در طلب خشنودى خدا جان خود را مى فروشند و خدا نسبت به بندگانش مهربان است .

قرطبى مى گوید این آیه در شاءن على (ع ) نازل شده است زمانى که رسول خدا(ص ) در شب هجرت او را در بستر خود خوابانید تا امر بر کفار مشتبهه شود.(329)

با این وصف معاویه براى اینکه بتواند علیه امام على (ع ) موج تبلیغى بیافریند به سمرة بن جندب پیشنهاد کرد 100 هزار درهم بگیر و تبلیغ کن آیه اولى (که درباره منافقین نازل شده بود) درباره على (ع ) نازل شده است و آیه دوم (که بیانگر ایثار على (ع ) است ) درباره ابن ملجم مرادى نازل شده است ؟! سمره این پیشنهاد را نپذیرفت معاویه 200 هزار دهم پیشنهاد کرد سمره نپذیرفت معاویه 300 هزار درهم پیشنهاد کرد سمره نپذیرفت تا اینکه معاویه 400 هزار درهم پیشنهاد کرد سمره پذیرفت و این کار را انجام داد.(330)

5. تشویق مخالفان

یکى از شیوه هاى کارى مخالفان امام على (ع ) تشویق کسانى بود که علیه امام تلاش مى کردند مى باشد این تشویق با سه انگیزه انجام گرفت :

الف : تشویق خرابکاران تا در خرابکارى ثابت قدم باشند و بیشتر ضربه بزنند.

ب : تخریب روحیه طرفداران تا دست از طرفدارى بردارند.

ج : جذب نیروهاى بى تفاوت زیرا وقتى جو حاکم به سمتى رفت که خرابکاران قهرمان ملى معرفى شدند این گروه نیز جذب این جریانها مى شوند به این نمونه توجه کنید:

ابوبرده پسر ابوموسى اشعرى از مخالفان سرسخت امام على (ع ) بود روزى ابوالعادیه قاتل عمار یاسر را دید (عمار یاسر به فرموده رسول خدا(ص ) معیار تشخیص حق و باطل بود زیرا پیامبر(ص ) درباره او فرمود: (( تقتلک الفئة الباغیة )) گروه متجاوز تو را مى کشند و عمار در جنگ صفین همراه امام على (ع ) بود که به دست سپاهیان معاویه به شهادت رسید) به او گفت : قاتل عمار یاسر تویى ؟!

آرى .

دستت را بده دستش را گرفت و بوسید و گفت : هرگز آتش به آن نرسد(331) . در جلسات عمومى وقتى ابوبرده ابوالعادیه را مى دید به احترام او برمى خواست و در کنارش مى نشاند و مى گفت برادرم اینجا بنشین !!(332)

6. جلوگیرى از تثبیت مدیران

یکى از چیزهایى که حکومت را از پاى در مى آورد عدم ثبات مدیریت مى باشد که هر روز مدیران عوض شوند زیرا این کار مانع انجام کارهاى اساسى مى شود حکومت روزمره زندگى مبتلا خواهد شد همچنین حکومت نوپاى جدید که بر اساس عدالت اسلامى مى خواهد عمل کند نمى تواند با مدیران حکومت اشرافى کار کند. یکى از شیوه هاى کارى مخالفان امام جلوگیرى از تثبیت مدیران منصوب از طرف امام بود براى رسیدن به این هدف با ایجاد تظاهرات ، راه پیمایى ، جار و جنجال این کار را به دو شیوه انجام مى دادند:

الف : جلوگیرى از ورود مدیران : از شیوه هاى کارى معاویه این بود که به محض اطلاع از نصب مدیر جدید از طرف امام با تحریک دستجات و راه بندان و تظاهرات مانع ورود مدیران منصوب از طرف امام على (ع ) به حوزه ماموریتى آنان مى شد تا مدیران منصوب از طرف عثمان همچنان بر سر کار باشند در این صورت نتیجه کار نیز مشخص بود به این نمونه توجه کنید:

به دنبال به قدرت رسیدن امام ، حضرت سهل بن حنیف را به عنوان حاکم منطقه شام نصب کرد و او را روانه حوزه ماموریت خود شد جاسوسان معاویه که این خبر را بدست آورده بودند، به معاویه گزارش دادند معاویه نیروهایش را بسیج کرد و در منطقه تبوک نوار مرزى شام و عربستان راه را بر سهل بن حنیف بستند!

تو کیستى ؟

سهل بن حنیف

چکاره هستى ؟

فرمانده و امیر.

امیر کجا؟

امیر شام .

اگر عثمان تو را منصوب کرده است به منطقه خوش آمدى و اگر غیر عثمان تو را نصب کرده است به همانجا که آمدى برگرد؟!

مگر شما نشنیده اید که عثمان کشته شده است و امیرالمؤ منین على بن ابیطالب حاکم مسلمانان است ؟

چرا همه را شنیده ایم به سوى على (ع ) برگرد؟!(333)

نمونه دیگر: عماره بن شهاب را به عنوان حاکم کوفه نصب کرد (قبل از اینکه امام به کوفه منتقل شود) او عازم منطقه شد طرفداران بنى امیه همانند مورد قبل راه را بر او بستند و بدون مذاکره به او گفتند: از اینجا برگردد مردم امیرى غیر از امیر عثمان نمى خواهند (که در این دوران ابوموسى اشعرى معروف امیر کوفه بود) و اگر بخواهى مقاومت کنى گردنت را مى زنیم ؟! او نیز برگشت و گزارش کار را به امام على (ع ) داد.(334)

ب : بیرون کردن مدیران ثابت : مخالفان امام شیوه دیگرى که براى عدم تثبیت مدیریت کشور بکار گرفتند این بود که اگر مدیرى مى توانست به حوزه کارى خود برسد و کار را آغاز مى کرد با جار و جنجال ، تبلیغات و آشوب او را بیرون مى کردند. با این نمونه توجه کنید:

وقتى سپاه عایشه وارد بصره شدند عثمان بن حنیف از طرف امام حاکم بصره بود عثمان با آنان مذاکره کرد و نتیجه مذاکرات این شد که عثمان نامه اى به امام بنویسد و خواسته هاى آنان را مطرح و منتظر جواب باشند ولى بعد از دو روز در یک حمله غافلگیرانه عثمان را دستگیر و ابتدا فرمان قتل او را صادر کردند ولى از خشم انصار ترسیدند و به عنوان شکنجه موهاى سرش را به جاى تراشیدن کندند!! محاسن و ابروها را نیز کندند و بشدت او را کتک زدند و سپس از شهر، خارج کردند.(335)

عثمان در راه بازگشت در منطقه اى ذى قار با سپاه حضرت برخورد کرد که به سوى بصره در حرکت بود خدمت حضرت آمد و عرض کرد: اى امام روزى که مرا به بصره فرستادى محاسن ، ابرو و موى سر داشتم ولى اکنون که به خدمت تو رسیدم کوسه هستم ؟!

امام فرمود: تو پاداش خود را خواهى یافت ولى تعجب من از اینجاست که ابوبکر و عمر به قدرت رسیدند این گروه چیزى نگفتند، عثمان به قدرت رسید و هر چه دلش خواست انجام داد این گروه کارى نکردند ولى همین که من به قدرت را بدست گرفتم و این گروه با من بیعت کردند و مى دانند که من از آن سه نفر کمتر نیستم در عین حال بیعت مرا شکستند و مردم را علیه من تحریک کردند(336)

منبع: 91000/دینی / سایر/امام علی علیه السلام فرهنگ عمومی وهمبستگی

                                   

 

 

 

 

راز ارادت جرداق مسیحی به امام علی علیه السلام

جرداق می‌گوید: عشق من به امام علی، به دوران کودکی‌ام باز می‌گردد. سر در منزل ما، آزینی زیبا داشت. آزینی که تمام اعضای خانواده برای آن احترامی خاص قائل بودیم.پدرم و برادر بزرگترم فواد شیفته آن بودند. عبارت چنین بود: «لافتی الا علی لا سیف الا ذولفقار».

به گزارش مشرق، جورج جرداق نویسنده مسیحی لبنانی که به دلیل علاقه‌اش به امام علی(ع) مشهور بود، شب گذشته در سن 83 سالگی درگذشت.

محمدرضا وصفی استاد دانشگاه در پی درگذشت این نویسنده لبنانی یادداشتی را به تحریر در آورده است:

خداحافظ جورج جرداق

در یکی از دیدارهایی که با جورج جرداق در ایام حضور چند ساله‌ام در لبنان با جمعی از دوستان داشتم، او خاطره‌ای از دوران کودکی خود تعریف کرد و گفت: عشق من به امام علی، به عنوان یک مسیحی ارتدوکس و عرب زاده‌ای اصیل، به دوران کودکی‌ام باز می گردد. سر در منزل ما، آزینی از عبارتی زیبا داشت. آزینی که تمام اعضای خانواده برای آن احترامی خاص قائل بودیم و پدرم ، به عنوان یک معمار ساختمان و برادر بزرگترم فواد به عناون یک ادیب و شاعر، شیفته آن بودند. عبارت چنین بود: «لافتی الا علی لا سیف الا ذولفقار»

من زاده مرجعیون منطقه‌ای از جنوب لبنان بودم و همبازی‌هایم مسیحیان و مسلمان عاشق اهل بیت. در کودکی از مدرسه فراری بودم اما در منزل و تحت تعلیمات برادرم فواد هر روز بخش‌هایی از نهج البلاغه را حفظ می کردم. روزی مدیر مدرسه برادرم را خواست و از من، بخاطر عدم حضور در مدرسه شکایت کرد، برادرم که می‌دانست موضوع از چه قرار است، با خود نسخه‌ای از نهج البلاغه به مدرسه آورده بود.

به مدیر مدرسه گفت: شما هم بخوانید و آن را حفظ کنید و از آن فراری نباشد؛ آنچه جورج در منزل می آموزد، بسیار با ارزش‌تر از آن چیزی است که در مدرسه می‌آموزد

نام جورج جرداق حدود شصست سال پیش زمانی آوازه عام و خاص شد. او در آن زمان، جوانی بیست و چند ساله بود که کتاب «صوت العدالة الانسانیة» را منتشر ساخت. کتابی که بوی عطر ادبیات برادر مرحومش، فواد را می‌داد، و قلم جورج.

جورج جرداق آخرین نسل از مسیحیان لبنانی بود که با نام علی ابن ابی طالب (ع) عشق بازی می‌کردند. برخی از آنها از کودکی و با زندگی کردن در محله‌هایی آمیخته از شیعه و مسیحی با نام اهل بیت پیامبر آشنا شدند، و برخی نیز در دانشگاه. در نیمه قرن بیستم، یکی از متون کهنی که در دانشکده ادبیات و زبان عرب دانشگاه لبنان تدریس می شد «نهج البلاغه» بود . و امروز...!

آن نسل همچون سلیمان کتانی و سعید عقل و .. علامه عبد الله علایلی – بزرگی  از بزرگان اهل سنت – دیگر در میان ما نیستند.

خدا را شاکرم که در بخشی از عمر ، با یک یک آنان ؛ دمی همنفس بودم. یاد او ، که انسانیت را از امام نخست شیعیان آموخته بود ، و همه ادبا و عاشقان آن امام همام ، از هر دین و مسلک و آیینی که باشند؛ گرامی باد

منبع: فارس

برچسب ها: جرج ، جرداق ، مسیحی

 

 

 

 

چرا نام امیرالمؤمنین علیه السلام در قرآن نیامده است؟

 امام علی(ع) پس از جنگ نهروان در خطبه‌ای که ایراد کردند، فرمودند: من در قرآن اسم‌‌هایی دارم که آن اسامی خاص من است و شما باید در این زمینه پرهیز کنید تا مبادا مغلوب شوید که اگر این اتفاق افتاد شما گمراه خواهید شد.

آیت‌الله سیدمحمدمهدی میرباقری رئیس فرهنگستان علوم اسلامی قم به بیان برخی نکات پیرامون «ویژگی‌های امیرالمؤمنین علی بی ابیطالب(ع) به روایت خودشان» پرداخته است که در ادامه به آن اشاره می‌شود:

 

*هنگامی که علی(ع) از علی(ع) می‌گوید

 جابر جعفی از امام باقر(ع) نقل کرده است که: «خَطَبَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ بِالْکوفَةِ بَعْدَ مُنْصَرَفِهِ‏ مِنَ‏ النَّهْرَوَان‏» حضرت از جنگ نهروان بر می‌گشتند که به ایشان خبر رسید «وَ بَلَغَهُ أَنَّ مُعَاوِیةَ یسُبُّهُ وَ یلْعَنُهُ وَ یقْتُلُ أَصْحَابَه» که معاویه به صورت علنی بنای سب و لعن حضرت را گذاشته و اصحابش را به قتل می‌رساند.

 

«فَقَامَ خَطِیباً»، امام در آنجا خطبه‌ای خواندند که نقل شده از آخرین خطبه‌های حضرت بود، «فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَیهِ وَ صَلَّى عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَ و ذَکرَ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَى نَبِیهِ وَ عَلَیه‏»، پس حمد و سپاس خدا را کردند و درود بر رسولش فرستادند و آنچه خدا از نعمت به نبیش و به ایشان داده را بر شمردند.

 «ثُمَّ قَالَ لَوْ لَا آیةٌ فِی کتَابِ اللَّهِ مَا ذَکرْتُ مَا أَنَا ذَاکرُهُ فِی مَقَامِی هَذَا»، بعد فرمودند: اگر نبود یک آیه در کتاب خدای متعال، این اموری را که می‌خواهم در باب مقامات خودم ذکر کنم را نمی‌گفتم و آن آیه این است: «وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّک فَحَدِّثْ‏»(ضحی/۱۱)، من باید آنچه را که خدا به من داده بگویم تا شناخته بشوم.

 بعد نعمت‌های خدا را حمد کردند و فرمودند: «یا أَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ بَلَغَنِی مَا بَلَغَنِی وَ إِنِّی أَرَانِی قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلِی ‏وَ کأَنِّی بِکمْ وَ قَدْ جَهِلْتُمْ أَمْرِی‏»،‏ این اخبار به من رسیده و احساس می‌کنم که به اجل نزدیک هستم و احساس می‌کنم که هنوز مرا نشناخته‌اید.

 «وَ إِنِّی تَارِک فِیکمْ مَا تَرَکهُ رَسُولُ اللَّهِ ص کتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی‏»، من بین شما همان دو چیزی را می گذارم که پیامبر گذاشته است، کتاب و عترت خودم که همان عترت نبی اکرم است. بعد حضرت فرمودند: «یا أَیهَا النَّاسُ لَعَلَّکمْ لَا تَسْمَعُونَ قَائِلًا یقُولُ مِثْلَ قَوْلِی بَعْدِی إِلَّا مُفْتَر»، این مطالبی را که من راجع به خودم می‌گویم اگر کسی بعد از من ادعا کرد، حتماً دروغگو است.

بعد شروع کردند و مقامات خودشان را بیان کردند تا این فراز «أَلَا وَ إِنِّی مَخْصُوصٌ فِی الْقُرْآنِ بِأَسْمَاءٍ احْذَرُوا أَنْ تَغْلِبُوا عَلَیهَا فَتَضِلُّوا فِی دِینِکم‏»، من در قرآن اسامی دارم که آن اسامی خاص من است و شما باید در این زمینه پرهیز کنید تا مبادا مغلوب شوید؛ یعنی دیگران این اسامی را برای کس دیگری بیان کنند و شما بپذیرید و مغلوب دیگران شوید؛ که اگر این اتفاق افتاد شما گمراه خواهید شد.

 چون می‌دانید که امیرالمؤمنین در نهج البلاغه فرمودند: «هر چه در فضایل من بود، وارونه کردند و آن را بر دیگران نوشتند»، بعد حضرت(ع) یک سری آیات را که در آن اسامی ایشان با عناوین خاص آمده بیان کردند، که من فقط به این ها اشاره ای می کنم.

* أَنَا الْمُؤَذِّنُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ/ مؤذن صحنه قیامت

 «أَنَا الْمُؤَذِّنُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ»، آن مؤذنی که خبر الهی را در دنیا و آخرت ابلاغ می کند، من هستم و بعد حضرت این آیه مبارک را خواندند:‌ «فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَینَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِین(اعراف/۴۴)»، در این آیه بحث در مورد قیامت است که وقتی جهنمیان از بهشتیان جدا می شوند، مؤذنی بین بهشتیان و جهنمیان اعلام می کند که لعنت خدا بر ظالمین باشد.

 تفصیل آیه این است: «وَ نَزَعْنَا مَا فىِ صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍ‏ّ تَجرِى مِن تحتهِمُ الْأَنهار»(اعراف/۴۳)، بهشتیان وارد بهشت می‌شوند و خداوند قلوب‌شان را نسبت به هم پاک می‌کند و هر چه که نگرانی و غلی از هم داشته‌اند، چون نفسانی نبوده است، خدا آن را بر می‌دارد تا می‌رسد به آنجا که «وَ نَادَى أَصحابُ الجنَّةِ أَصحابَ النَّار» اصحاب بهشت به اصحاب نار ندا می‌دهند که ما آنچه خدا به ما وعده داده بود را یافتیم، آیا شما هم به تهدیدهایی که به شما داده شده بود رسیدید؟

«قَالُواْ نَعَمْ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنُ بَینهمْ أَن لَّعْنَةُ اللَّهِ عَلىَ الظَّالِمِین»، ندا آمد: بله و بعد مؤذنی ندا می‌دهد که لعنت خدا بر ظالمین باد که این مؤذن صحنه قیامت، امیرالمؤمنین(ع) است. بعد فرمودند: «وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ‏» (توبه/۳) فَأَنَا ذَلِک الْأَذَان، آن اذانی هم که خدا در سوره توبه فرموده من هستم.

 تفصیل آیه این است که در روز حج اکبر قرار شد کسی برود و پیغام پیامبر(ص) را برای مشرکان ببرد، مفاد این پیغام این بود که از این به بعد دیگر حق رفت و آمد به مکه را ندارید و همه عهدهایی که با هم بسته بودیم به پایان رسیده است. بردن این پیغام کار بسیار کار دشواری بود که پیامبر(ص) آن را به حضرت امیر(ع) واگذار کردند و حضرت هم این کار را انجام دادند.

 

 *و أَنَا الْمُحْسِنُ

 این ظاهر کار است، ولی باطنش از این هم بالاتر است، خود این اذان و اعلام در حقیقت وجودی ایشان مجسم شد و همین باعث شد که این اعلام صورت بگیرد و الا این مطلب به این راحتی قابل اعلام کردن نبود. بعد فرمودند: «و أَنَا الْمُحْسِنُ»، من آن محسنی هستم که خداوند فرمود: ‏«وَ الَّذینَ جاهَدُوا فینا لَنَهْدِینَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنینَ»(عنکبوت/۶۹)، کسانی که در راه خدا مجاهده می کنند، ما آن‌ها را هدایت می کنیم و خداوند با محسنین است. پس اینکه در روایت است «الحق مع علی»، یعنی همین

محسن حقیقی امیرالمؤمنین(ع) است و بقیه شعاع ایشان هستند، حسکانی که از اعلام قرن پنجم و حنفی مذهب است، کتابی به عنوان شواهد التنزیل دارد که در آن آیاتی که تفسیر به امیرالمؤمنین(ع) شده است را جمع کرده است. او در این کتاب روایاتی را از ابن عباس نقل می‌کند، از جمله آنکه می‌گوید: «هیچ آیه‌ای نیست که در آن خطاب به مؤمنین شده باشد، مگر اینکه امیرالمؤمنین امیر آن‌ها است و اصل خطاب متوجه ایشان است». خطاب به تبع ایشان به بقیه مؤمنین می‌رسد، یعنی اینکه وقتی می‌فرماید: «یا ایها الذین آمنوا» این گونه نیست که به تک تک مؤمنین خطاب شده باشد، بلکه خطاب به اصل ولی می‌شود و بعد به تبع ایشان آن‌ها هم مورد خطاب قرار می‌گیرند.

 

 *وَ أَنَا ذُو الْقَلْبِ

بعد فرمودند: «وَ أَنَا ذُو الْقَلْبِ فَیقُولُ اللَّهُ- إِنَّ فِی ذلِک لَذِکرى‏ لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْب‏»(ق/۳۶) آن کسی که قرآن آن را صاحب قلب می‌داند من هستم؛ یعنی قلبی که حقایق الهی در آن منعکس می شود و اذکار الهی در آن است امیرالمؤمنین است.

 

 *وَ أَنَا الذَّاکرُ

 «وَ أَنَا الذَّاکرُ یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ- الَّذِینَ یذْکرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلى‏ جُنُوبِهِم»(آل عمران/۱۹۱)‏ ذاکری که در قرآن آمده من هستم. «إِنَّ فىِ خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلَافِ الَّیلِ وَ النهَّارِ لایاتٍ لّأوْلىِ الْأَلْبَاب» اولوالالباب کسانی هستند که دائم در حال ذکر هستند. هیچ غفلتی ندارند و حتی در خواب هم ذاکر هستند.

 

 *وَ نَحْنُ أَصْحَابُ الْأَعْرَاف

 «وَ نَحْنُ أَصْحَابُ الْأَعْرَاف …، یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَ‏- وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ یعْرِفُونَ کلًّا بِسِیماهُم»(اعراف/۴۸)‏ اصحاب اعراف افرادی هستند که در قیامت با سیما افراد را می‌شناسند؛ در ظاهر همه سرشت گذشته و آینده افراد را می‌بینند. حضرت می‌فرماید: ما اعراف هستیم «أَنَا وَ عَمِّی وَ أَخِی وَ ابْنُ عَمِّی‏»، من و رسول خدا و برادرم و پسرعمویم حمزه سیدالشهدا.

 

*أَنَا الصِّهْرُ/ وَ أَنَا الْأُذُن‏ الْوَاعِیةُ

 «أَنَا الصِّهْرُ یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ- وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْرا»(فرقان/۵۴) که این‌ها باید در جای خودش معنا شود. باز فرمودند: «وَ أَنَا الْأُذُن‏ الْوَاعِیةُ یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ‏- وَ تَعِیها أُذُنٌ واعِیة»(حاقة/۱۲) من آن گوش شنوایی هستم،که ظرفی است که همه حقایق در آن واقع می‌شود. حضرت همه وجودشان اذن است و کلام الهی را دریافت می‌کند.

 در مورد تذکراتی که قرآن می‌دهد، گوش‌هایی هستند که ظرفیت دارند و وعای این پند و اندرزها هستند و حضرت فرمود: من اذن واعیة هستم که کلام الهی را می‌شنوم.

 

*وَ أَنَا السَّلَمُ لِرَسُولِهِ

 بعد فرمود: «وَ أَنَا السَّلَمُ لِرَسُولِهِ یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَ‏ وَ رَجُلًا سَلَماً لِرَجُل(زمر/۲۹)»‏، من تسلیم محض رسول الله هستم، و آن مثلی که در قرآن است و می‌فرماید که یک کسی است که شرکای متشاکس دارد و کس دیگری هم است که تسلیم یک نفر بیشتر نیست، (البته ظاهر آیه در مورد موحدین و مشرکین است. موحد فقط تسلیم خداست ولی مشرک تسلیم آلهه متعدد است.) آن رجلی که «رَجُلًا سَلَماً لِرَجُل» من هستم.

 *وَ مِنْ وُلْدِی مَهْدِی هَذِهِ الْأُمَّة/ بِمَحَبَّتِی امْتَحَنَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِین

 بعد از ذکر فضائلشان می‌فرمایند: «وَ مِنْ وُلْدِی مَهْدِی هَذِهِ الْأُمَّة»، یکی از فرزندان من حضرت مهدی(عج) است که همه هدایت به دست او واقع می‌شود، بعد هم فرمودند: «أَلَا وَ قَدْ جُعِلْتُ مِحْنَتَکمْ بِبُغْضِی یعْرَفُ الْمُنَافِقُونَ وَ بِمَحَبَّتِی امْتَحَنَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِین»،‏ من موضوع امتحان مؤمنین هستم و با محبت و بغض من مؤمنین و منافقین شناخته می‌شوند.

 *چرا نام حضرت امیر علیه السلام در قرآن نیامده است؟

 بعضی می‌گویند: چرا اسم حضرت امیر(ع) در قرآن نیامده است؟ در جواب می‌گوییم اگر اسمی می‌خواهید که اهل دل آن را ببینند و بفهمند و با آن اسامی راهشان را پیدا کنند و شئون حضرت را بفهمند و به آن شئون متمسک بشوند، این اسامی اختصاصاً برای ایشان است و در قرآن هم آمده است.

 لذا از همین روایت مرحوم بحرانی صاحب تفسیر البرهان الهام گرفته‌اند و کتابی به نام «اللوامع النورانیة فی اسماء علی و اهل بیته» نوشته‌اند و قریب هزار آیه را در این کتاب آورده‌اند.

 ابن حجر عسقلانی که از متعصبین عامه است در «سوائق المحرقه» از ابن عباس نقل می‌کند که ۳۰۰ آیه در مورد امیرالمؤمنین در قرآن است که ۷۰ آیه آن فضایل منحصر به فرد امیرالمؤمنین(ع) را نقل می‌کند و هر فضیلتی که برای دیگران ذکر شده، امیرالمؤمنین(ع) در آن شریک هستند، بعد از ابن عباس نقل می کند که هیچ کسی نیست، الا اینکه قرآن نسبت به او یک توبیخی دارد الا امیرالمؤمنین که همه جا مدح شده است.

 منبع: خبرگزاری فارس

کد خبر:206833 –

 

 

نقش معاویه در کشته شدن عثمان

عواملى را که در قتل عثمان مؤثر بوده مى‏توان به دو قسمت تقسیم نمود:

1- عواملى که مباشر در کشته شدن عثمان بودند و در محاصره عثمان و کشته شدن او شرکت داشتند.

2- عواملى که رسماً در قتل او شرکت نداشتند ولى میدان را براى افراد مخالف عثمان بازگزاده تا آنها بتوانند عثمان را از پاى درآورده و به قتل برسانند:

1- بدون شک معاویه در کشته شدن عثمان به گونه دوّم شرکت داشته و علماى مخالف ما نیز این جریان را در کتاب‏هاى متعدد نقل کرده‏اند که برخى از آن گزارشات را ما در این کتاب مى‏آوریم.

معاویه به لشکر خود که به ظاهر براى نجات عثمان فرستاده بود، دستور داد وارد مدینه نشوند و عثمان را به حال خود بگزارند.

2- از آنجا که معاویه در جنگ‏ها، از افرادى به عنوان جاسوس یا کسانى که در میان مخالفان به شایعه پراکنى مى‏پرداختند مردم را براى رسیدن معاویه به اهدافش آماده مى‏ساختند.

چه بسا افراد او در تحریک مخالفان عثمان و کشته شدن او دست داشته‏اند .

جالب توجّه است که حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام، معاویه را قاتل عثمان معرفى نموده‏اند.

این نکته نیز قابل دقّت است که در ملاقات عثمان و معاویه در مدینه که در ابتداء شورش علیه عثمان واقع شد، معاویه به جاى اینکه یک راه حلّ اساسى را به عثمان پیشنهاد کند، از او خواست براى حفظ جان خود و فرار از شورش، مدینه را رها کرده و بااو به شام برود!

گویا مى‏خواست از همان زمان عثمان شام را پایگاه حکومت اموى قرار دهد. علاوه بر اینکه شاید بتواند با نقشه‏ها و طرفندهاى خود و طرفدارانش عثمان را براى عنوان نمودن جانشین معاویه به جاى خود آماده نماید.

ابوبکر در جریان جنگ‏هاى ارتداد نه تنها نتوانست از همکارى حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام استفاده کند، بلکه گروهى از طرفداران آن حضرت را در جنگ‏هاى ارتداد که مخالف با جریان سقیفه و خلافت ابوبکر بودند به اسم ارتداد کشت ولى اشعث‏بن قیس را که یکى از سرکردگان مخالفانش بود و اسیر شده بود نه تنها بخشید بلکه خواهر خود را نیز به او تزویج نمود. اگر آن دو پیمان سرّى را در این باره با هم امضا کردند تاریخ چیزى در این باره ننوشته است، ولى نتیجه زنده ماندن اشعث بن قیس و ازدواج اوبا خواهر ابوبکر، همدست شدن اشعث بن قیس با عمروعاص در جنگ صفّین و گفتن لا حکم الاّ للَّه و در نتیجه شکست جنگ صفّین در آخرین لحظه‏هاى پیروزى بوده است و همچنین دست داشتن اشعث در شهادت امیرالمؤمنین‏علیه السلام و تحریک ابن ملجم‏به آن عمل شوم و شهادت حضرت امام حسن مجتبى‏علیه السلام توسّط دختر اشعث: جعده، و درست داشتن پسرش در شهادت امام حسین و اصحاب و یاران آن حضرت، و اسارت حضرت زینب کبرى و سایر اهل بیت علیهم السلام و...

آیا امیرالمؤمنین‏علیه السلام با ابوبکر که فقط توسط اشعث و خانواده‏اش اینهمه ضربه به امیرالمؤمنین و اهل بیت آن حضرت وارد نموده، همکارى داشتند!

 

 

 

 

 

حجرالاسود

در سنه 339 تسع و ثلاثین و ثلاث مأة در زمان مطیع عبّاسى حجر الأسود را که قرامطه بیست سال بود برده بودند بازآوردند و بر ستون هفتم ‏مسجد کوفه بستند و گفتند به فرمانى برده بودیم و به فرمانى بازآوردیم و در این باب از حضرت على‏علیه السلام روایت کنند که فرمود:

کأنّی أنظر إلى الساری وقد حمل حجر الأسود من مکة وعلقه من هذه‏الاسطوانة.

و اشاره به ستون هفتم فرمودند که: ینصب رجل اسمه رحمه.

و چون قرامطه آن را بر ستون اوّل و دویم و سیم مسجد کوفه مى‏بستند بند نمى‏شد آخر بر هفتم قرار گرفت و در حینى که قرامطه آن را از مکه‏شریفه مى‏بردند چهل شتل فربه در زیر آن سقط شد و در این وقت که مسلمانان به مکه معظّمه بازمى‏بردند یک شتر لاغر آن را به مکه آوردعجب‏تر آنکه در زیر آن فربه شد.(178)

-------------------------------

(178) تاریخ نگارستان: 77 .

 

 

 

در روایات متعدّد در یک تشبیه

در روایات متعدّد در یک تشبیه بسیار جالب و جذّاب، امام عصر عجّل اللَّه تعالى له الفرج را در زمان غیبت همانند پنهان‏شدن خورشید در پشت ابر همانند شده است.

این تشبیه که در روایات از چند معصوم وارد شده، بیان‏کننده اهمیت آن است. بنابراین باید در آن کاملاً دقّت شده تا از جهات گوناگون روشن شود که چرا امام زمان ارواحنا فداه را در عصر غیبت به خورشیدِ پشت ابر تشبیه نموده‏اند. چه‏شباهتهایى میان این دو وجود دارد؟ و چرا رسول خداصلى الله علیه وآله وسلم و امام صادق‏علیه السلام آن بزرگوار را به خورشید تشبیه نموده‏اند؟

دقّتِ نظر و توجّه کامل به این روایت، درسهاى حیاتى و مهمّى را به ما مى‏آموزد که روشنگر بسیارى از حقایق است.

 

 

 

 

 

 

 

علاّمه بزرگ سید محمّد طباطبایى/حجرالاسود

علاّمه بزرگ سید محمّد طباطبایى در کتابش - که درباره فضیلت مسجد کوفه نوشته و علّامه مجلسى نیز در مبحث بازگرداندن حجرالأسود بدان اشاره‏کرده - گفته است: نقل شده هنگامى که محمّد بن قولویه در بغداد بود، باخبر شد که حجرالأسود به مکه‏بازگردانده مى‏شود، بدین سبب همراه با حجر عازم سفر شد تا امام زمان عجّل اللَّه فرجه را ببیند؛ زیرا مى‏دانست که تنها معصوم‏علیه السلام حجرالأسود را در جایش قرار مى‏دهد.

هنگامى که به کوفه رسید، به شدّت مریض و از ادامه راه عاجز شد. از این رو، یکى از افراد مورد اطمینان خود را با دارایى بسیار به منظور برپایى مسجدالحرام و خدمت به آن اعزام کرد و به او گفت: از آنها بخواه تا هنگامى که حجرالأسود را در جایش‏قرار مى‏دهند به تو اجازه دهند کنار رکن حضور یابى. و همچنین نامه مُهرشده‏اى را به وسیله او براى امام زمان عجّل اللَّه فرجه فرستاد و به او گفت: این نامه را به کسى که حجرالأسود را در محلّش مى‏گذارد بده.

آن شخصِ امین همراه او رفت تا به مکه رسید و آنچه را که بدان امر شده بود انجام داد و هنگامى که خواستند حجرالأسود را در جایش قرار دهند - و متصدّیان به او اجازه دادند کنار رکن حضور یابد - بزرگان و سران عرب آمده، حجرالأسود را درپارچه‏اى نهادند و همه باهم آن پارچه را بلند کردند تا به برابر جایگاه حجرالأسود رسید.

ناگهان جوانى خوش‏چهره، سنگ را از روى پارچه برداشت و در جایش گذاشت، و از میان مردم و داخل مسجد بیرون رفت.

او مى‏گوید: به دنبال او شتافتم تا این که به سوى پشت کوه‏هاى مکه رفت و صدا زد: اى فلان! نامه محمّد بن قولویه را برایم بیاور، او نیز نزد امام عجّل اللَّه فرجه رفت و نامه را به ایشان داد و امام زمان ارواحنا فداه فرمودند: به‏محمّد بن قولویه بگو، من برایت دعا کردم، خداوند این درد جانکاه را شفا مى‏دهد، و تو به بیمارى شدیدى مبتلا مى‏شوى که هر کس تو را ببیند از بهبودیت مأیوس مى‏شود، و تا سى سال دیگر با تندرستى زندگى مى‏کنى. و در فلان ساعت و فلان شب خداوند،بدون بیمارى جانت را مى‏گیرد. آن گاه امام عجّل اللَّه فرجه غایب شد.

آن فرستاده گفت: اکنون فهمیدم که او امام زمان عجّل اللَّه فرجه است. وقتى که به بغداد بازگشت، آنچه را که دیده و شنیده بود، براى مولایش نقل کرد.

محمّد بن قولویه پس از آن بیمارىِ سخت، بارها بیمار شد و پزشکان و نزدیکانش از بهبودى او ناامید شدند ولى او آنها را دلدارى مى‏داد و مى‏گفت: من به سبب این بیمارى از دنیا نمى‏روم. زمانى که شب موعود فرا رسید، بستگان و دوستانش را جمع‏کرد و به آنان گفت: من امشب در فلان ساعت از دنیا مى‏روم.

آنها گفتند: تو بارها به بیماریهاى سخت مبتلا شدى و ما از بهبودى تو مأیوس شدیم، دلداریمان مى‏دادى و امشب که به بیمارى و مرضى مبتلا نیستى، چطور چنین سخنى مى‏گویى و از کجا باخبر شدى؟

او ماجرا را برایشان نقل کرد و در ساعت موعود درگذشت.(1)

-------------------------------

(1).تاریخ کوفه: 140.

 

 

 

 

 

 

مقاله عالمانه حجت الاسلام دهقانی در بسط مقاله حجت الاسلام سوزنچی/

در بسط مقاله «آیا نام علی(علیه‌السلام) در قرآن آمده است؟»/ حسن بصری گفت: این صراط علی ابن ابی طالب (ع) است

 گروه معارف – رجانیوز: به دنبال انتشار مقاله‎ای از دکتر حسین سوزنچی در پایگاه خبری رجانیوز، با عنوان «آیا نام علی(علیه‌السلام) در قرآن آمده است؟» که در آن به بررسی مستندات وجود نام مبارک امیرالمومنین علیه السلام در قرآن کریم پرداخته بود، حجت الاسلام سلیمان دهقانی با ارسال یادداشتی برای رجانیوز، ضمن برخی نکات، مستندات بیشتری از منابع شیعی و اهل سنت در اثبات این حقیقت غیرقابل انکار را بیان کرد.

به گزارش رجانیوز، حجت‎الاسلام دهقانی عدم اشاره برخی مفسرین به این موضوع و تفسیر لفظ «علی» در برخی آیات مبارک قرآن کریم به برتری و علو و نه نام امیرالمومنین علیه السلام را به دلیل برخی ملاحظات مذهبی و نه از روی تعمد بر نادیده گرفتن این حقیقت دانسته و در بسط مقاله حجت الاسلام سوزنچی، به مستندات متعددی از منابع شیعه و اهل سنت در اثبات این حقیقت پرداخته است.

آنچه در ادامه می‎خوانید، متن کامل این مقاله عالمانه به قلم حجت‎السلام دهقانی است.

 «بسم‌الله الرحمن الرحیم»

الحمدلله و سلام علی عباده الذین اصطفی

 مقاله‌ی متین و متقن و عالمانه‌ی «آیا نام علی(علیه‌السلام) در قرآن آمده است؟» به قلم حضرت حجت‌الاسلام جناب آقای دکتر سوزنچی از پایگاه خبری دیر‌آشنای رجا نیوز ملاحظه و مورد مطالعه قرار گرفت.

ابتکار عمل، پیشتازی، شجاعت و استواری مطالب شایسته‌ی تحسین و درخور تشکر و تقدیر است و للهِ دَرُّ صاحِبِه وَ جَزاهُ اللهُ خَیـْرَ الْجَزاءِ .

 آنچه در این نوشتار تقدیم خواننده محترم می‌گردد تاییدی است همه‌جانبه و حمایتی است بی‌دریغ که ضمن تأکید بر ذکر نام مبارک حضرت امیر صلوات‌الله و سلامه علیه در آیه «انه فی ام‌الکتاب لدینا لعلی حکیم» و آیه «و جعلنا لهم لسان صدق علیا» یعنی دو آیه مورد توجه نویسنده محترم، آیه‌ای دیگر یعنی آیه «قال هذا صراط علی مستقیم» را مورد بحث و بررسی قرار داده و بر اساس روایات مأثوره خواهیم دید که آیه مذکوره با اینکه در همه مصاحف موجود و قرائت مشهور «صراطٌ عَلَی» ضبط شده است، در حقیقت «صِراطُ عَلِی» می‌باشد.

و اما در خصوص مقاله‌ی جناب آقای دکتر سوزنچی به استحضار خوانندگان ارجمند می رسانیم:

آری، تلاش بی‌وقفه‌ی بنی‌امیه و بنی‌مروان و بنی‌عباس نسبت به کتمان فضائل ائمه علیهم السلام به‌ویژه امیر‌المؤمنین(سلام الله علیه) مسلّم و غیر‌قابل کتمان است.

آری، تحریف در حدّ ترجمه اسم خاص به معنی لغوی در قرآن اتفاق افتاده است.

آری، تصحیف به معنی جابجایی حرکات حروف در بعضی از کلمات نیز در کتاب خدا واقع شده است که این‌هم نوعی تحریف است. (البته ما در بررسی آیه مبارکه «هذا صراط‌ علی مستقیم» به آن خواهیم پرداخت.)

آری، معنا و مفاد آیه شریفه «انه فی امّ الکتاب لدینا لعلی حکیم» بر اساس روایات موجوده در تفاسیر مأثور و کتب روائی چنین است: «انه، این بزرگ مردی که شما او را نشناخته و با فضائل او آشنائی ندارید، همین نباء عظیمی که شما در مورد او اختلاف دارید، همان که یقیم‌الصلوة و یؤتی‌ الزکاة و هو راکع. همان کسی که عنده علم الکتاب است، همین شخصیتی که... .

انّه، او در ام الکتاب و لوح محفوظ و کتاب مکنون عنوانش «علی حکیم» است.

ام الکتاب و لوح محفوظ و کتاب مکنون تعابیر مختلفه برای یک حقیقت می‌باشند و آن نسخه‌ی اصلی است که قرآن و سایر کتب آسمانی نسخه بدلی و به اصطلاح کپی آن می‌باشند و عنوان امیر‌المؤمنین در آن نسخه اصل و همه کتب نازله علی حکمت مدار است.

همچنین ترجمه آیه شریفه «و جعلنا لهم لسان صدق علیا»[1] که ثمره و نتیجه دعاء حضرت ابراهیم(علیه‌السلام) است که از خدا درخواست می‌کند «واجعل لی لسان صدق فی‌الاخرین»[2]

برای من زبان گویا و صادقی در امت پیامبر آخر‌الزمان قرار بده، با توجه به ضرورت دو مفعول طلبیدن «جعلنا» و عدم تطبیق «علیاً» با «لسان صدق» در تعریف و تنکیر و انتفای ترکیب و صفی، چنین است که «ما در جهت اجابت دعاء ابراهیم، علی(علیه‌السلام) را زبان راستگوی آنان قرار دادیم. به عبارت دیگر لسان صدق مورد درخواست آنان را علی(علیه‌السلام) قرار دادیم.

بنابراین استدلال پژوهشگر ارجمند تمام و در خور تحسین و شایسته‌ی تشکر و تقدیر است.اما یکی دو جمله هم در این نوشته درج است که پاسخ آن با تمام خیر‌خواهی و نصح به استحضار نویسنده محترم می‌رسد:

نوع مفسرانی که واژه‌ی «علی» را در دو آیه فوق، ارتفاع، رفعت و برتری معنی نموده و از علوّ گرفته‌اند، نه تحت تأثیر فرهنگ فلان بوده‌اند و نه از بنی بهمان پیروی کرده‌اند و نه باورشان شده است که «اسم علی(علیه‌السلام) در قرآن نیامده است.»

این بزرگان بر اساس مصالحی ولو ادعائاً، نخواسته‌‌اند به صورت شفاف و صریح این مسئله را آفتابی کنند. چنانکه می‌دانیم با همگانی نشدن این مسئله هم به جائی ضرری نخورده و کلام شیعه به‌ویژه در مورد امامت و ولایت هیچ کاستی و نقیصه‌ای نداشته و ندارد.

آری، ذکر نام مبارک مولی در قرآن فضیلتی بزرگ است. لکن فرض عدم ذکر نیز هیچ مشکلی ایجاد نکرده است.

آنجا که از طرف علمای اهل سنت، چندین کتاب با عنوان «ما نزل فی‌القرآن فی علی» وجود دارد.

آنجا که تفاسیر مأثور شیعه مثل تفسیر فرات، عیاشی، قمی، نور‌الثقلین، برهان، صافی و... نوع آیات را در سایه روایات تفسیر کرده و آنجا که در قرآن صحبت از «حق» باشد، جمله تفسریه، هو علی(علیه‌السلام)، اگر سخن در «میزان» باشد، یعنی علیاً، اگر کلام در «کفی الله المؤمنین القتال» است، بعلی ابن ابیطالب، اگر ذکر «صراط المستقیم» است، یعنی صراط علی، اگر«یتلوه شاهد منه» است، هو علی، اگر «یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة و هم راکعون» است، نزل فی علی ، اگر «من عنده علم الکتاب» هو علی، تا آنجا که به‌قول آن بنده خدا «قرآن به جز از وصف علی آیه ندارد»

بنابراین مفسران شیعه نیازی به آفتابی کردن بحث ندیده‌اند.

اگر از مفسران و مترجمانی که «علی» را برتر معنی کرده‌اند، سئوال شود اسم امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در قرآن آمده است یا خیر؟ قطعاً جواب منفی نخواهند داد.

اصولاً شیعه با منابعی که در دست دارد نمی‌تواند باور کند که اسم علی(علیه‌السلام) در قرآن نیامده است.

 یکی از منابع همگانی که خیلی آسان در دسترس خاص و عام است دعاء شریف ندبه می‌باشد. دعاء ندبه از ذخائر معنوی و کهن شیعه و دارای  اسناد متقن و معتبر و دایرة المعارف فشرده‌ای از عقائد شیعه به‌ویژه در خصوص امامت بوده و نوع فقره‌های این دعا عین متن قرآن و روایات است.

وقتی در این دعاء با صراحت می‌خوانیم: «و بعض اتخذته لنفسک خلیلاو سئلک لسان صدق فی الاخرین فاجبته و جعلت ذالک علیا» پروردگارا تو بعضی از این بزرگان (حضرت ابراهیم(علیه‌السلام))، را به‌عنوان خلیل برای خودت انتخاب کردی و او از تو درخواست کرد که برایش در آخر‌الزمان زبانی راستگو قرار دهی، تو هم دعاء او را اجابت کردی و این زبان راستگوی

 آخر‌الزمان را علی(علیه‌السلام) قرار‌دادی. یا در فقره دیگر این دعاء خطاب به حضرت بقیه‌الله

(عجل‌الله تعالی‌ فرجه) عرض می‌کنیم «یابن من هو فی ام‌الکتاب لدی‌الله علی حکیم»‌ ای فرزند برومند آن کسی که در ام الکتاب به عنوان علی حکیم مطرح است.

آیا با این صراحت و وضوح و عدم نیاز عبارات به ترجمه حتی برای غیر‌علماء می‌توان اذعان نمود که مفسرین باور کرده‌اند که اسم امیر‌المؤمنین در قرآن نیامده است؟ آیا می‌توان گفت مفسرین از مفاد دعاء ندبه بی‌اطلاع بوده‌اند؟ بی‌تردید در هر دو مورد جواب منفی است.

اینک به خاطر تکمیل بحث و در ادامه بررسی دو آیه مزبور در مقاله مذکوره و نیز بیان گوشه‌ای از اهتمام علمای شیعه در اثبات ذکر نام علی(علیه‌السلام) در قرآن، آیه سوّمی را که در‌بردارنده نام مبارک «علی» است در معرض بررسی و مداقّه قرار می‌دهیم.

آیه 41 سوره مبارکه حجر می‌فرماید: «قال هذا صراط علی مستقیم» جریان امر نیز با توجه به سیاق آیه و جایگاه آن در بین آیات چنان است که بعد از صدور فرمان سجده به آدم و خودداری شیطان از انجام این دستور، و صدور حکم اخراج وی، او به خدا عرض می‌کند: «حالا که من از درجه قرب ساقط و از پیشگاه قدس اخراج و از رحمت تو دور شدم، قسم به عزّتت که  همه بندگانت را گمراه می‌کنم مگر بندگان مخلص تو را که در گمراه کردن آنان، دستی ندارم.»

خدا در جواب شیطان می‌فرماید: «هذا صراط علی مستقیم»[3] ضبط فعلی و قرائت مشهور این آیه چنین است: «هذا صراطٌ عَلَی مستقیم» یعنی «صراطٌ» دارای تنوین رفع و «عَلَی» تمام حروفش مفتوح و اصطلاحاً مرکب از «عَلی» حرف جرّ و «یاء» متکلم است.

ترجمه آیه در نوعِ قرآن‌های مترجَم با توجه به سلیقه ادبی مترجِم تقریباً چنین است: «این راه راستی است که بر عهده من است، من ضامن آن هستم و...»

این مترجمین محترم «عَلَی» را همانند «عَلَی» در این بیت عربی ترجمه کرده‌اند.

«عَلَی اذا ما زرت لیلی بخفیةٍ                                     زیارت بیت‌الله رجلای حافیاً»[4]

بر عهده و ذمّه من است یعنی بر من واجب است که اگر به وصال لیلی برسم با پای پیاده به سفر حج بروم.

بعضی هم «عَلَی» را «در جهت من»، «بسوی من»، «در راه من» معنی کرده‌اند. آنانکه در ادبیات عرب دستی دارند می دانند که بین عبارت «هذا صراطٌ عَلَی مستقیم» به این صورت، نه تنها با آیه «ولکم فی‌القصاص حیوة»[5] بلکه با بسیاری از آیات از زمین تا آسمان فر است.

 هذا صراطٌ، این راهی است که، بر من لازم است، برعهده من است، و من ضمانت می‌کنم، که چنین و چنان.

انصافا آنجا که روایات صادره از حضرات معصومین(علیهم‌السلام) و شخص شخیص رسول‌الله(صلی‌الله علیه و آله) را ملاحظه می‌نمائیم، می‌بینیم که تلاوت آیه به صورت فصیح‌تر، بلیغ‌تر، روان‌تر و بی‌تکلف‌تر چنین است که: «هذا صراطُ علی مستقیم» اصطلاحاً قرائت آیه به‌صورت اضافه صراط به علی و معنی آن اینکه «این راه مستقیم علی(علیه‌السلام)» است.

از طرفی می‌دانیم قرآن از تحریف مصون و از زیاده و نقصان محفوظ و اصلاً عدم‌التحریف، اجماعی علمای شیعه است و لاشک فیه و لاتردید.

اما این را هم می‌دانیم که آیات قرآنی فاقد اعراب بوده تا آنجا که آیه شریفه‌ی «... اَنَّ الله بَریءٌ مِنَ المشرکینَ وَ رَسُولُه...»[6] خدا و رسولش از مشرکان بیزارند، «...اَنَّ اللهَ بریءٌ مِنَ المشرکینَ وَ رَسُولِهِ...» خوانده شد که معنی آن می‌شود: خدا از مشرکان و از رسولش بیزار است، نعوذ بالله. و اینجا بود که حضرت مولی‌الموحدین امیر‌المؤمنین علی (علیه السلام)، ابوالاسود دوئلی را مأمور تدوین علم نحو و اعراب نمود و همچنین میدانیم : نوعِ قرآن‌هایی که از قرون اولیه اسلام در دست است همه فاقد اعراب می‌باشند.

عناد بنی‌امیه و بنی‌مروان و بنی‌عباس در نفی و اخفاء فضائل ائمه معصومین(علیهم‌السلام) و در رأس آنان علی(علیه‌السلام) غیر قابل انکار و همانطور که با ترجمه اسم خاص به معنی لغوی، نوعی تحریف ایجاد کردند، با جابه‌جائی حرکات، بعضی کلمات را نیز تصحیف کردند که این‌هم نوعی تحریف است.

بنابراین حدّاقل احتمال دستکاری کلمه «علی» در حدّ اعراب وجود دارد.

انصاف آن است که هیچ شاهد عقلی و نقلی نداریم که این کلمه «عَلَی» بوده است و نه «عَلِی».

اینک احادیثی را در روند اثبات این مدّعا تقدیم می‌دارد:

فرات کوفی در تفسیر قویم خود به‌صورت مسلسل از جناب سلام‌ابن مستنیر جعفی نقل می‌کند که گفت: «دخلت علی ابی جعفر علیه‌السلام، فقلت: جعلنی الله فداک، انی اکره ان اشق علیک فان اذنت لی ان اسئلک سألتک، فقال: سلنی عما شئت، قلت: اسئلک عن القرآن؟ قال: نعم، قلت: ما قول‌الله عزّوجلّ فی کتابه «قال: هذا صراط علی مستقیم» قال: صراطُ عَلی ابن‌ ابیطالب، قلت: صِراطُ عَلِی‌ابن ابیطالب؟ قال: صراط علی‌ابن ابیطالب»[7] (وارد بر امام محمد باقر(علیه‌السلام) شدم و عرض کردم خدا مرا قربانت کند، نمی‌خواهم باعث مشقت و زحمت شما شوم اگر اجازه می‌فرمایید سئوالی از شما بپرسم، امام(علیه‌السلام) فرمود: هر چه می‌خواهی بپرس. عرض کردم: از قرآن سئوال کنم؟ فرمود : آری. عرض کردم: خدا در آیه «قال هذا صراط علی مستقیم» چه فرموده است؟ (یعنی آن را چگونه و با چه اعرابی باید بخوانم؟) حضرت فرمود: «صراطُ علی ابن ابیطالب». عرض کردم: «صراط علی ابن‌ ابیطالب؟» (یعنی صراط را باید به علی اضافه کنم؟) حضرت دوباره فرمود: «صراطُ علی ابن ابیطالب» یعنی آری همین‌طور است).

 این حدیث مبارک دارای نکات و دقایقی چند می‌باشد. یکی اینکه فضای سیاسی زمان امام باقر (علیه‌السلام) که با توجه به درگیریهای بنی‌امیه و بنی‌عباس تا حدودی هم از دوره‌های دیگر بازتر بوده؛ لکن با اینهمه راوی سئوالش را با بیم و هراس از مشقت و درد‌سر امام باقر(علیه‌السلام) مطرح می‌کند.

 از طرفی معلوم می‌شود سئوال، سئوالی است که جواب آن باعث مخالفت و خشم هیأت حاکمه است و از همین‌جا می‌توان فهمید که سئوال از ماهیت و چگونگی اصل آیه است و نه از تأویل و مصداق آن، زیرا مخالفین ائمه(علیهم‌السلام) به اندازه‌ای که برای ضبط و شکل ظاهری آیات در جهت حفظ منافع خود اهتمام می‌ورزیده‌اند در مورد تعیین مصداق و شأن نزول و مقصود آیه خیلی حساسیت نداشته‌اند. چنانکه اکثر قریب به اتفاق آیات دارای شأن نزول، تأویل ، معنا و مفهوم و مصداق خارجی هستند به‌گونه‌ای که تعداد احادیث و تأویلات آیات مربوط به ولایت و امامت و ائمه(علیهم‌السلام) چیزی خارج از حدّ احصاء است.

تورّق یکی دو جلد از تفاسیر متعدد مأثور که بسیاری از آنها بیش از ده مجلّد است این حقیقت را بیشتر ثابت می‌کند.

آنچه طبق گفته این راوی که از قرار معلوم از خُلّصِ‌اصحاب امام باقر(علیه‌السلام) است، احتمالاً موجب مشقت و دردسر امام می‌باشد، اینکه: فدایت شوم خدا در این آیه چه فرموده است؟ سئوال در ماهیت آیه است، کاملاً مشخص است که راوی مردد است که آیا اصل نزول این آیه چگونه بوده است. راوی می‌پرسد : «ما قول‌ الله فی‌ هذه الآیه» خدا در این آیه می‌خواهد چه بگوید؟ راوی سئوال نکرده: «من مصداق هذه الآیه؟» سئوال این نیست که مقصود خدا در این آیه‌ که قرائت آن برای من مشخص است، چیست.

به تعبیر دقیق‌تر سئوال راوی از امام مفاد «کان تامّه» و «هل بسیطه» است، اصلاً خدا این آیه را به چه صورت نازل کرده است؟ این آیه را چگونه باید خواند تا بعد پیامش مشخص شود، نه اینکه ضمن قبول «صراطٌ عَلَی» خواسته باشد بپرسد: حالا معنی و مفهوم، مقصود و مصداق آن چیست. بنابراین سئوال از مفاد کان ناقصه و «هل مرکبه» نمی‌باشد.

خلاصه سئوال از اثبات و نفی یکی دو حرکت در یکی دو حرف از یکی دو کلمه این آیه است که تغییر و تبدیل آن به‌ ضرر دستگاه خلافت بوده و لذا با ترس و لرز مطرح می‌شود.

عالم ربانی مرحوم آملاصالح مازندرانی در شرح عالمانه‌ی «اصول کافی» خود می‌فرماید: «قوله تعالی فی سورة الحِجر: «هذا صراطٌ علی مستقیم» بتنوین الصراط و فتح اللام فی عَلِی تصحیف و انَّ الحق هو الاضافة و کسر اللام»[8]

در آیه «قال هذا صراطٌ عَلَی مستقیم» تنوین صراطٌ و فتح لام در عَلَی به سبب تصحیف یعنی جابجایی حرکات و اعراب است و حق و صحیح این ‌است که صراط به علی اضافه شود یعنی بخوانیم «صراطُ عَلی» و علی هم بکسر لام (یعنی همان اسم مبارک امیر‌المؤمنین)

آملا صالح در ادامه می‌فرماید: بعضی از اهل سنت این آیه را «صراطٌ عَلِی» خوانده‌اند اما متأسفانه علی را که اسم حضرت امیر است به معنی لغوی یعنی علوّ و برتری گرفته‌اند و این به‌خاطر کتمان فضیلت مولی و انکار ذکر اسم آن‌حضرت در قرآن است.

اما از این کار نفعی نخواهند برد زیرا بعضی از بزرگانشان به ذکر نام علی(علیه‌السلام) در قرآن تصریح نموده‌اند: چنانکه صاحب طرائف (سید‌ابن طاووس) نقل نموده است: حافظ محمد ابن مؤمن شیرازی از استادش حسن بصری نقل می‌کند که این آیه باید اینگونه خوانده شود: «هذا صراطُ علی مستقیم» او می‌گوید: از حسن پرسیدم: این آیه چه می‌گوید؟ گفت: این آیه می‌گوید : «صراط علی ابن ابیطالب» که راه او و دین او مستقیم است.

علامه بزرگوار مجلسی نقل می‌فرماید: رسول معظم اسلام در جواب شخصی که در مورد آیه «قال هذا صراط علی مستقیم» از آن‌حضرت سئوال کرده بود، فرمود: از غزوه تبوک که برمی‌گشتم به خدا عرض کردم: پروردگارا من منزلت علی را نسبت به خودم منزلت هارون نسبت به موسی قرار دادم. یعنی اعلام کردم «یا علی انت منی بمنزلة هرون من موسی الا انه لا نبی بعدی». پروردگارا راستی سخن مرا بر مردم آشکار و وعده خود را عملی گردان، نام علی را در قرآن ذکر فرما همانگونه که نام هارون را در قرآن ذکر کرده‌ای، پس از این درخواست، خدای عالمیان برای تصدیق قول من این آیه را نازل فرمود: «قال هذا صراطُ علی مستقیم» همین علی که پهلوی من نشسته است...[9]

همچنین در تفسیر قویم برهان آمده است: «... عن جعفر ابن محمد عن ابیه عن علی ‌ابن الحسین عن ابیه قال علیه‌ السلام: قام عمر‌ابن الخطاب الی النبی فقال : انک لا تزال تقول لعلّی ابن ابیطالب انت منی بمنزلة هرون من موسی و قد ذکر الله هرون فی القرآن و لم یذکر علیا فقال النبی صلی‌الله علیه و آله و سلم: انک ما تسمع ‌الله یقول : «هذا صراطُ علی مستقیم.»[10]

خلیفه دوم عرض می‌کند یا رسول‌الله شما همیشه می‌فرمایید منزلت علی نسبت به من منزلت هارون است نسبت به موسی و حال آنکه نام هارون در قرآن ذکر شده اما اسم علی در قرآن نیامده است. رسول معظم اسلام در جواب می‌فرمایند: آیا کلام خدا در قرآن را نشنیده‌ای که می‌فرماید: «هذا صراطُ علی مستقیم»؟

با توجه به مفاد دو روایت اخیر نام علی(علیه‌السلام) را در قرآن بر اساس حدیث شریف منزلت نیز می‌توان اثبات کرد.

وقتی علی(علیه‌السلام) در این حدیث به منزلة هارون است و از ویژگیهای هارون ذکر مکرر نام او در قرآن است، امکان ندارد اسم علی(علیه‌السلام) در قرآن نیامده باشد.

نکته : ممکن است گفته شود در صورت اضافه «صراط» به «علی»، «مستقیم» نمی‌تواند صفت صراط باشد زیرا در تعریف و تنکیر مطابقت ندارند، جواب این است که مستقیم خبر دوم هذا می‌باشد.

ولله الحمد فی الاولی و فی الآخره

سلیمان دهقانی

________________________________________

[1]ـ مریم/50.

[2]ـ شعراء/84 .66

[3]ـ حجر/41.

[4]ـ توبه / 3.

[5]ـ تفسیر فرات / ص 224.

[6]ـ شرح اصول کافی آملاصالح مازندرانی، جلد (1)، ص 424.

[7]ـ بحار‌الانوار، جلد 24، ص 15.

[8]ـ تفسیر برهان، جلد 3، ص 367.

 

 

 

 

12 / 8 / 1404

 

پرینت شد.

 

وارد برنامه جستجوی 2 المنجی شد

767 شماره

 

 

 

 

 

 

 

شروع سه شنبه 6 / 8 / 1404

 

767

 

فهرسنگاری جدید انجام شد 23 / 10 / 1404